GERY
Not a member yet
2232 research outputs found
Sort by
Participation, Conflicts and Community Engagement in Mining Areas: The Case of Bor and Majdanpek
No full textThe aim of this paper is to identify the motivations for community
participation or lack thereof in the process of creating planning documents
in mining areas. Based on the conducted research, the issues that concern
residents the most within their local community will be addressed. An as
sessment of the local population’s interest in public participation in the
creation of planning documents will also be provided, along with the key
reasons why they do not engage more in this process. It will also explore
whether and why the population feels more comfortable expressing their
opinions anonymously or through direct representation. The survey was
conducted during July and August 2024 with a random sample of 300 re
spondents. Additionally, an analysis of secondary sources on community
engagement in in the local context of Bor and Majdanpek will be presented.Editors: Milica Vesković Anđelković, Milan Uroševi
Da li je povratak u prošlost šansa za održivu budućnost - studija slučaja - etno domaćinstvo "Merak"
No full textNostalgični turizam, kao sveprisutniji trend na globalnom turističkom tržištu, omogućava turistima da se, kroz autentično iskustvo, na kratko vrate u neka prošla vremena i da se povežu sa kulturnim i prirodnim nasleđem ruralnog prostora. Pored jačanja tržišne pozicije, ovaj oblik turizma stvara ekonomske i ekološke koristi za lokalne zajednice i time doprinosi revitalizaciji ruralnih sredina i održivom razvoju. Kako bi se utvrdilo da li razvoj nostalgičnog turizma može biti utemeljen na principima održivosti i u kojoj meri doprinosi očuvanju ekosistema, sproveden je intervju sa vlasnikom etno domaćinstva "Merak" u Vranju. Cilj rada je istražiti kako ovaj oblik turizma podstiče ekološki odgovoran razvoj, ali i ukazati na ključne izazove koji utiču na dugoročnu održivost i stvaranje sinergije između očuvanja tradicije i ekonomskog napretka. Rezultati rada višestruko doprinose nosiocima turističke ponude, kao i nadležnim institucijama da raspoložive resurse usmere ka razvijanju ovog, sve značajnijeg, oblika turizma i time uspostave ekonomski i ekološki prosperitet lokalnih zajednica.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Realizacija izbornog programa obrazovanje za održivi razvoj u gimnazijama
No full textU srednjim školama u Srbiji ostvaruje se program opšteg, stručnog i umetničkog obrazovanja. Zakon o srednjem obrazovanju i vaspitanju predviđa program zaštite životne sredine koji obuhvata aktivnosti usmerene na razvoj i jačanje svesti o njenoj zaštiti, održivom razvoju i o očuvanju prirodnih resursa. Od 2018. godine u Plan i program nastave i učenja za gimnazije kao izborni program uvedeno je Obrazovanje za održivi razvoj. On pripada grupi interdisciplinarnih programa i omogućava ostvarivanje opštih ishoda obrazovanja i vaspitanja i razvoj ključnih i međupredmetnih kompetencija. Značajan je i zbog toga što doprinosi formiranju kompetencija za održivi razvoj u skladu sa preporukama UNESKA do 2030. godine. Ove kompetencije se razvijaju preispitivanjem stavova, iskustvenim učenjem, kritičkom analizom pojava i procesa prisutnih na lokalnom i globalnom nivou. Promena postojećih navika u ponašanju i učestvovanje u različitim aktivnostima u lokalnoj sredini usmerenih ka očuvanju i unapređivanju životne sredine ostvaruje se kroz međupredmetno povezivanje sadržaja. U radu se analiziraju teme u četiri razreda gimnazije koje su svojim konceptom i sadržajem usklađene sa principima održivog razvoja. Ovaj program kod učenika treba da formira navike očuvanja životne sredine tokom sprovođenja svakodnevnih životnih aktivnosti. Cilj izbornog programa Obrazovanje za održivi razvoj je da učenik na osnovu istraživanja međuzavisnosti ljudskih aktivnosti i neposrednog okruženja razvije kritički, aktivan i odgovoran odnos prema sebi i okruženju u kome živi i da sadašnjost sagledava kroz perspektivu budućnosti.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Uzroci i posledice promena u površini gradskih šuma i parkova u gradovima Srbije
No full textGradske šume i parkovi podrazumevaju celokupne površine pod travnatom, žbunastom i drvenastvom vegetacijom u gradovima i značajni su zbog svoje višestruke uloge. Doprinose celokupnom zdravlju, odnosno održivosti životne sredine kao staništa ali i ublažavajući zagrevanje vazduha i efekte zagađenosti vazduha. Zelene površine su prostori za rekreaciju i psiho-sociološki oporavak stanovništva tokom cele godine i bez njih se teško može zamisliti grad kao zdrava društvena zajednica. Relativno Mali dostupan prostor, zagađen vazduh, suša, erozija, samo su neki od hroničnih problema koji utiču na trajanje i kvalitet drvenaste i žbunaste vegetacije gradova. U Srbiji, pored navedenog, najveću pretnju po gradske šume i parkove predstavlja urbanizacija, odnosno zauzimanje zelenih površina izgrađenim objektima. Poseban fenomen je činjenica da se promovišu inovativni pristupi u gradnji kao što su vertikalne šume, pametne zgrade i slični projekti na račun već postojećih zelenih površina. Cilj ovog rada je bio da se utvrde promene u površini gradskih šuma i parkova u većim gradovima Srbije u periodu 1990-2018., kao i da se ukaže na uzroke i posledice promena. Rezultati ukazuju da je do došlo do umanjenja navedenih površina, a da se kao glavni uzročnik javlja prenamena površina. Među posledicama, istaknuto mesto zauzimaju nedostatak diverziteta, povećano zagađenje vazduha, rast temperature vazduha, smanjena vrednost nekretnina u okolini, kao i smanjenje rekreativnih površina.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Integralno prostorno planiranje u funkciji sistemskog rešavanja problema zaštite klime u Srbiji
No full textKlimatske promene su jedan od najozbiljnijih izazova sa kojima se suočava savremeni svet. Porast prosečnih temperatura, intenziviranje ekstremnih vremenskih događaja i s njima povezana učestalost prirodnih nepogoda kao što su uragani, suše, povodnji - to su samo neke od posledica globalnog zagrevanja. Smatra se da je glavni uzrok globalnog zagrevanja emisija gasova sa efektom staklene bašte (GHG), i da su te emisije antropogenog porekla. Stoga postaje neophodno koristiti sve postojeće prostorno planerske instrumente, kako bi se smanjila emisija tih gasova, ali još je važnije prilagoditi se klimatskim promenama na lokalnom nivou, kako bi se smanjile smetnje i negativni efekti na čoveka, životnu sredinu i efi kasnost ekonomskih delatnosti. Pretnje koje proizilaze iz klimatskih promena su snažno geografski uslovljene. Srbija je zemlja sa velikom regionalnom raznolikošću životne sredine, tako da vrste i obim pretnji povezanih sa klimatskim promenama variraju u zavisnosti od lokacije, regionalnih klimatskih uslova i veličine i prostorne strukture gradova, što zahteva geografski diferenciran i koordinisan pristup prostornom planiranju. Borba sa klimatskim promenama se vodi kroz dva komplementarna pristupa. Jedan je proces mitigacije odnosno ublažavanja, a drugi je adaptacija odnosno prilagođavanje na izmenjene klimatske uslove. Proces mitigacije obično se smatra globalnim i dugoročnim merama zaštite klime, dok proces adaptacije podrazumeva mere i aktivnosti koje treba sprovesti uzimajući u obzir već izmenjene uslove i projekcije budućih promena. Mere i instrumenti prostornog planiranja imaju važnu ulogu u oba pristupa.Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Klimatski uslovi kao faktor razvoja ratarstva Bačkog Podunavlja
No full textPoljoprivredna proizvodnja je usko vezana za klimatske uslove prostora, a sadašnje promene klime bitno utiču na uslove i mogućnost poljoprivredne proizvodnje. U radu je analizirana povezanost klimatskih elemenata i (prosečna temperatura vazduha, maksimalna temperatura vazduha, padavine) i indeksa (uzastopni broj suvih dana) sa prinosom ratarskih kultura (pšenica, kukuruz, šećerna repa, suncokret, pasulj, krompir, detelina i lucerka) na teritoriji Bačkog Podunavlja u periodu 2005-2015. Rezultati ukazuju da prosečne i maksimalne temperature vazduha imaju najznačajniji uticaj na godišnje prinose. Od izabranih ratarskih kultura, prinos suncokreta i krompira je značajno povezan sa temperaturnim uslovima. Identifi kovana su tri pravca razvoja poljoprivredne proizvodnje: apsolutni žitarični pravac, dominantni žitarični pravac sa učešćem industrijskog bilja i pretežni žitarični pravac sa većim učešćem industrijskog bilja. Razumevanje povezanosti klimatskih elemenata i prinosa, kao i pravaca razvoja može doprineti prilagođavanju poljoprivredne proizvodnje izmenjenim klimatskim uslovima.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Uloga saobraćajne infrastrukture u održivom razvoju planinskih područja Srbije– na primeru Parka prirode Golija
No full textProstorno-funkcionalne promene u velikoj meri su uslovljene stanjem i dostupnošću saobraćajne infrastrukture, kao faktorom integracije planinskih područja u savremene tokove razvoja i održivosti.Prikazana je analiza uticaja putne mreže na transformaciju ovih pretežno ruralnih prostora, sa osvrtom na povezanost sa urbanim i turističkim centrima, kao i na ulogu u prilagođavanju društvenim i ekološkim izazovima(primer Park prirode Golija). Posebno su razmatrani aspekti održavanja saobraćajnica u uslovima ekstremnih klimatskih prilika (snežne padavine, kiša, niske temperature vazduha, poledica, magla...), pojave odrona, klizišta i dr. Korišćenjem GIS analiza i prostornih podataka, višekriterijumske analize ukazuje sena potencijalne pristupe koji mogu doprineti većoj otpornosti infrastrukture i njenoj funkcionalnosti u okviru ciljeva održivog razvojakao i direktnu povezanost razvoja saobraćajne mreže sa promenama u mobilnosti stanovništva, pristupu javnim uslugama iekonomskim. Preporuke uključuju strategije za dugoročno upravljanje infrastrukturom, uz integraciju savremenih tehnologija, digitalizacijui uvažavanje prirodno-geografskih i demografskih specifičnosti planinskih prostora
Integrating UAV Surveys and Geospatial Analysis for Geoheritage Evaluation: A Case Study of Markovi Kuli, North Macedonia
No full textThis study presents an approach of inventory, morphometric analysis, and geoconservation assessment of the exceptional denudation landforms of the Markovi Kuli geosite in North Macedonia. By integrating Digital Elevation Models (DEM) and orthophoto imagery processed from the UAV-based aerial photos of the area using Agisoft Metashape software, a high-resolution 0.1 m 3D model is produced. The model’s accuracy is then verified against the carefully selected control points. After the creation of the 3D model, visual inspection, delineation, and measurement of the granitic landforms are made as a basis for the landform inventory. As part of the geosite analysis, machine learning algorithms were employed to refine the classification of landforms. The detailed inventory revealed an abundance of landform structures, including inselbergs, tors, and boulders, showcasing diverse granitic formations. The study also applies the Geosite Assessment Model (GAM) and Heritage Climate Index (HERCI) to evaluate the site’s scientific, aesthetic, and climatic suitability for tourism and conservation. Results indicate high Main Values (8.5) for scientific and aesthetic significance and moderate Additional Values (9.25) for infrastructure and educational potential. This study highlights the importance of sustained monitoring and adaptive management strategies in preserving the overall integrity of Markovi Kuli for future generations
Migration in Response to the Declining Quality of Life in the Kolubara Coal Basin
No full textMigrations resulting from the impaired quality of life in the immediate vicinity of large mining basins represent a complex phenomenon and can be caused by different factors. The changes that occur in the environment during the exploitation of mineral resources are typically long-term and have a significant impact on the local community. Therefore, the beginning of coal exploitation and production in the
Kolubara coal basin led to structural changes in the natural and social components of the environment in the areas surrounding the mining zone, which is reflected in the quality of life of the population living in this area. Accordingly, the focus of the research is a detailed analysis of migration flows that occur as a consequence of the changed quality of life in the area of the Kolubara basin. The primary research question concerns identifying the main factors that influence the quality of life in the conditions of the spatial development of coal mines, as well as determining the extent to which these factors influence the population’s decision to migrate. Four groups of factors are examined in the paper: environmental factors (air, water, soil pollution, ash dumps, slag, tailings, noise, vibrations, etc.), social factors (inadequate network of school institutions, poverty, unemployment, lack of cultural content, poor health care, etc.), economic factors (reduction of agricultural areas, agriculture as a complementary activity, difficult or impossible farming) and infra
structure factors (poor quality of local roads, inadequate electrical network, water supply, sewage systems, telecommunication problems, etc.). The task of the paper is to provide an overview of the key challenges faced by the population living in the immediate vicinity of the coal mines of the Kolubara basin, analyzing ecological, social, economic and infrastructural factors with the aim to determine the extent to which these factors influence attitudes and intentions regarding migration.Editor: Natalija Miri
Application of Artificial Intelligence for Terrain Slope Mapping
No full textA terrain slope map represents one of the fundamental geospatial
layers used for assessing soil stability, erosion risk, infrastructure planning,
and environmental monitoring. With the advancement of Geographic
Information Systems (GIS) and automated algorithms, the process of
generating such maps has become increasingly accurate and efficient. This
study examines the feasibility of utilising artificial intelligence (AI) to
generate a slope map for Serbia's entire territory, with a focus on developing
Python code for map creation. The research presents the workflow from
acquiring a digital terrain model (DTM), through data processing in ArcGIS
Pro, to the final visualisation of the slope map. The objective is to examine the
effectiveness of AI in optimising GIS workflows and to evaluate the accuracy
and reliability of AI-generated scripts compared with conventional spatial data
processing methods. The findings demonstrate that the application of AI in
slope map production offers multiple advantages, particularly in automating
procedures, accelerating the generation of Python scripts, and reducing the
likelihood of errors. Although some cases required additional code
verification, the results confirmed that AI can serve as a valuable tool in GIS
analyses. Automating Python script generation with AI has substantially
accelerated spatial data processing while minimising potential errors. The
spatial analysis produced a representation of slopes across the DTM area,
incorporating cartographic elements of the map as geographic coordinates,
legend, north arrow, and scale bar, essential for accurate interpretation.
Additionally, the use of the matplotlib library enabled interactive data
visualisation, including zooming and panning functions, which significantly
enhanced terrain analysis. Future research may extend this methodology to
other spatial analyses, such as erosion modelling, slope stability assessment,
or hydrological simulations. Moreover, integrating AI with GIS tools and
further optimising algorithms could improve both the precision and efficiency
86
of spatial analyses. This study confirms that the adoption of modern AI
technologies in GIS can substantially enhance the quality and efficiency of
spatial data processing, opening new opportunities for the application of AI in
geospatial research.Editors: Slobodan B. Marković, Srđan Rončević, Lazar Lazi