2235 research outputs found
Sort by
Migration in Response to the Declining Quality of Life in the Kolubara Coal Basin
No full textMigrations resulting from the impaired quality of life in the immediate vicinity of large mining basins represent a complex phenomenon and can be caused by different factors. The changes that occur in the environment during the exploitation of mineral resources are typically long-term and have a significant impact on the local community. Therefore, the beginning of coal exploitation and production in the
Kolubara coal basin led to structural changes in the natural and social components of the environment in the areas surrounding the mining zone, which is reflected in the quality of life of the population living in this area. Accordingly, the focus of the research is a detailed analysis of migration flows that occur as a consequence of the changed quality of life in the area of the Kolubara basin. The primary research question concerns identifying the main factors that influence the quality of life in the conditions of the spatial development of coal mines, as well as determining the extent to which these factors influence the population’s decision to migrate. Four groups of factors are examined in the paper: environmental factors (air, water, soil pollution, ash dumps, slag, tailings, noise, vibrations, etc.), social factors (inadequate network of school institutions, poverty, unemployment, lack of cultural content, poor health care, etc.), economic factors (reduction of agricultural areas, agriculture as a complementary activity, difficult or impossible farming) and infra
structure factors (poor quality of local roads, inadequate electrical network, water supply, sewage systems, telecommunication problems, etc.). The task of the paper is to provide an overview of the key challenges faced by the population living in the immediate vicinity of the coal mines of the Kolubara basin, analyzing ecological, social, economic and infrastructural factors with the aim to determine the extent to which these factors influence attitudes and intentions regarding migration.Editor: Natalija Miri
Spatial Patterns of Population Distribution and Dynamics in Serbia’s Urban System
No full textIn the first two decades of the 21st century, Serbia experienced widespread depopulation impacting entire regions and nearly 95 percent of all settlements. Additionally, a significant decline in urban populations, known as “urban shrinkage”, was observed in 90 percent of urban centres. Considering that population redistribution is substantial indicator of development diffusion within the urban system and simultaneously represents a critical challenge for its development, this study seeks to identify various patterns of contemporary urban development in the Republic of Serbia through the analysis of population dynamics. The objective of the study is to improve understanding of spatial patterns across different spatial levels, recognizing that general population dynamics trends do not fully capture the diverse aspects and effects of spatial changes. It examines statistical regions to provide a comprehensive overview, settlement level to show the correlation between direction and intensity of changes and settlement size and location, local context (e.g. ethnic structure), etc. Furthermore, urban regions are utilized to differentiate the various impacts of urban centres at both interregional and intraregional levels. For research purposes, urban regions are outlined based on principles of functional centrality and spatial continuity. The degree of functional integration between the centre and its surrounding area
is assessed by measuring the intensity of daily movement of the active population. The analysis was carried out using data from three consecutive censuses between 2002 and 2022, covering the periods from 2002 to 2011 and 2011 to 2022.Editor: Natalija Miri
Hypertension in AP Vojvodina (Northern Serbia): A spatio-temporal analysis of patients at the Institute for Cardiovascular Diseases of Vojvodina
No full textHypertension is one of the most prevalent cardiovascular
diseases globally. This study presents a spatiotemporal
analysis of hypertension among patients treated
at the Institute for Cardiovascular Diseases of Vojvodina
between 2000 and 2023. A Mann–Kendall trend analysis
was performed at the settlement level using Python to
identify trends in hypertension cases. The Getis-Ord Gi*
statistic, implemented through the Emerging Hot Spot
Analysis (HSA) tool in ArcGIS Pro, was applied to detect
spatial clusters of hot and cold spots. The Mann–Kendall
analysis identified significant trends in 40 of the 467 settlements
in Autonomous Province Vojvodina. Of these, 36
settlements exhibited an increasing trend in hypertension
cases, while a decreasing trend was observed in 4 settlements.
The Emerging HSA detected 19 clusters classified as
“Consecutive Hot Spots” among 316 analysed clusters, with
no discernible patterns observed in the remaining clusters.
To compare the findings and results from these two analyses,
the Kriging method was applied to the z-values of
trends from both analyses. The method indicated higher
trends in hypertension cases in settlements within South
Bačka County. This research identifies areas with significant
hypertension trends, helping to pinpoint high-risk regions.
The results support further investigation into the causes and
guide targeted public health interventions in the study area
Ruralno planiranje u kontekstu Zelene agende - evropski principi i primeri dobre prakse
No full textRuralna područja Evropske unije i njihovo stanovništvo danas se suočavaju sa mnogim izazovima, među kojima su depopulacija i starenje stanovništva, nedostatak infrastrukture, otežan pristup uslugama, dostupnost javnog prevoza, slabije mogućnosti za zapošljavanje, kao i specifični izazovi vezani za klimatske promene i degradaciju životne sredine. Istovremeno, ruralna područja se smatraju ključnim za tranziciju Evropske unije ka ekološki održivom društvu i suočavanje sa klimatskim promenama i izazovima zagađenja životne sredine, proizvodnje hrane i energije iz obnovljivih izvora, gubitka biodiverziteta,zaštite prirode i prirodnih resursa. U tom kontekstu, u Evropskoj uniji je razvijen strateški okvir koji integriše ključna pitanja vezana za održivu transformaciju ekonomije i društva i razvoj ruralnih područja, koji obuhvata Zelenu agendu Evropske unije i Evropsku viziju ruralnog razvoja, kao i niz strategija i politika, među kojima su: Strategija „od farme do viljuške“, Strategija za zaštitu biodiverziteta, Nova strategija za šume i Poljoprivredna politika.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Informal Participation Methods - An Addition to Formal Urban and Spatial Planning Systems
No full textIn the field of urban and spatial planning, formal methods often dominate. However, informal participation methods can significantly complement these processes by enhancing community engagement and enriching decision-making. These informal methods promote inclusivity and richness, engaging a broader range of people, including those who may not participate in formal processes. This helps build social capital, fostering trust and stronger social networks within communities. Additionally, informal participation can enhance public consensus and improve stakeholders’ understanding of local issues, resulting in more contextually relevant outcomes. Moreover, the promptness of informal methods allows for timely responses to emerging issues. Despite these benefits, informal methods also pose several challenges. They may require specific skills and expertise not always available to local governments. The associated costs, including new technologies and hiring experts, can be higher than those of formal methods. Furthermore, informal methods may require longer preparation times, as they often involve complex representations and detailed analysis. Lastly, these methods can prolong discussion times, potentially leading to increasedfriction between stakeholders and decision-makers. Balancing these advantages and disadvantages is crucial for effectively integrating informal methods into the formal planning system to promote more inclusive and resilient urban development
Realizacija izbornog programa obrazovanje za održivi razvoj u gimnazijama
No full textU srednjim školama u Srbiji ostvaruje se program opšteg, stručnog i umetničkog obrazovanja. Zakon o srednjem obrazovanju i vaspitanju predviđa program zaštite životne sredine koji obuhvata aktivnosti usmerene na razvoj i jačanje svesti o njenoj zaštiti, održivom razvoju i o očuvanju prirodnih resursa. Od 2018. godine u Plan i program nastave i učenja za gimnazije kao izborni program uvedeno je Obrazovanje za održivi razvoj. On pripada grupi interdisciplinarnih programa i omogućava ostvarivanje opštih ishoda obrazovanja i vaspitanja i razvoj ključnih i međupredmetnih kompetencija. Značajan je i zbog toga što doprinosi formiranju kompetencija za održivi razvoj u skladu sa preporukama UNESKA do 2030. godine. Ove kompetencije se razvijaju preispitivanjem stavova, iskustvenim učenjem, kritičkom analizom pojava i procesa prisutnih na lokalnom i globalnom nivou. Promena postojećih navika u ponašanju i učestvovanje u različitim aktivnostima u lokalnoj sredini usmerenih ka očuvanju i unapređivanju životne sredine ostvaruje se kroz međupredmetno povezivanje sadržaja. U radu se analiziraju teme u četiri razreda gimnazije koje su svojim konceptom i sadržajem usklađene sa principima održivog razvoja. Ovaj program kod učenika treba da formira navike očuvanja životne sredine tokom sprovođenja svakodnevnih životnih aktivnosti. Cilj izbornog programa Obrazovanje za održivi razvoj je da učenik na osnovu istraživanja međuzavisnosti ljudskih aktivnosti i neposrednog okruženja razvije kritički, aktivan i odgovoran odnos prema sebi i okruženju u kome živi i da sadašnjost sagledava kroz perspektivu budućnosti.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Uzroci i posledice promena u površini gradskih šuma i parkova u gradovima Srbije
No full textGradske šume i parkovi podrazumevaju celokupne površine pod travnatom, žbunastom i drvenastvom vegetacijom u gradovima i značajni su zbog svoje višestruke uloge. Doprinose celokupnom zdravlju, odnosno održivosti životne sredine kao staništa ali i ublažavajući zagrevanje vazduha i efekte zagađenosti vazduha. Zelene površine su prostori za rekreaciju i psiho-sociološki oporavak stanovništva tokom cele godine i bez njih se teško može zamisliti grad kao zdrava društvena zajednica. Relativno Mali dostupan prostor, zagađen vazduh, suša, erozija, samo su neki od hroničnih problema koji utiču na trajanje i kvalitet drvenaste i žbunaste vegetacije gradova. U Srbiji, pored navedenog, najveću pretnju po gradske šume i parkove predstavlja urbanizacija, odnosno zauzimanje zelenih površina izgrađenim objektima. Poseban fenomen je činjenica da se promovišu inovativni pristupi u gradnji kao što su vertikalne šume, pametne zgrade i slični projekti na račun već postojećih zelenih površina. Cilj ovog rada je bio da se utvrde promene u površini gradskih šuma i parkova u većim gradovima Srbije u periodu 1990-2018., kao i da se ukaže na uzroke i posledice promena. Rezultati ukazuju da je do došlo do umanjenja navedenih površina, a da se kao glavni uzročnik javlja prenamena površina. Među posledicama, istaknuto mesto zauzimaju nedostatak diverziteta, povećano zagađenje vazduha, rast temperature vazduha, smanjena vrednost nekretnina u okolini, kao i smanjenje rekreativnih površina.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
GIS i moderne tehnologije u adaptaciji i ublažavanju klimatskih promena s fokusom na rečne sisteme Severne Afrike
No full textGeografski informacioni sistemi (GIS) i moderne tehnologije postali su ključni alati u rešavanju složenih izazova koje donose klimatske promene, posebno u regionima koji zavise od vode, poput Severne Afrike. Slivovi reka Nil, Medžerda i Dra od suštinskog su značaja za održavanje poljoprivrede, snabdevanje pijaćom vodom i ekonomske aktivnosti u ovom pretežno sušnom regionu. Ova studija ispituje primenu GIS-a, daljinske detekcije i digitalnog modelovanja u unapređenju strategija adaptacije i ublažavanja klimatskih promena, sa posebnim osvrtom na interakcije između ljudskih aktivnosti, vodenih sistema i klimatske varijabilnosti.Kroz prostorne i vremenske analize, istraživanje identifi kuje ključne oblasti sa problemima u vodosnabdevanju, ranjivost poljoprivrede i pritiske populacije unutar tampon zona od 10, 20 i 50 km oko glavnih rečnih sistema. Integracijom podataka o gustini naseljenosti, poljoprivrednim praksama i hidrološkoj varijabilnosti, GIS ukazuje na regione pod povećanim rizikom. Moderne tehnologije, poput satelitskih snimaka, mašinskog učenja i modela višekriterijumske analize odluka (MCDA), poboljšavaju preciznost u mapiranju i prognoziranju rizika povezanih sa klimom.Rezultati naglašavaju ulogu GIS-a u identifi kaciji područja podložnih poplavama, praćenju održivosti poljoprivrede i optimizaciji potencijala obnovljive energije. Posebna pažnja posvećena je regionima sa nedostatkom vode, gde su rečni sistemi opterećeni prekomernim crpljenjem, zagađenjem i hidrološkim promenama izazvanim klimatskim uslovima. Predložene intervencije uključuju napredne sisteme za navodnjavanje, prikupljanje kišnice i rešenja zasnovana na obnovljivoj energiji. Studija takođe ističe potrebu za prekograničnom saradnjom među zemljama Severne Afrike kako bi se osiguralo pravedno i održivo upravljanje vodnim resursima. Ovo istraživanje podržava globalne napore u adaptaciji na klimatske promene, pokazujući kako GIS i daljinska detekcija unapređuju otpornost, upravljanje resursima i održivi razvoj u Severnoj Africi i šire.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Klimatski izazovi i migracije stanovništva - slučaj oblasti najugroženijih sušom
No full textNekoliko prethodnih decenija u fokusu naučnog rada velikog broja naučnika nalazi se uticaj klimatskih promena i promena životne sredine na demografske determinante kretanja stanovništva. Uočen je efekat koji ove promene imaju na populacioni razvitak stanovništva nekog prostora, kako na prirodno kretanje, tako i na prostornu dinamiku populacije. U ovom radu je, u svrhu istraživanja kako određeni prirodni i klimatski fenomeni utiču na kretanje stanovništva, analiziran uticaj sušnih perioda kao prirodnog hazarda na kretanje nivoa emigracije odnosno na nivo odseljavanja stanovništva. Korišćeni su klasični metodološki okviri koji podrazumevaju upotrebu demografskog i statističkog metoda. Analizom je obuhvaćeno pet oblasti, i to Severnobačka, Severnobanatska, Srednjobanatska, Jablanička i Niška oblast, koje su u datom periodu pokazale najviše stepene ugroženosti od suše, a gde se može očekivati i najizraženiji uticaj sušnih godina na intenzitet iseljavanja stanovništva. Evaluacija ovih trendova je vršena za period 2002-2022. godine, tokom kojeg su identifi kovana dva intervala sušnih i jedan interval kišnih godina u navedenim oblastima. U radu je dalje izvršena komparacija dobijenih vrednosti za Srbiju i pet odabranih oblasti najugroženijih sušom. Uprkos teorijskim polazištima i izboru oblasti sa najnižim vrednostima prosečnih godišnjih padavina, rezultati nisu ukazali na jasan rast emigracije tokom sušnih godina kako u ukupnoj populaciji, tako i u populaciji poljoprivrednog stanovništva, u starosnoj dobi 20-39 godina, koji ujedno predstavljaju i najmobilnije stanovništvo.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Veb GIS prikaz i značaj UNESCO svetske baštine u Bosni i Hercegovini
No full textGeografski informacioni sistemi (GIS) u svetu moderne tehnologije su važan alat pomoću kog se prikupljaju, analiziraju i prikazuju geoprostorni podaci. Ovaj rad se fokusira na razvoj Veb GIS prikaza UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) svetske baštine u Bosni i Hercegovini. Kreiranjem interaktivne mape, rad pruža sveobuhvatan uvid u lokaciju, karakteristike i značaj UNESCO svetske baštine, naglašavajući njenu turističku vrednost. Cilj rada je istražiti kako Veb GIS poboljšava prikaz UNESCO svetske baštine i turističkih vrednosti, naglašavajući njegovu ulogu u promociji i očuvanju kulturnih i prirodnih dobara. Veb GIS prikaz omogućava korisnicima da analiziraju informacije o ovim lokalitetima, kao što su npr. istorijski, kulturni i prirodni značaj, slike i dr. Ovakav pristup korisnicima pomaže da bolje razumeju vrednost svetske baštine. Rezultati rada ukazuju na to kako Veb GIS može da poboljša turističku atraktivnost i informisanost o kulturnom i prirodnom nasleđu.Urednik: Ranko Miri