
                            Akademik Platform Helal Yaşam Dergisi
                    

Aşırı alkolkullanımı sebep olduğu çeşitli patolojik sorunlar nedeniyle günümüzde küreselbir sorundur. Yapılan çalışmalar göstermektedir ki; aşırı alkol kullanımıbağırsak mikrobiyotasında disbiyotik değişikliklere neden olabilmektedir.Mikrobiyotanın, özellikle de gastrointestinal mikrobiyotanın birçok hastalığıngelişiminde kilit rol oynadığı son yıllarda yapılan çalışmalarlagösterilmiştir. Kronik alkol kullanımı, bağırsaktaki artan oksidatif stres yüküyoluyla bağırsak bariyerini bozarak ve bağırsak aşırı geçirgenliğinde artışaneden olmaktadır. Artmış olan bu bağırsak aşırı geçirgenliği, endotoksin gibiproinflamatuar/patojen mikrobiyal ürünlerin portal ven vasıtasıyla bağırsaklümeninden karaciğere geçişine izin verir. Bu bakteriyel ürünlere maruziyetsonucunda karaciğerde inflamasyon gelişebilir. Kronik alkol kullanımınınbağırsak mikrobiyotası üzerine etkileri konusunda insan ve hayvanlarda yapılançalışmalar son derece az olmasına rağmen önemli veriler sağlamaktadır.Gelecekte daha fazla çalışma ile alkolün bağırsak mikrobiyotası üzerine etkileriçok daha iyi anlaşılabilecektir. Bu derlemede, alkol tüketiminingastrointestinal sistem mikrobiyotası üzerindeki etkileri incelenecektir.  Due tovarious pathological problems caused by excessive alcohol use, it is a globalproblem nowadays. Studies done shows that; Excessive alcohol consumption cancause disbiotic changes in the intestinal microbiota. Recent studies have shownthat microbiota plays a key role in the development of many diseases,especially gastrointestinal microbiota. Chronic alcohol use causes an increasein intestinal over permeability by disrupting the intestinal barrier throughincreased oxidative stress loading in the intestine. This increased intestinalover permeability allows the passage of proinflammatory/pathogenic microbialproducts such as endotoxin through the intestinal lumen to the liver via theportal vein. Exposure to these bacterial products may cause inflammation in theliver. Although human and animal studies on the effects of chronic alcohol useon intestinal microbiota are extremely rare, they provide important data.Further studies in the future will be able to better understand the effects onalcohol intestinal microbiota. In this review, the effects of alcoholconsumption on the microbiota of the gastrointestinal tract will be examined

Yılmaz, Kerem

Altındiş, Mustafa

Journal of Halal Life Style 
Cilt (Volume) 1, Sayı (Issue) 1, 2019 
18 
 
 
 
 
Alkol ve Gastrointestinal  
Mikrobiyota  
Kerem YILMAZ*, Mustafa ALTINDİŞ 
Sakarya Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Sakarya, Türkiye 
Öz 
Aşırı alkol kullanımı sebep olduğu çeşitli patolojik sorunlar nedeniyle günümüzde küresel bir sorundur. 
Yapılan çalışmalar göstermektedir ki; aşırı alkol kullanımı bağırsak mikrobiyotasında disbiyotik 
değişikliklere neden olabilmektedir. Mikrobiyotanın, özellikle de gastrointestinal mikrobiyotanın birçok 
hastalığın gelişiminde kilit rol oynadığı son yıllarda yapılan çalışmalarla gösterilmiştir. Kronik alkol 
kullanımı, bağırsaktaki artan oksidatif stres yükü yoluyla bağırsak bariyerini bozarak ve bağırsak aşırı 
geçirgenliğinde artışa neden olmaktadır. Artmış olan bu bağırsak aşırı geçirgenliği, endotoksin gibi 
proinflamatuar/patojen mikrobiyal ürünlerin portal ven vasıtasıyla bağırsak lümeninden karaciğere geçişine 
izin verir. Bu bakteriyel ürünlere maruziyet sonucunda karaciğerde inflamasyon gelişebilir. Kronik alkol 
kullanımının bağırsak mikrobiyotası üzerine etkileri konusunda insan ve hayvanlarda yapılan çalışmalar son 
derece az olmasına rağmen önemli veriler sağlamaktadır. Gelecekte daha fazla çalışma ile alkolün bağırsak 
mikrobiyotası üzerine etkileri çok daha iyi anlaşılabilecektir. Bu derlemede, alkol tüketiminin gastrointestinal 
sistem mikrobiyotası üzerindeki etkileri incelenecektir.   
Anahtar Kelimeler: Alkol, mikrobiyota, GİS. 
Alcohol and gastrointestinal microbiota  
Abstract 
Due to various pathological problems caused by excessive alcohol use, it is a global problem nowadays. 
Studies done shows that; Excessive alcohol consumption can cause disbiotic changes in the intestinal 
microbiota. Recent studies have shown that microbiota plays a key role in the development of many diseases, 
especially gastrointestinal microbiota. Chronic alcohol use causes an increase in intestinal over permeability 
by disrupting the intestinal barrier through increased oxidative stress loading in the intestine. This increased 
intestinal over permeability allows the passage of proinflammatory/pathogenic microbial products such as 
endotoxin through the intestinal lumen to the liver via the portal vein. Exposure to these bacterial products 
may cause inflammation in the liver. Although human and animal studies on the effects of chronic alcohol 
use on intestinal microbiota are extremely rare, they provide important data. Further studies in the future will 
be able to better understand the effects on alcohol intestinal microbiota. In this review, the effects of alcohol 
consumption on the microbiota of the gastrointestinal tract will be examined. 
Keywords: Alcohol, microbiota, GIS. 
   
   
D
ER
LE
M
E 
Alkol ve Gastrointestinal Mikrobiyota 
19 
Alkol Kullanımı 
Dünya genelinde yaklaşık iki milyar kişinin hergün alkol kullandığı ve 70 milyondan fazla kişinin alkol 
kullanım bozukluğu tanısı aldığı tahmin edilmektedir (WHO, 2004).Kronik alkol tüketimi, alkolik karaciğer 
hastalığı, kanser gelişme riski, bağışıklık sistemi anormal fonksiyonu, doku hasarı ve organ işlev bozukluğu 
ile bağlantılıdır. Ayrıca akut ve kronik enfeksiyonlar, pankreatit, kalp hastalığı riskini de artırır. Alkolün 
toksisitesi dışındaki faktörler de, sağlık sorunlarının ortaya çıkmasında rol oynar. Bağırsak mikrobiyotası 
bileşiminde ve/veya fonksiyonda da alkole bağlı değişiklikler oluşabilmektedir (Engen et al, 2015). 
Mikrobiyota 
Mikrobiyota, başta bakteriler olmak üzere virüsler, mantarlar ve birçok ökaryotik mikroorganizma olmak 
üzere insanlarla birlikte yaşayan özel türlerden meydana gelmektedir. Mikrobiyota insanda gözardı edilmiş 
bir organ gibi düşünülebilir. Başta intestinal mikrobiyota olmak üzere insanda mikrobiyota, hastalık ve sağlık 
durumlarını, bağışıklık hücrelerinin olgunlaşmasını ve bağışıklık sistem fonksiyonlarının normal gelişimini 
teşvik etmek için gerekli sinyalleri sağlayarak, sindirilmemiş karbonhidratları absorbe ederek, fermentasyon 
yaparak ve birçok karmaşık diğer mekanizmalar ile düzenlemektedir (Yılmaz and Altındiş, 2017). 
Bağırsak mikrobiyotasının hemostazının bozulması durumuna "disbiyozis" denir. Obezite, allerjenler, 
diyabet, çölyak, kardiyak hastalıklar gibi birçok tablo disbiyozisle ilişkilendirilmektedir. Bu hastalıkların 
sebebinin disbiyozis olup olmadığı tam olarak belli olmamasına rağmen çoğunun gelişimine ve ilerlemesine 
katkıda bulunan faktörlerin bağırsak mikrobiyotasını etkilediği bilinmektedir. Diyet de bağırsak mikrobiyota 
kompozisyonunu ve çeşitliliğini etkilemektedir. Alkol, şeker ve yağ gibi bu kompozisyonu olumsuz etkileyen 
faktörlerdendir (Engen et al, 2015; Yılmaz and Altındiş, 2017). 
Mikrobiyota Analizi 
Alkolün bağırsak mikrobiyotası üzerine etkilerinin anlaşılabilmesi için öncelikle mikrobiyota analizlerinin 
bireysel farklılıklarının tespit edilebilmesi gerekmektedir. Bu konuda ise çok sayıda güçlük bulunmaktadır. 
İntestinal mikrobiyota elemanlarının büyük çoğunluğu, anaerobik ve kültürü çok güç olan 
mikroorganizmalardır. Aynı zamanda mikroorganizmaların genetik materyali son derece değişken ve 
korunaklıdır (Engen et al, 2015; Yılmaz and Altındiş, 2017). Bu zorlukları ortadan kaldırmak için özel 
moleküler yöntemler geliştirilmiştir. Bakteri analizi için bakterilerde öncelikle 16S rRNA genleri 
hedeflenmiştir. Bu gen bölgelerinin klonlanması ve sekans analizleri, bakteriyel filogenetik araştırmalar için 
oldukça duyarlıdır. Çalışmalar için bağırsak mukozal biyopsi ve gaita örnekleri kullanılabilmektedir (Yılmaz 
and Altındiş, 2017). 
Alkolün Mikrobiyota Üzerine Etkileri 
Yapılan çalışmalar göstermektedir ki insanlarda kronik alkol kullanımı bakterilerde farklı bir büyüme ile 
gelişen disbiyozis tablosuna neden olmaktadır (Bode et al, 1984). 
2012’de yapılan alkolün bağırsak mikrobiyotasına etkilerini inceleyen, kronik alkol kullanımı ile ilişkili 
hastalığı olan alkolikler ve sağlıklı gönüllülerle yapılan bir çalışmalarda bağırsak mikrobiyotasının 
mikrobiyotik bileşiminin değiştiği gösterilmiştir. Araştırmacılar mikrobiyota analizleri için 16s rRNA gen 
dizileme yöntemlerini kullanmıştır. Karaciğer hastalığı olan ve olmayan alkolik bireylerden oluşan iki grupta 
da Bacteroidetes ve Proteobacteria türlerinde artış tespit edilmiş. Sonuç olarak mikrobiyota içeriği sağlıklı 
gönüllülere göre alkoliklerde anlamlı olarak farklı saptanmıştır. Aynı zamanda alkoliklerdeki disbiyotik 
mikrobiyal topluluğun değişiklikleri hastaların serum endotoksin düzeyleri ile de korele olarak bulunmuştur. 
Bu durum alkol kullanımı ile değişmiş mikrobiyotanın aşırı bağırsak geçirgenliğine ve gram negatif 
K. Yılmaz & M. Altındiş  
 
20                                                                                                                                            
bakteriyel ürünlerin sistemik dolaşıma artmış bir şekilde taşınmasına neden olabileceğini düşündürmektedir 
(Mutlu et al, 2009; Mutlu et al 2012; Rimola, 1991). 
Başka bir araştırmada yine fekal örneklerde 16s rRNA gen dizileme yöntemleri kullanılarak hepatit B sirozlu 
hastalar ile alkolik sirozlu hastalar incelenmiştir. Sağlıklı gönüllülerin örneklerine göre her iki grupta da; 
Bacteroidetes grubu bakterilerde azalma, Proteobacteria ve Fusobacteria grubu bakterilerde anlamlı artış 
saptanmıştır. Daha ayrıntılı taksonomik analiz ile alkolik siroz hastalarında Prevotellaceae, 
Enterobacteriaceae, Veillonellaceae ve Streptococcaceae ailelerinden potansiyel olarak tehlikeli olan 
bakterilerde, hepatit B sirozlu ve kontrol denekleri ile karşılaştırıldığında önemli bir artış olduğu tespit 
edilmiştir (Chen et al, 2011; Guarner et al, 1997; Liu et al 2004).  
Dünyada alkolün mikrobiyota üzerine etkileri ile ilgili yapılan çalışmalar Tablo 1’de özetlenmektedir (Engen 
et al, 2015). 
Tablo 1. 
Dünyada alkolün mikrobiyota üzerine etkileri ile ilgili yapılan çalışmalar (Engen et al, 2015).  
Yıl Deney grubu Alkol varlığı ile değişen grup Bulgu 
1984 Alkolik ve kontrol 
grubu insanlar 
Gram(-) anaeroplar (artış) 
Sporlu basiller (artış) 
Koliform bakteriler (artış) 
Kronik alkol 
kullanımı sonucu 
disbiyozis oluşumu 
2011 Fareler (3 hafta 
diyette alkol alan ve 
almayan) 
Verrucomicrobia (artış) 
Firmicutes (azalma) 
Bacteroidetes (azalma) 
Diyetinde alkol olan 
grubun GİS 
mikrobiyotasında 
disbiyozisi işaret eden 
değişiklikler 
2012 Alkolik bireyler ve 
sağlıklı gönüllüler 
Proteobacteria (artış) 
Verrucomicrobia (azalma) 
Firmicutes (artış) 
Bacteroidetes (azalma) 
 
Sağlıklı gönüllüre 
göre alkol kullanan 
bireylerin kolonik 
bakteriyel 
kompozisyonlarında 
disbiyozisi işaret eden 
değişiklikler 
2012 Sağlıklı gönüllülere 
20 günlük alkollü 
içki diyeti ve aynı 
içkinin alkolsüz 
formülasyonunu alan 
bireyler 
Alkollü 
Proteobacteria 
(artış) 
Fusobacteria (artış) 
Firmicutes (artış) 
Bacteroidetes 
(artış) 
Alkolsüz 
Clostridium 
(azalma) 
Prevotella (artış) 
Enterococcus (artış) 
Bacteroides (artış) 
Bifidobacterium 
(artış) 
Alkollü içki tüketimi, 
alkolsüz içki tüketimi 
ile karşılaştırıldığında 
GİS mikrobiyotasında 
disbiyotik yönde 
değişiklikler  
Alkol ve Gastrointestinal Mikrobiyota 
21 
Alkollü bileşikler bağırsak mikrobiyotası için olumlu olabilecek polifenoller gibi bileşikler de 
içerebilmektedir. Kırmızı şarap polifenollerinin tüketimi ile ilişkili Clostridium' un önemli ölçüde azalması, 
polifenollerin, kolonik kanserin ilerlemesine ve inflamatuvar bağırsak hastalığının başlangıcına bağlı olan 
Clostridium' un büyümesi üzerinde bir inhibitör etkiye sahip olabileceğini düşündürmektedir (Guarner and 
Malagelada, 2003). Bu sonuçlar, polifenol tüketiminin mikrobiyotanın belirli bir şekilde değişmesi için diyet 
müdahalesi olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Ancak alkollü ve alkolsüz polifenol içeren diyet ile 
yapılan çalışmalar göstermektedir ki; polifenol tüketimi, bağırsak sağlığını geliştirdiği bilinen bakterilerde 
bir artış ile bağlantılı görünürken, alkol tüketimi tek başına mikrobiyota dengesi için zararlı olabilmektedir 
(Engen et al, 2015; Gibson et al, 1995; Queipo-Ortuno et al, 2012). 
Alkolün Disbiyozis Patogenezi 
Çalışmalar, alkol tüketiminin bağırsaktaki artan oksidatif stres yükü yoluyla bağırsak bariyerini bozduğunu 
ve bağırsak aşırı geçirgenliğini artırdığını göstermektedir. Artmış olan bağırsak aşırı geçirgenliği, endotoksin 
gibi proinflamatuar/patojen mikrobiyal ürünlerin portal ven vasıtasıyla bağırsak lümeninden karaciğere 
geçişine izin verir. Bu bakteriyel ürünlere maruziyet sonucunda karaciğerde inflamasyon gelişir 
(Keshavarzian et al, 1999; Lozupone et al, 2012). 
Sonuç 
Yapılan çalışmalar kronik alkol tüketimi disbiyozise neden olduğunu göstermektedir. Oluşan disbiyozis, 
karaciğer hastalıklarının oluşumuna neden olabilmektedir. Alkol ve alkolizmle ilişkilendirilmiş hastalıkların 
tanı ve tedavisinde bağırsak mikrobiyotası gelecekte önemli bir parametre olarak kullanılacaktır. Aynı 
zamanda disbiyozis ile ilişkilendirilen birçok hastalıkta kullanım alanı bulan prebiyotikler, probiyotikler, 
sinbiyotikler ve polifenoller alkol ile ilişkilendirilen durumların düzeltilmesinde de kullanılabilecektir. Daha 
fazla çalışma ile alkolün bağırsak mikrobiyotası üzerine etkileri çok daha iyi anlaşılabilecek ve mikrobiyal 
kompozisyon replasmanları tedavide daha etkili kullanım alanı bulacaktır. 
Kaynakça 
Bode, J. C. et al. (1984). Jejunal microflora in patients with chronic alcohol abuse. Hepatogastroenterology, 31(1): 30–34.  
Chen, Y. et al. (2011). Characterization of fecal microbial communities in patients with liver cirrhosis. Hepatology, 54(2): 562–
572.  doi: 10.1002/hep.24423.  
Engen, P. A. et al. (2015). The Gastrointestinal Microbiome: Alcohol effects on the composition of intestinal microbiota. Alcohol 
Research, 37(2): 223-236.  
Gibson, G. R. et al. (1995). Selective stimulation of bifidobacteria in the human colon by oligofructose and inulin. Gastroenterology, 
108(4): 975–982.  
Guarner, C. et al. (1997). Intestinal bacterial overgrowth and bacterial translocation in cirrhotic rats with ascites. Journal of 
Hepatology, 26(6): 1372–1378.  
Guarner, F. and Malagelada, J. R. (2003). Gut flora in health and disease. Lancet, 361(9356): 512–519.  
Keshavarzian, A. et al. (1999). Leaky gut in alcoholic cirrhosis: A possible mechanism for alcohol-induced liver damage. American 
Journal of Gastroenterology, 94(1): 200–207. 
Liu, Q. et al. (2004). Synbiotic modulation of gut flora: Effect on minimal hepatic encephalopathy in patients with cirrhosis. 
Hepatology, 39(5):1441–1449.  
Lozupone, C. A. et al. (2012). Diversity, stability and resilience of the human gut microbiota. Nature, 489(7415): 220–230. doi: 
10.1038/nature11550 
Mutlu, E. et al. (2009).  Intestinal dysbiosis: A possible mechanism of alcohol-induced endotoxemia and alcoholic steatohepatitis in 
rats. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 33(10): 1836–1846.  
K. Yılmaz & M. Altındiş  
 
22                                                                                                                                            
Mutlu, E. A. et al. (2012). Colonic microbiome is altered in alcoholism. American Journal of  Physiology Gastrointestinal and Liver 
Physiology, 302(9): G966-G978.  doi: 10.1152/ajpgi.00380.2011  
Queipo-Ortuno, M. I. et al. (2012). Influence of red wine polyphenols and ethanol on the gut microbiota ecology and biochemical 
biomarkers. American Journal of Clinical Nutrition, 95(6): 1323–1334. 
Rimola, A. (1991). Infections in liver disease. In: Oxford Textbook of Clinical Hepatology. Oxford, England; Oxford University 
Press. 
World Health Organization (WHO). (2004). Global Status Report: Alcohol Policy. Geneva: Department of Mental Health and 
Substance Abuse, WHO. 
Yılmaz, K. and Altındiş, M. (2017). Gastrointestinal microbiota and fecal transplantation. Nobel Medicus Journal, 13(1): 9-15.  
 
 
 
Makale Bilgileri / Article Info 
 
 
 
 
 
 
 
 
Gönderim / Received: 08.12.2017 
Kabul / Accepted: 21.06.2019 
 
 
Yılmaz, K           https://orcid.org/0000-0002-1626-5172  
Altındiş, M.         https://orcid.org/0000-0003-0411-9669  
 
 
* Sorumlu Yazar / Corresponding author: 
Kerem YILMAZ 
Sakarya Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, 54100 
Sakarya, Türkiye. 
keremyilmaz1@hotmail.com 
 
Atıf için / To cite this article: 
Yılmaz, K. ve Altındiş, M. (2019). Alkol ve gastrointestinal mikrobiyota. Journal of 
Halal Life Style, 1(1), 18-22. 
 
 
 
