GERY
Not a member yet
2232 research outputs found
Sort by
About terrestrial carbonates: calcareous tufa vs. travertine
Get PDFKontinentalni karbonati, koji se talože iz slatkih voda bogatih kalcijum bikarbonatom obuhvataju sledeće sedimentne stene: bigar, travertin i pećinski nakit. Fokus ovog rada je na razlikama između prva dva, kako je u domaćoj literaturi razlika uglavnom bazirana na teksturnim karakteristikama i temperaturi vode iz koje se kalcijum karbonat taloži. Bigar je jako porozna, šupljikava stena, dok je travertin kompaktniji i veoma često laminiran. Takođe, opšte je poznato da se bigar taloži iz hladne, uglavnom rečne vode, a travertin iz tople. Temperatura vode ima direktan uticaj na diverzitet flore i faune, pa će ona uz bigar biti bujna, dok je kod toplih voda organski svet ograničen na određene vrste bakterija. Cirkulacija toplih voda iz kojih se taloži travertin omogućena je preko pukotina ili raseda, pa su pojave travertina kontrolisane lokalnom tektonikom, dok su pojave bigra vezane za klimatske uslove. Osim ovih, parametri koji definišu sedimentnu stenu kao bigar ili travertin su brzina taloženja i odnosi stabilnih izotopa kiseonika i ugljenika. Bigar karakteriše srednja brzina taloženja (nekoliko milimetara godišnje), dok travertin karakteriše velika brzina taloženja (preko nekoliko decimetara godišnje). Stabilni izotopi ugljenika definišu kontinentalne karbonate na taj način što će δ13C vrednosti biti nnegativne za bigar, a pozitivne za travertin. Razlog tome leži u činjenici da je bigar obogaćem lakšim izotopom ugljenika, a travertin težim. Kako odnosi stabilnih izotopa kiseonika direktno zavise od temperature vode, njihov značaj je nedvosmislen. Teksturne karakteristike jesu posledica svih ovih parametara, ali nije redak slučaj da porozna stena prema istim odgovara travertinu, a kompaktna laminirana stena bigru. Takvih primera ima i na području Srbije (bigar reke Sopotnice, kompaktna laminirana stena, ali izotopski odnosi odgovaraju bigru). Kada su u pitanju recentni sedimenti ovaj disbalans ne predstavlja problem, ali kod fosilnih akumulacija trebalo bi izbeći nazive “bigar” i “travertin”, pogotovu ako su isti dati samo na osnovu teksturnih karakteristika.Terrestrial carbonates, which are excreted from fresh calcium bicarbonate-rich waters, include the following sedimentary rocks: calcareous tufa, travertine, and speleothems. Focus of this paper is the differences between calcareous tufa and travertine. In domestic literature, difference between tufa and travertine is usually based on structure and water temperature. Tufa is very porous rock, while travertine is more compact and laminated. Furthermore, it is known that tufa precipitates from cold streams, whereas travertine precipitates from warm waters. Temperature of water has strong influence on diversity of living organisms. Tufa deposits are followed with luxuriant vegetation and diversity of fauna, whereas in hot waters the assemblage of living beings is limited to some bacterial species. Circulation of hot, “travertine bearing” fluids is enabled throughout fissures and faults, thus, travertine deposits are controlled by local tectonics and tufa deposits are driven by climatic conditions. Next to these parameters which define sedimentary rock as tufa or travertine are the deposition rate and ratio of stable oxygen and carbon isotopes. Tufa is characterized by medium deposition rate (up to few millimeters per year), while travertine is characterized by high deposition rate (up to few decimeters per year). Values of δ13C will be negative for tufa and positive for travertine. The reason is that tufa is enriched in light 12C isotope and travertine is enriched in heavy, 13C isotope. Due to fact that the ratio of stable oxygen isotope is directly influenced by water temperature, their importance is unambiguous. Structure is a consequence of those parameters, but it is not uncommon that porous rock considers travertine and that compact laminated rock considers tufa. Those cases are well-known, also on the territory of Serbia (tufa of the Sopotnica River, compact laminated rock, despite it, isotope imprint points to travertine). In recently forming sediments, such discrepancy is not a problem, but in the case of fossil accumulations, we should avoid assigning rock as “tufa” or “travertine”, especially if names are based only on their structural characteristics.Urednik: Bojan Kosti
Intenzitet hemijske erozije kraških terena u Srbiji
Get PDFProučavanje kraških terena u Srbiji ima tradiciju dugu više od jednog veka. Kvantitativna istraživanja utvrdjivanje intenziteta korozije i hemjiske erozije datira od sredine osamdesetih godina XX veka, kada su počela prva eksperimentalna istraživanja primenom metoda standardnih tableta (pločica). S obzirom da je količina hemijski rastvorenogh nanosa koju u jedinici vremena rečni tok iznese iz sliva, direktna funkcija količine oticajne vode i njene mineralizacije, uspostavljena su terenska istraživanja bazirana na monitroingu uzimanja uzoraka i utvrdjiva hemizma površinskih voda i kraških izvora primenom hidrohemijskih metoda. Za utvrdjivanje prostorne komponente intenziteta hemijske erozije, na osnovu višegodišnjih laboratorijiskih i terenskih istraživanja, forimani su numerički modeli. Empirijski metod zasnovan je na odnosu specifičnog oticaja i odgovarajuće mineralizacije vode, a za izdvojene litološko-petrološke kompleke. Rezultat primene empirijskog metoda je izrada Karte hemijske erozije Srbije. Prema ovoj karti prosečan intenziet hemijske erozije kraških terena u Srbiji iznosi 105 t/km2 /god.Urednici: Predrag Đurović, Aleksandar S. Petrovi
Održivi razvoj turizma kao faktor zaštite životne sredine
Get PDFPojmovi turist i turizam prvi put su zvanično korišćeni 1937. godine od strane Lige naroda. Turizam je defi nisan kao putivanje ljudi na 24 sata ili duže u neku zemlju u kojoj nema stalan boravak. Uz navedenu defi niciju su navedene četiri grupe osoba, koje se smatraju turistima. To su oni koji putuju u svrhu razonode, zatim osobe koje idu na skupove u vezi sa misijama bilo koje vrste, osobe na poslovnim putovanjima, kao i osobe na morskim krstarenjima, makar njihov boravak bio kraći od 24 časa. Ovu defi niciju je usvojila posle rata i Međunarodna organizacija službenih turističkih organizacija na sastancima u Dablinu 1950. i Londonu 1957. godine sa jednom dopunom, da su studenti i omladina u pansionima i na školovanju u inostranstvu uključeni u turiste. Danas je u svetu prihvaćena defi nicija turizma koju su 1954. godine izložili švajcerski naučnici W. Hunciker I K. Krapf 1941. godine, koja glasi:” Turizam je skup odnosa i pojava koji proizilaze iz putovanja i boravka posetilaca nekog mesta, ako se tim boravkom ne zasniva stalno prebivalište i ako sa takvim boravkom nije povezana nikakva njihova privredna delatnost”. Poslednje dve decenije su ogledalo promena u turizmu. Globalna politika, kao i ekonomska reorganizacija dovele su do ekspanzije turizma, kako u povećanju njegove masovnosti, tako i u prostornom smislu. Iako su se ove promene brzo dešavale, imale su evolucialni značaj na turističko tržište. Međutim promene su se dešavale i u oblasti životne sredine i to mahom u vidu degradacije iste, te se može očekivati da se to ispolji u budućem razvoju turizma. Na problem degradacije životne sredine prvi su geografi pokušali da ukažu. zbog toga se poslednjih decenija i javlja koncept održivog razvoja. On je i dobio mnogobrojna, što domaća, što međunarodna priznanja ali je prilično površno shvaćen. Potrebno je sagledati sve dimenzije održivosti, na pravi način ih proučiti kako bi se razvoj turizma usmerio tako da se postignu ekonomska, ekološka i socijalna održivost određene destinacije.Urednik: Ivan Novkovi
Kreativni turizam kao šansa za razvoj ruralnih područja
Get PDFTurizam se u okviru razvojnih politika često koristi kao instrument rešavanja problema nastalih kao posledica promena u privrednoj strukturi, poput urušavanja tradicionalnih ruralnih sektora - poljoprivrede i prerađivačke industrije. Kreativizacija ruralnih industrija ima značajan potencijal u procesu potpune eksploatacije razvojnih potencijala ruralnih područja. Kreativni turizam kao savremeni oblik turizma može doprineti diversifi kaciji i inovaciji turističkog iskustva i na taj način stimulisati lokalni ekonomski, socijalni i kulturni razvoj. Istraživanja potvrđuju da ruralna područja predstavljaju privlačno okruženje za kreativnu klasu uprkos problemima poput prostorne disperzije lokalnih resursa i kapaciteta, i ograničene dostupnosti kapitala. Atraktivni prirodni, kulturni i istorijski potencijal kao i adekvatna infrastruktura predstavljaju neke od glavnih razloga lokalizacije kreativne klase u ruralnim oblastima.Urednici: Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđević, Zoran Radosavljević, Marija R. Jefti
Turizam i ugostiteljstvo kao faktori održivog razvoja ruralnih prostora Srbije
Get PDFKao jedan od vidova turizma koji iziskuje najmanje ulaganja, a može doneti najviše koristi lokalnom stanovništu, manifestacioni turizam ima veliku ulogu u održivosti, posebno ruralnih prostora u Srbiji. Značaj ovog vida turizma prepoznat je i u strateški važnim dokumentima na nacionalnom nivou, poput Strategije razvoja turizma, gde je uvršten među pet prioritetnih. Terenska istraživanja sprovedena na uzorku inostranih posetilaca, u pogledu motivacije da prisustvuju jednoj od najznačajnijih manifestacija u Srbiji (Saboru trubača u Guči), ukazuju na veliki značaj koji ovaj vid turizma ima. Posebno značajan u vreme kada negativni demografski procesi ozbiljno dovode u pitanje opstanka seoskih područja. Sa druge strane, evidentiran nedostatak odgovarajuće ponude u strukturi ugostiteljskih objekata za smeštaj i nepopularna cenovna politika, mogu imati negativan uticaj na dalji razvoj. Analiza značaja pomenutih uslužnih delatnosti, na primeru Guče, kroz formulisanje konkretnih smernica za održivost, može poslužiti za prevazilaženje negativnih procesa i u drugim ruralnim prostorima Srbije.Urednici: Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđević, Zoran Radosavljević, Marija R. Jefti
Updated Trewartha climate classification with four climate change scenarios
Get PDFThe Updated Trewartha climate classification (TWCC) at global level shows the
changes that are expected as a consequence of global temperature increase and
imbalance of precipitation. This type of classification is more precise than the
Köppen climate classification. Predictions included the increase in global tem perature (T in °C) and change in the amount of precipitation (PA in mm). Two
climate models MIROC6 and IPSL-CM6A- LR were used, along with 4261 mete orological stations from which the data on temperature and precipitation were
taken. These climate models were used because they represent the most extreme
models in the CMIP6 database. Four scenarios of climate change and their terri tories were analysed in accordance with the TWCC classification. Four scenarios
of representative concentration pathway (RCP) by 2.6, 4.5, 6.0 and 8.5 W/m2
fol low the increase of temperature between 0.3°C and 4.3°C in relation to precipita tion and are being analysed for the periods 2021–2040, 2041–2060, 2061–2080 and
2081–2100. The biggest extremes are shown in the last grid for the period 2081–
2100, reflecting the increase of T up to 4.3°C. With the help of GIS (geographical
information systems) and spatial analyses, it is possible to estimate the changes in
climate zones as well as their movement. Australia and South East Asia will suffer
the biggest changes of biomes, followed by South America and North America.
Climate belts to undergo the biggest change due to such temperature according to
TWCC are Ar, Am, Aw and BS, BW, E, Ft and Fi. The Antarctic will lose 11.5% of
the territory under Fi and Ft climates within the period between 2081 and 2100.
The conclusion is that the climates BW, Bwh and Bwk, which represent the de serts, will increase by 119.8% with the increase of T by 4.3°
The association between economic and marital transition in Serbia - sequence analysis
Get PDFThe main aim of this paper is to examine the economic trajectories of persons who have
changed marital status. Based on the data from the Survey on Income and Living
Conditions SILC (waves 2014-2017), the author uses sequence analysis to construct
economic activity histories separately to the subsamples of single to married men and
women, married to divorced men and women, and married to widowed men and women.
The results show that the different types of marital change are associated with different
patterns of economic activity transitions. In general, it turns out that ensuring stable
employment is a „prerequisite“ for marriage, and also that economic instability can be
considered as a cause of marriage dissolution and divorce. On the other side, different
gender patterns of economic activities transitions by types of marital change suggests
slow slow separation from traditional marital behavior (patriarchy).Editors: Svemir Gorin, Ivan Radevsk
Популациона Политика
Get PDFЧовечанство је одувек исказивало интерес за проблеме демограф-
ског развитка, а зачеци популационе политике сежу далеко пре поја-
ве основних демографских знања. Питања демографског развитка
саставни су део функционисања сваког друштва, на различите начине
утичу на многе аспекте живота појединца, а држава је, по природи
ствари, најодговорнија и најзаинтересованија за управљање демо-
графским развитком сопственог становништва. У том смислу се овај
уџбеник обраћа како студентима који се на различите начине баве
питањима развитка становништва, тако и креаторима јавних полити-
ка, али и свим доносиоцима одлука и заинтересованим странама које
могу бити од значаја за демографски развитак. Једна од мисија овог
уџбеника, између осталог, јесте и да демистификује улогу и место по-
пулационе политике у систему наука и самој демографији, али и њену
улогу, место и значај у тежњи ка држави благостања. Уколико држава
благостања јесте императив, онда је свеобухватна, динамичка, одго-
ворна и научно утемељена популациона политика обавезни саставни
део механизма за достизање овог циља. Популациона политика мора
бити један од инструмената државног апарата који се стара за добро-
бит сопственог становништва
Ekološki indeks kao instrument adaptacije Beograda na klimatske promene
Get PDFIzgradnja u Beogradu značajno je intenzivirana poslednjih godina: od 2016. do 2020. godine broj godišnje izgrađenih stanova porastao je za 70%, godišnja vrednost izvedenih građevinskih radova porasla je 105%, a broj godišnje izgrađenih metara kvadratnih visokogradnje porastao je za čak 350%. Najintenzivnije se gradi u teritorijalno najmanjim, centralnim gradskim opštinama: na Vračaru, Savskom vencu i Starom gradu, gde je postojeća gusina izgradnje velika, a gde su zelene površine nedovoljno zastupljene i neravnomerno raspoređene, te je ranjivost na posledice klimatskih promena značajna. Kao odgovor na ovaj izazov predlaže se razmatranje ekološkog indeksa - složenog urbanističkog pokazatelja, čija se zadata vrednost postiže kombinacijom različitih ekoloških urbanističkih parametara (kao što su površine zelenila u direktnom kontaktu sa tlom, poluporozne površine, raznolikost vegetacije, broj i kvalitet posađenog drveća, površine ozelenjenog krova ili ozelenjenog zida...), od kojih svaki ima svoju “vrednost” (utvrđen težinski faktor). Planiranjem, projektovanjem i izvođenjem ovakvih površina, odnosno elemenata zelene infrastrukture na nivou parcele, značajno se doprinosi ekološkom i termalnom komforu pri svakoj novoj izgradnji. Zato je važno razmotriti kojim mehanizmima se ekološki indeks može uvesti u proces planiranja, odnosno kako bi se mogao bliže odrediti i upotrebiti u Generalnom Urbanističkom Planu Beograda do 2041. godine, te u Planu Generalne Regulacije građevinskog područja Beograda.Urednici: Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđević, Zoran Radosavljević, Marija R. Jefti