GERY
Not a member yet
2232 research outputs found
Sort by
Energetska tranzicija srbije i moguće implikacije na geografski pejzaž i životnu sredinu
Get PDFTema ovog rada obuhvata dve važne oblasti prostornog planiranja - energetiku i životnu sredinu u međusobnom uslovljavanju i međuzavisnostima. S tim u vezi, u poslednje vreme sprovode se ključne reforme i fundamentalne promene u strategijama i planovima, sa ciljem postizanja veće energetske bezbednosti sa jedne strane i tranzicije nisko-ugljenične energije sa druge strane. Srpska ekonomija se širi i traži povećanje potrošnje energije. Ova zemlja je oskudna u energetskim resursima i orijentisana ka uvozu fosilnih goriva koja nisu obnovljiva (visoko-ugljenična sirova nafta i prirodni gas). Zato je neophodna postepena supstitucija izvore koji nisu obnovljivi sa nisko-ugljeničnim obnovljivim izvorima energije kao što su solarna, eolska, geotermalna, energija biomase i hidroenergija. Jedan od strateških ciljeva i međunarodnih obaveza Srbije je dekarbonizacija energije u cilju smanjenja emisije štetnih gasova koji utiču na globalno klimatsko zagrevanje. Geografske implikacije energetske tranzicije u Srbiji su nedovoljno istraženo, ali veoma važno polje za integrisano planiranje održive proizvodnje energije i razvoja životne sredine na duži rok. Cilj ovog rada je analiza komponenti energetske tranzicije u Srbiji i geografskih implikacija u tom pogledu.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđevi
Strateški dokumenti energetske i klimatske politike kao deo integralnog planiranja prostornog razvoja
Get PDFPojmovi dekarbonizacija, adaptacija na klimatske promene, obnovljivi izvori energije, energetska efi kasnost, otpornost zajednice i sl. postale su ključne reči poslednjih nekoliko godina kada se govori o planiranju prostornog razvoja. Usvojeni strateški dokumenti i nekoliko strateških dokumenata čija je izrada u toku kao deo javnih politika predstavljaće okosnicu pri izradi nove generacije planskih dokumenata u narednom periodu. Cilj rada je da se predstavi osnovni dokument javnih politika u oblasti životne sredine i prikaže Integrisani nacionalni plan za energetiku i klimu koji se nalazi u fazi usvajanja.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđevi
Turističko-geografski aspekt životne sredine
Get PDFU procesu izučavanja razvija turizma, posebno na planu formiranja turističkih potreba, nauka je defi nisala dve vrste prostora: morbidni i sanatogeni. Po pravilu turističke potrebe, naročito rekreativne, zdravstvene i izletničke, formiraju se na prostoru ugroženih osnovnih životnih uslova, posebno vode, klime i vegetacije. Iste se razrešavaju u prostoru izvorne ili dobro očuvane i zaštićene prirode i kulturnog nasleđa u njoj. Iz toga se može izvesti zaključak da ukoliko su razlike između morbidnih i sanatogenih prostora veće, utoliko su turistička kretanja masovnija i učestalija. Naravno, za sveukupni razvoj privrede i poboljšanja uslova života, bez obzira na turizam, razlike između prvih i drugih ne treba povećavati, već životnu sredinu štititi i unapređivati uvek, svuda i na najbolji mogući način. Turizam i zaštita prostora moraju se tretiratai ne parcijalno i povremeno, već jedinstveno, komplementarno i na duži rok, jer razvoj jedne katagorije na račun druge vodi produbljivanju nesklada i narušavanju osnovnih, vekovima uspostavljanih, biotskih i abiotskih, ekoloških odnosa i procesa.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđevi
Edukativna uloga geografskih ekskurzija u zaštićenim područjima
Get PDFEdukativna uloga geografskih ekskurzija u zaštićenim područjima sastoji se u formiranju vrednosnih stavova i ekološkog ponašanja učenika kroz upoznavanje sa pojmovima iz ekologije i neposredne životne sredine koji obogaćuju njihov rečnik. Geografske ekskurzije imaju posebne didaktičko-metodičke specifičnosti jer omogućavaju učenicima direktan kontakt sa prirodom u kojoj samostalno mogu da uoče ekološke probleme i razviju svest o životnoj sredini. To podrazumeva sticanje funkcionalnih znanja, razvijanje veština i navika, kao i formiranje stavova o ekološkim osobenostima i zakonima u životnoj sredini. Glavni cilj geografskih ekskurzija sastoji se u formiranju odnosa svakog učenika prema sredini koja ga okružuje. Kako bi se razvila ekološka svest kod učenika, potrebno je adekvatno planirati i istaći vrednost geografskih ekskurzija u zaštićenim područjima. Svaki odlazak u prirodu najčešće je za učenike doživljaj, ali doživljaj u kome će učenici učiti kako da prepoznaju vrstu ptice, imenuju cveće, lekovito bilje, drveće, uoče zagađenje, sagledaju posledice, predlože moguća rešenja i navedu konkretne akcije koje bi dovele do očuvanja i unapređivanja životne sredine.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđevi
Značaj turističke infrastrukture za održivi razvoj turizma
Get PDFSastavni deo turističkih aktivnosti jeste putovanje, odnosno dolazak do destinacije. U skladu sa tim jedna od osnovnih funkcija infrastrukture je da to omogući. Pored toga turizam podrazumeva i boravak turista, sa korišćenjem različitih usluga. Budući da infrastrukturne resurse pored turista koristi i lokalno stanovništvo, teško je napraviti razliku između opšte (tehničke i društvene) i turističke infrastrukture, odnosno one infrastrukture koja je namenjena prvenstveno turistima. Postojanje opšte infrastrukture je preduslov za život na određenom mestu, a time i za razvoj turizma, dok postojanje turističke infrastrukture predstavlja nadogradnju usmerenu prevashodno ka razvoju turizma (Лукић и сар., 2021). Turistička i opšta infrastruktura predstavljaju osnovne elemente koji utiču na pristupačnost, opremljenost i mogućnosti boravka i korišćenja usluga na turističkoj destinaciji. Održivi razvoj turizma trebao bi biti prioritet za sve oblike turizma i u svim tipovima destinacija. Principi održivosti odnose se na ekološke, ekonomske i socio-kulturne aspekte razvoja turizma i mora se uspostaviti odgovarajuća ravnoteža između ove tri dimenzije kako bi se garantovala njegova dugoročna održivost (Протић и сар., 2022). Ovaj rad kroz kraći pregled literature koja tretira problematiku turističke infrastrukture i razvoja turizma prikazuje značaj turističke infrastrukture za održivi razvoj turizma.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dejan S. Đorđevi
D4.2: Regional Mapping Report on Green Transition
Get PDFThis report aims to give findings from comparative research on Green Transition processes through developed policies, engaged actors, and implemented practices and initiatives, identified on the territories of five Western Balkan countries (AL, BA, ME, MK, RS). It builds upon 5 datasets, which serve as indications for the prospective results of the green transition as well as the immediate and long-term effects that society can anticipate. The mapping report's specific goal is to highlight the elements of the Western Balkans’ Green Agenda that are more embedded in the current national policy frameworks and those that require additional support in reaching the 2030 GT targets
Mogućnosti i ograničenja etničke strukture stanovništva na osnovu popisne statistike Kneževine I Kraljevine Sribije - primer Istočne Srbije
No full textKvantitativnu osnovu za izvođenje etničke strukture stanovništva Srbije čine popisni podaci o obeležjima nacionalne, jezičke i konfesionalne pripadnosti. Re-zultati gotovo svih popisa u Kneževini i Kraljevini Srbiji pokazuju da se pitanje etničke strukture Istočne Srbije uglavnom svodi na statističke odnose vlaškog i srpskog stanov-ništva jer su ostale etničke zajednice bile zastupljene sa vrlo niskim udelima. Problem izostanka direktnog pitanja o nacionalnoj pripadnosti nameće izvođenje etničke stukture stanovništva samo na posredan način, i to na osnovu dobijenih podataka o obeležju maternjeg jezika koje je bilo prisutno u najvećem broju tada sprovedenih popisa. Zato je osnovni cilj ovog rada da istraži mogućnosti i ograničenja izvođenja etničke struk-ture stanovništva kroz dinamiku broja i udela Vlaha Istočne Srbije u kojoj su gotovo u potpunosti koncentrisani. Ako prihvatimo logiku identifikacije nacionalne sa jezičkom pripadnošću, na osnovu izloženih rezulatata istraživanja možemo zaključiti da su Vlasi bili najbrojnija etnička manjina u Kneževini i Kraljevini Srbiji, kao i da je njihov broj linearno rastao sve do 1895. godine što je bilo u skladu s ondašnjim trendom rasta uku-pnog stanovništva Srbije
Snow Cover Estimation Using Sentinel-2 High Spatial Resolution Data. A Case Study: National Park Šar Planina (Serbia)
No full textRemote sensing, presented in the form of high-resolution satellite images, is essential in monitoring snow cover and the state of the environment. Due to the increase in the spatial resolution of the images, the Sentinel-2 mission improved the research of natural conditions and processes on the topographic surface. This paper presents changes in the snow cover of National Park Šar planina during 3 winter seasons: from December 2018 to April 2021. The study is based on the analysis of 33 satellite images where snow cover has been estimated using a combination of Normalized Difference Snow Index (NDSI) and S3 indices with suitable thresholds. According to the final results, the trend of decreasing the area of snow cover was observed. During the first season 91.75% of the study area was covered with snow, while in the next two seasons these percentages were lower - 79.94% and 72.84% retrospectively. The final result coincides with the trend of climate change, which is reflected in the increasingly intense warming of glaciers in the largest mountains and the decreasing amount of snowfall. It is believed that the obtained results will provide an adequate overview of the local population in terms of tourism and agricultural activities, as well as proper management of water resources in settlements that provide fresh water from reservoirs of mountain rivers that spring on the Šar Planina
The pygidial gland secretion of Laemostenus punctatus (Coleoptera, Carabidae): a source of natural agents with antimicrobial, anti-adhesive, and anti-invasive activities
Get PDFIn the present study, we investigated in vitro the antimicrobial activity of the pygidial gland secretion of the guanophilic ground beetle Laemostenus (Pristonychus) punctatus (Dejean, 1828) and some of its chemicals against resistant and non-resistant bacteria and Candida species, the synergistic and additive potential of combinations of selected chemicals and antimicrobial drugs against resistant bacterial and fungal strains, anti-adhesive and anti-invasive potential of the secretion and formic acid alone and in selected combinations with antimicrobial drugs against methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) toward spontaneously immortalized human keratinocyte cell line (HaCaT cells). In addition, we examined the antiproliferative activity of the secretion and formic acid in vitro. The tested secretion and the standards of formic and oleic acids possessed a significant level of antimicrobial potential against all tested strains (P < 0.05). The isolate from guano Pseudomonas monteilii showed the highest resistance to the secretion and formic acid, while MRSA achieved a significantly high level of susceptibility to all agents tested, particularly to the combinations of formic acid and antibiotics, but at the same time showed a certain level of resistance to the antibiotics tested individually. Candida albicans and C. tropicalis were found to be the most sensitive fungal strains to the secretion. Formic acid (MIC 0.0005 mg/mL) and gentamicin (MIC 0.0010 mg/mL) in the mixture achieved synergistic antibacterial activity against MRSA (FICI = 0.5, P < 0.05). The combination of formic acid, gentamicin and ampicillin accomplished an additive effect against this resistant bacterial strain (FICI = 1.5, P < 0.05). The secretion achieved a better inhibitory effect on the adhesion ability of MRSA toward HaCaT cells compared to formic acid alone, while formic acid showed better results regarding the invasion (P < 0.001). The combinations of gentamicin and ampicillin, as well as of formic acid and gentamicin and ampicillin achieved similar anti-adhesive and anti-invasive effects, with a slight advantage of formic acid and antibiotics in combination (P < 0.001). The secretion and formic acid were found to be non-toxic to HaCaT cells in vitro (IC50 ≥ 401 μg/mL)
City Space as a Democratic Space? The Case of the Pride Parade in Sarajevo and Belgrade
Get PDFParticipatory democratic practices happen as a part of everyday life as the problem of power does not primarily concern sovereignty but our bodies, our existence, our everyday life (Foucault 2012, 167). Therefore, participatory democratic practices must also be spatial, and the rethinking of democratic connections must consider spatial thinking in terms of physical public space as "empty" and open (Hoskyns 2014). On the other side, public spaces are appropriated materially and symbolically (Bourdieu 1991), what leads to the inevitable hierarchization of public spaces, thus giving legitimacy to the exclusion of certain groups. Democratic transition in Eastern and Central Europe, therefore, includes the question of public spaces in urban areas, which directly affect and reflect both architectural and political issues. The tension between the demands of democracy and reality reflects the willingness to include everyone in democratic processes. The Pride Parade insists on the civic model through visibility and activism, and it seems to become more problematic the more democracy is degraded. B&H and Serbia have shown significantly different stages of development since 1992. How this is reflected in the attitudes and practices towards the use of space for expressing resistance and visibility will be shown in the example of the Pride Parade in Belgrade and Sarajevo from the period of the first parades. Public urban space is a place where people of different social and economic classes necessarily meet and confront (Harvey 2006). Collective history is inscribed in public space (Läpple 1991, Klamt 2012), which has significant social effects on the very practices of use