2235 research outputs found
Sort by
Green Transition Monitoring Framework for WB (first draft)
No full textThis dataset comprises a set of indicators for measuring or assessing green transition in Western Balkan countries, based on the research cases developed through the GreenFORCE project. The indicators will be validated with local stakeholders and re-published as a Report on Monitoring Green Transition in WB
"Održivo ponašanje u gradu i prirodi" - primer ekološke radionice za decu osnovnoškolskog uzrasta
No full textUgroženost životne sredine postaje sve izraženija i dominantnija, rast broja stanovnika i potreba za resursima i energijom, dovodi do ugrožavanja ekosistema, biodiverziteta, staništa i opšte ravnoteže pojava i procesa na Zemlji. Ekološko obrazovanje može biti ključ za očuvanje resursa i održivi razvoj na lokalnom i globalnom nivou. Predmet istraživanja naučnog rada su ekološke radionice koje služe za podizanje ekološke svesti dece osnovnoškolskog uzrasta. Zadaci istraživanja su analiza adekvatnih načina za izradu plana radionice i odabir nastavnih metoda pri realizaciji. Cilj istraživanja je prilagoditi ekološke radionice deci osnovnih škola, da sadržaj koji se obrađuje bude zanimljiv, edukativan i lako pamtljiv. Radom je obuhvaćena važnost realizacije radionice kao dopuna formalnom ekološkom obrazovanju, važnost primene principa multidisciplinarnosti i značajnost uloge predavača. Kako bi se bolje sagledali ciljevi istraživanja, u radu je predstavljen primer održane radionice u sklopu Eko Festivala – Durmitor 2024, pod nazivom „Održivo ponašanje u gradu i prirodi“. Učesnici radionice imali su prilike da kroz timski rad, javni nastup, različite misaone procese upotrebe opipljive materijale, razviju taktiku i takmičarski duh i da bez netačnih odgovora i ocenjivanja steknu različita ekološka znanja i praktične veštine.Urednik: Rade Šarovi
The Entropy as a Parameter of Demographic Dynamics: Case Study of the Population of Serbia
No full textThe aim of this article is to apply Shannon's entropy model in the study of demographic reproduction dynamics of the population in the Republic of Serbia from the regional aspect (NUTS 3 level) in the period from 1961 to 2021. Based on the values of absolute and relative entropy, the tendencies of demographic dynamics are determined, which is one of the most important parameters for building an optimal scheme of territorial organization and population distribution. In this context, explanations and conclusions were given about the homogeneity (or heterogeneity) of demographic dynamics and regional differentiation of demographic space in Serbia
Air temperature trends in Eastern Serbia
No full textIn this research, the temperature trends in eastern Serbia were analyzed at 3 meteorological stations (Negotin. Zaječar and Knjaževac) for the period 1961-2020. The aim of the study is to determine the trends in air temperature on annual, seasonal and monthly level and to determine the point of change in the time series. The non-parametric Mann- Kendall test and the Pettit test were used. The average annual increase in the air temperature was determined for all three meteorological stations with a significance level of a=0.001. The strongest increase in seasonal temperatures is recorded at all three meteorological stations in summer (significance level a=0.001). A statistically significant trend of temperature increase occurred at the Knjaževac and Negotin meteorological stations after 1987 and at the Zaječar meteorological station after 1997. The results of the air temperature trend research are of great scientific and practical importance for future urban and rural planning and the design of public health policy.Editors: Miodrag Dinić, Nenad Maksimović, Igor Topalovi
Повратне миграције у функцији развоја Србије: могућности и изазови
No full textПовећан обим и интензитет повратних миграција на почетку XXI века, допринео је све већој заступљености oве тематике у научној и стручној јавности. С обзиром на то да се миграциони феномени све више посматрају у функцији развоја, подстицање повратка становништва из иностранства представља једну од најважнијих мера миграционих политика, пре свега држава у развоју. У раду су представљени резултати истраживања спроведеног међу повратним мигрантима у Републици Србији. Циљ рада је да сагледа улогу и значај финансијског и људског капитала повратника различитих социо-демографских карактеристика. Резултати су показали да улога повратника у развоју државе порекла превасходно зависи од износа њиховог финансијског капитала и жеље да инвестирају у ресурсе у локалној самоуправи, односно држави порекла. Међу факторима који утичу на одлуку о инвестирању издвајају се неповерење у систем и страх од нестабилних услова на тржишту. Са друге стране, утврђено је да је примена знања, искуства и вештина својствена првенствено радно активним лицима, док код пензионера повратника није у довољној мери искоришћена.Уредници: Велимир Шећеров, Иван Раткај, Даница Шанти
Uticaj klimatskih promena na pronos nanosa – studija slučaja: reka Kolubara (Srbija)
No full textOsnovna ideja ovog istraživanja je da se, na osnovu podataka o pronosu nanosa u slivu Kolubare (profi l Beli Brod) i podataka o širini godova jele (Abies alba) sa planine Bokšanice (1985–2004), koristeći dendrohronološki metod, utvrdi veza između ove dve varijable i povežu geomorfološki i klimatološki proces (pod pretpostavkom da su padavine ključne). To dalje otvara mogućnost rekonstrukcije geomorfološkog procesa mehaničke vodne erozije, tj. pronosa nanosa, ukoliko bi se pronašli stariji uzorci godova. Rad se odnosi na aspekt savremenih klimatskih promena, a posmatraju se padavine kao jedan od glavnih klimatskih faktora koji utiče na rast drvne mase, tj. širinu godova, kao i na proticaj reka, tj. pronos nanosa. Podaci se odnose na ukupan pronos nanosa u slivu Kolubare (profi l Beli Brod) i širinu godova na drveću (jelka na planini Bokšanici). Najveći pronos nanosa je zabeležen 1999. godine (304 516,9 t), kada je zabeležena i najveća širina godova jele sa planine Bokšanice – 4,4 mm i utvrđena je statistički značajna veza na p = 0.05% verovatnoće rizika prihvatanja hipoteze, a zaključak je da uz rizik od 5% u osnovnom skupu postoji linearna veza. Ako se posmatraju pokretne pentadne vrednosti, može se reći da postoji statistički značajna veza između oba niza, kao i niza podataka za koji je skinut biološki trend ARMA metodom (p = 0.01%). Postoji podudarnost maksimalnih vrednosti oba niza pokretnih pentada u tački 1995 i visok stepen autokorelacije. Dakle, dokazana je polazna hipoteza, jer postoji prostorno – vremenska promenljivost ovih varijabli, a koje su rezultat delovanja savremenih klimatskih promena.Уредници: Велимир Шећеров, Иван Раткај, Даница Шанти
Edukativni turizam kao osnov povezivanja Srbije i Severne Makedonije
No full textEdukativni turizam predstavlja selektivan oblik tematskog turizma i obuhvata putovanja u cilju sticanja znanja, razvoja sposobnosti i usavršavanja veština. Važno je istaći da je to turistička aktivnost u kojoj je edukacija primarni motiv za boravak na destinaciji. Programi studentske razmene i studijska putovanja u različitom i novom okruženju imaju tradiciju kroz mnogobrojne međunarodne prakse. Jedna od njih se odvija između Srbije i Severne Makedonije i ona studentima pruža više mogućnosti za privremeno akademsko i profesionalno usavršavanje u inostranstvu kroz različite vidove akademske mobilnosti. Savremeni programi razmene podrazumevaju da tokom programa studenti imaju priliku da žive u drugoj državi, kraći ili duži period i da se na taj način upoznaju sa geografskim, kulturnim i socio-ekonomskim obeležjima. Erasmus+ program između Srbije i Severne Makedonije pruža mogućnost pojedincima za profesionalni razvoj i promenu životnog okruženja, priliku za učenje stranog jezika, upoznavanje novih kultura, povećanje samopouzdanja, otvaranje novih horizonta, razvoj akademskih veština, kao i mogućnost brojnih putovanja.Urednici: Bogdan Lukić, Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđević, Zoran Radosavljevi
Adaptability of the urban environment to climate change
No full textSve učestalija pojava ekstremnih vremenskih događaja u vidu intenzivnih padavina, toplih talasa i suša posebno pogađaju urbane sredine. Sa druge strane, zbog intenzivnog rasta stanovništva i razvoja svih neophodnih funkcija, urbana područja predstavljaju značajan faktor globalnog zagrevanja. Upravo iz tih razloga se u centar klimatskih akcija adaptacije, ali i mitigacije često stavljaju i urbane sredine. Adaptacija urbanih područja na izmenjene klimatske uslove osnova je za smanjenje ranjivosti, i budućih rizika, a u tom postupku neizostavan segment je kapacitet adaptacije koji predstavlja finansijsku, tehnološku i društvenu sposobnost i pripremljenost urbanih sredina da se nose sa ekstremnim klimatskim događajima. U radu su za utvrđivanje kapaciteta adaptacije odabrani Beograd, Novi Sad i Niš. Identifikovane su postojeće mere i aktivnosti koje se planiraju i koje su predložene u okviru strateških, planskih i urbanističkih planova, kao i procena kapaciteta institucija i postojećih infrastrukturnih sistema. Cilj rada je da se kroz analizu postojećih kapaciteta uoče glavni nedostaci i ukaže na važnost jačanja adaptivnih kapaciteta urbanih područja u postupku prilagođavanja na buduće promene klime.The increasingly frequent occurrence of extreme weather events in the form of heavy rainfall, heat waves and droughts has a particular impact on the urban environment. On the other hand, urban areas represent a significant factor in global warming due to intensive population growth and the development of all necessary functions. It is precisely for these reasons that urban areas are often placed at the center of climate adaptation and mitigation measures. Adapting urban areas to changing climatic conditions is the basis for reducing vulnerability and future risks. An indispensable part of this process is adaptive capacity, which represents the financial, technological and social ability and readiness of urban areas to cope with extreme climatic events. In this study, Belgrade, Novi Sad and Niš were selected to determine the adaptive capacity. Existing measures and activities planned and proposed within strategic, planning and urban plans were identified, and an assessment of the capacity of institutions and existing infrastructure systems was made. The aim of the work is to identify the main deficits by analyzing the existing capacities and to show the importance of strengthening the adaptive capacities of urban areas in the process of adaptation to future climate change.Urednici: Jelena Marić, Jana Markovi
Understanding seismic hazard resilience in Montenegro: A qualitative analysis of community preparedness and response capabilities
No full textEnhancing resilience against seismic hazards in earthquake-prone regions is essential for reducing the devastating impacts of disasters. Seismic resilience refers to a community’s ability to withstand and recover from earthquake impacts, while preparedness gaps are the areas where current measures are insufficient to effectively respond to or mitigate earthquake damage. This study focuses on Montenegro – a region with frequent seismic activity – aiming to assess resilience levels, identify critical gaps in preparedness, and evaluate the effectiveness of existing response strategies. Using qualitative methods, including semi-structured interviews, the research gathered insights from residents of Montenegro’s most vulnerable cities: Nikšić, Podgorica, Bar, Kotor, Cetinje, Budva, Herceg Novi, and Berane. Participants, chosen for their first-hand experience with significant earthquake impacts, provided valuable perspectives on various aspects of resilience, from local government response to individual preparedness. This research revealed significant disparities in resilience across communities: for instance, approximately 62.5% of the respondents highlighted inadequate education as a barrier to effective earthquake preparedness, and only 37.5% reported awareness of basic earthquake response procedures. Furthermore, while some communities, such as urban areas with accessible services, reported higher preparedness levels, rural areas showed deficiencies, with 50% of the respondents from these areas identifying a lack of organized drills and limited public awareness initiatives. These findings underscore the urgent need for community-specific preparedness programs and enhancements in both structural resilience and public education to bolster community readiness effectively. Also, findings highlight the need for customized preparedness programs tailored to specific community needs, alongside improvements in structural safety measures and educational outreach. The study underscores the importance of a comprehensive approach involving detailed risk assessments, community-focused preparedness training, and stronger public awareness initiatives. Furthermore, the study calls for enhanced local government capabilities to sustain proactive response measures, including rapid mobilization of emergency resources and regular disaster simulations, to build long-term resilience across communities