2235 research outputs found
Sort by
Supplementary data for the article: Perović, V., Čakmak, D., Jakšić, D., Milanović, M., Matić, M., Pavlović, D., Mitrović, M.,& Pavlović, P.. (2025). Development and evaluation approach of soil quality in agricultural soils: Integrated system for a more reliable delineation of homogeneous management zones. in Applied Soil Ecology Elsevier., 206, 105860. https://doi.org/10.1016/j.apsoil.2024.105860
No full textSupplementary material for: [https://doi.org/10.1016/j.apsoil.2024.105860]Related to published version: [https://gery.gef.bg.ac.rs/handle/123456789/2000
Proglašenje Parka prirode "Veliki Jastrebac" kao potencijal za razvoj turizma
No full textZaštita prirode, koja je od suštinskog značaja za očuvanje ekosistema, naročito dobija na važnosti usled sve većeg uticaja antropogenog faktora na opstanak živog sveta. Godine 2024. Ministarstvo zaštite životne sredine obavestilo je javnost o postupku pokretanja zaštite prirodnog područja 1. kategorije kao Park prirode „Veliki Jastrebac‟. U decembru iste godine, Vlada Republike Srbije donela je Uredbu o proglašenju Parka prirode „Veliki Jastrebac‟, čime je zaštićena jedna od najšumovitijih planina Balkanskog poluostrva, na površini od 39 175 hektara. Zaštita ovog prostora nesumnjivo će doprineti njegovoj boljoj promociji i prezentaciji. Cilj rada je razmatranje uticaja proglašenja pomenutog zaštićenog područja na razvoj turizma i mogućnost povezivanja gradova (Kruševac i Prokuplje) i opština (Blace i Aleksinac) na čijoj se teritoriji nalazi izučavano područje, kroz različite vidove saradnje, radi poboljšanja privrede u celini. Putem SWOT analize biće dat pregled snaga, slabosti, mogućnosti i pretnji po razvoj turizma. U radu su uzete u obzir sve prirodne i antropogene osobenosti Velikog Jastrepca u svrhu dobijanja kompletnije slike o razvoju turizma i zaštiti prirode.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
A Hybrid Fuzzy AHP–MULTIMOORA Approach for Solar Energy Development on Rural Brownfield Sites in Serbia
No full textGlobal energy demand is steadily increasing, accompanied by a growing emphasis on clean and renewable energy sources. Serbia possesses significant solar energy potential, with solar radiation levels among the highest in Europe—about 40% above the European average. Within this context, rural depopulation clusters offer attractive opportunities for solar energy development due to the availability of underutilized land. This study aims to identify optimal locations for solar power installations in Serbia’s depopulated areas by applying multi-criteria decision-making methods under uncertainty. A hybrid framework, combining fuzzy Analytic Hierarchy Process (fuzzy AHP) and fuzzy MULTIMOORA, was employed to evaluate potential sites. Fuzzy AHP was used to determine the relative importance of criteria, while fuzzy MULTIMOORA ensured a robust ranking of alternatives by addressing the vagueness in data and expert judgments. The analysis identified several high-potential brownfield locations, with the most suitable land class covering 5.01% (16.94 km2) of the examined cluster area (311.3 km2). These areas are typically characterized by flat terrain, high solar irradiation, and minimal environmental constraints, providing favorable conditions for solar farms. Among the assessed sites, location no. 9 consistently ranked highest across all three fuzzy MULTIMOORA variants: FRPA (z = 0.0588), FRS (y = 0.2811), and FFMF (p = 1.6748). The findings confirm that the hybrid fuzzy AHP–MULTIMOORA approach offers valuable support for informed decision-making on solar energy deployment in depopulated rural regions. Moreover, the utilization of rural brownfield sites contributes to the expansion of renewable energy, rural revitalization, and sustainable land management in Serbia
Ekološka edukacija učenika za zelenu budućnost
No full textEdukacija učenika o ekološkim sadržajima je važan korak za zelenu budućnost i jedan od glavnih ciljeva kojem je posvećena šira društvena zajednica. Cilj rada je podizanje svesti učenika o značaju zaštite životne sredine kroz sistem formalnog obrazovanja u Srbiji. Upravo se eko-škole bave realizacijom programa sistemskog i participativnog obrazovanja kroz različite projektne aktivnosti. Važna je uloga svih aktera koji mogu da doprinesu ekološkom obrazovanju učenika, a pored nastavnika i roditelja, svakako je značajna i lokalna zajednica. Teme koje se obrađuju u programskim sadržajima obuhvataju zaštitu voda, vazduha i zemljišta, održivi razvoj, upravljanje otpadom i klimatske promene jer one mogu da utiču na podizanje svesti o značaju zaštite životne sredine. Rezultati rada ukazuju da je moguća ekološka edukacija kroz obradu navedenih tema u cilju aktivne uloge učenika i njihov doprinos zelenoj budućnosti.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Efekti toplih dana na stopu rađanja u glavnom gradu Srbije
No full textCilj rada jeste da ispita efekte toplih dana na stopu rađanja u Regionu Beograda. Činjenice da su čak četvrtina stanovništva i živorođenja skoncentirisane u prestonici i da se Beograd izdvaja kao ostrvo toplote sa iznadprosečnom temperaturom vazduha, čine ovu analizu u potpunosti opravdanom i značajnom. U radu se koriste podaci Demografske statistike o skoro 108 hiljada živorođenih u prestonici u periodu 2015-2020, kao i podaci Digitalnog atlasa Srbije o dnevnim prosečnim temperaturama u istom periodu. Naš pristup, baziran na regresionoj analizi, omogućava ispitivanje efekata slučajnih varijacija u distribuciji dnevnih temperetura vazduha (fokus je na danima sa prosečnom temperatura iznad 26.6) na stopu rađanja do 10 meseci nakon izloženosti (visokim temperaturama vazduha). Glavni rezultati ukazuju na jak negativan efekat vrelih dana na stopu rađanja 9 meseci nakon izloženosti visokim temperaturama. Ovakvi nalazi pomažu u objašnjavanju uočenog pada nataliteta tokom prolećnih meseci, i kao takvi mogu biti korisni pri formulisanja strategija za ublažavanje efekata vrućih temperaturnih šokova kojima će populacija Beograda sve više biti izložena u budućnosti. Pitanja koja se nameću za buduća istraživanja su sledeća: da li se može govoriti o kompenzacionom periodu u domenu rađanja nakon toplotnih talasa, i da li će klimatske promene sve više pomerati rađanje u letnje mesece imajući u vidu da je izloženost stanovništva visokim temperaturama u trećem kvartalu godine sve veća.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Migracija kao strategija adaptacije na klimatske promene
No full textCilj rada je doprinos studijama koje validiraju odnose između klimatskih promenai migracija i poboljšavaju razumevanje kako i pod kojim okolnostima prirodni hazardi utičuna prostorno kretanje stanovništva. Klimatske promene mogu uticati na migraciju; među-tim, njihov efekat zavisi od načina merenja migracija, snage i posledica prirodne nepogodei konteksta u kome se migracije odvijaju. U ovom radu se analiziraju unutrašnje migracijestanovništva u opštinama koje su najviše stradale u katastrofalnoj poplavi u Srbiji tokommaja 2014. godine, a rezultati su pokazali da je emigracija bila retko zastupljena adaptivnastrategija stanovništva. Istraživanja migracije kao adaptivne strategije u našoj zemlji inačesu retka, pa je svaki nalaz o tome kako ekstremni događaji pokreću migracije u područjimavisokog rizika dragocen za popunjavanje ove istraživačke praznine. Trenutno niske stopeemigracije, koje su direktna posledica prirodnih nepogoda, verovatno će rasti kako se riziciod klimatskih promena budu povećavali
Мониторинг процеса ерозије у оквиру ПП "Голија"
No full textРеализовано истраживање урађено је у складу са Планом управљања ПП "голија" за период 2021.-2030., где су у оквиру Дугорочних циљева заштите, очувања и унапређења одрживог развоја ПП "Голија" планирани:
- заштита природе и природних вредности, односно очување равнотеже екосистема и обнова оних који су нарушени;
- заштита животне средине.Наручиоци студије: ЈП "СРБИЈАШУМЕ", Београд; ШГ "Столови", КраљевоСарадници на изради студије:
Проф. др Иван Самарџић, дипл. географ
Проф. др Станимир Костадинов, дипл.инж.шум. за ерозију и бујице
M.Sc. Милан Радовић, дипл. пр. планер
M.Sc. Тијана Јаковљевић, дипл. географ за заштиту животне средин
Značaj analiza i studija klimatskih promena za ekonomsku održivost zimskih turističkih centara
No full textKlimatske promene utiču na sve sfere života ljudi, a sektor turizma je jedan od najviše pogođenih nepovoljnim klimatskim uslovima. Planinske regije sa razvijenom zimskom turističkom infrastrukturom suočavaju se sa sve izraženijim ekonomskim izazovima usled nestabilnih vremenskih obrazaca. Zimski planinski turizam zavisi od temperature i količine snežnih padavina, čija varijabilnost izaziva finansijsku nestabilnost preduzeća, gubitak radnih mesta i ekonomski pad na ovim područjima. Analize postojeće literature ukazuju na zabrinjavajuće tendencije sa brojnim društveno-ekonomskim posledicama, uključujući smanjenje prihoda i negativan uticaj na lokalni razvoj. O uticaju klimatskih promena na ovu oblast svedoči i sve veći broj objavljenih naučnih radova. U okviru ove studije dat je pregled literature o efektima klimatskih promena na zimski planinski turizam i analizirane su predložene mere mitigacije i adaptacije u cilju postizanja ekonomske održivosti turističkih centara. Cilj istraživanja je da doprinese daljoj naučnoj raspravi i pruži osnovu za kreiranje lokalnih politika koje će odgovoriti na izazove klimatske krize u turističkom sektoru i pružiti smernice za izradu lokalnih strategija otpornosti, korisne za akademsku zajednicu, donosioce odluka i prostorne planere.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Održivost kao strateški cilj - pregled mjera i preporuke
No full textS obzirom da su kretanja na turističkom tržištu odavno postala globalna, te da je ova industrija postala snažan pokretač ekonomskog razvoja mnogih zemalja i generator zapošljavanja različitih profi la radne snage, turizam, usljed svoje dinamičnosti, sve više doprinosi narušavanju ekološke ravnoteže mnogih destinacija. Nastojanja većine destinacija odnose se na saniranje negativnih konotacija koje turistička industrija proizvodi, a tiču se narušavanja prirodnog okruženja i kulturno istorijskog naslijeđa. Ovaj rad ima za cilj da upozna čitaoce sa alatima održivog razvoja koje mogu pomoći destinacijama u samoevaluaciji stanja održivosti. Osim toga cilj je da se otvori naučni dijalog o aspektima održivog razvoja. Pregled mjera pružiće uvid u moguće tehnike saniranja negativnih efekata od turizma, posebno onih koje se odnose na ekološku i kulturnu ugroženost destinacije. Svrha rada je da uporedna analiza indikatora može predstavljati podsticaj za buduće istraživače.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
The role of transport infrastructure in the sustainable development of mountainous areas in Serbia
No full textSpatial-functional changes are significantly influenced by transport
infrastructure as a key factor in integrating mountainous areas into contemporary
development processes and sustainability frameworks. This study presents an analysis
of the impact of the road network on the transformation of these predominantly rural
areas, with a focus on their connectivity to urban and tourist centers, as well as their
role in adapting to social and environmental challenges. Special attention is given
to the maintenance of roads under extreme climatic conditions (snowfall, rain, low
air temperatures, ice, fog), occurrences of landslides, rockfalls, and other hazards.
Multi-criteria analyses indicate potential approaches that can enhance the resilience
and functionality of infrastructure within the objectives of sustainable development.
The research findings highlight a direct correlation between the development of the
transport network and changes in population mobility, access to public services,
and economic activities in rural areas. The recommendations include strategies for
long-term infrastructure management, considering the specific characteristics of
mountainous regions.Уредници: Игор Јокановић, Сања Фри