Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅów
Not a member yet
615591 research outputs found
Sort by
Przyczynek do krytyki racjonalności instrumentalnej — problem celu i środka prowadzącego do celu oraz ich wartościowania
No full textPrzedmiotem rozważań jest obecnie powszechnie aprobowana jako standardowa i niebudząca wątpliwości (np. w eseju Instrumental Rationality w pretendującej do opiniotwórczej Stanford Encyclopedia of Philosophy) koncepcja racjonalności instrumentalnej oparta na opisowo-normatywnej definicji: „wybiera się/należy wybierać te środki, które są efektywne dla danego celu.” Analizuję, jakie kłopoty wiążą się z postulowaniem w tej koncepcji racjonalności celu działania jako znanego ex ante, tj. w fazie planowania działania, i o niewyznaczonych wartościach, oraz postulowania środków, na które nie są nałożone żadne wartości poza efektywnością działania. Wskazuję ponadto różnice pomiędzy obecnie paradygmatyczną koncepcją racjonalności instrumentalnej a bardziej wnikliwą koncepcją Maxa Webera co do kwestii charakteru celu, środków i ich wartości
Crystallographic properties of the HgCdTe layers grown by MBE on CdZnTe(211)B substrates
No full textA review of the specificity of the growth Hg₁−CdTe layers by molecular beam epitaxy (MBE) and results of experimental studies of several Hg₁−CdTe layers grown on CdZn1−Te (CZT) substrates are presented. It is well known that the performance of Hg₁−CdTe -based detectors strongly depends on the substrate material and its orientation. CZT substrates are among the most commonly used due to their very good lattice match with Hg₁−CdTe absorber material with different Cd content. In the present work, the authors focused on optimizing the MBE growth parameters in order to obtain the best possible crystalline quality of Hg₁−CdTe layers grown on CZT substrates with (211)B orientation, in particular in terms of minimizing the number of defects. Experimental results of the selected structures showed that the obtained undoped Hg₁−CdTe layers of different x have high crystallographic and optical quality, as well as good surface morphology. In particular, high-resolution X-ray diffraction (HRXRD) measurements and their analysis showed that the best structure has a full width at half maximum of rocking curve (FWHM) as low as 21.5 arcsec, and that the intensity distribution of diffraction peaks does not indicate the influence of mosaicisity and dislocation density
Criminal liability for selected crimes related to illegal shadow banking activities – legal and dogmatic analysis and the directions of changes
No full textCelem artykułu jest analiza prawno-dogmatyczna wybranych przestępstw sektora bankowego określonych w ustawie z 29.08.1997 r. – Prawo bankowe, w odniesieniu do przestępstw określonych w Kodeksie karnym, które im towarzyszą i są z nimi związane. Ze względu na występujące problemy definicyjne w artykule wyjaśniono zakres znaczeniowy trzech powiązanych ze sobą instytucji: parabank, instytucja pożyczkowa i shadow banking. Przedstawiono ogólną charakterystykę przestępstw bankowych oraz przeanalizowano obowiązujące regulacje w kontekście licznych zagadnień, które przysparzają trudności interpretacyjnych. Określono związki przestępczości bankowej z przestępczością zorganizowaną oraz wskazano na istotną rolę Komisji Nadzoru Finansowego jako organu zapobiegającego tego rodzaju przestępczości. Na podstawie metody dogmatycznej, analizy literatury oraz przeglądu aktualnego orzecznictwa wyciągnięto wnioski, które pozwoliły na przedstawienie propozycji postulatów de lege ferenda, które należałoby wprowadzić do obowiązującego ustawodawstwa.The aim of this article is a legal and dogmatic analysis of selected crimes in the banking sector specified in the Act of 29 August 1997 – Banking Law, in connection with the crimes specified in the Penal Code. Due to the existing definitional problems, the article explains the meaning of three interrelated institutions in the polish law: parabank, lending institution, and shadow banking. Banking crimes were analysed in the context of numerous issues that pose interpretation difficulties. The connections between banking crime and organized crime were determined, and the important role of the Polish Financial Supervision Authority as a body preventing this type of crime was indicated. The conclusions were drawn out based on the dogmatic method, analysis of the literature and a review of current case law. This allowed to present proposals and postulates de lege ferenda that should be introduced into the applicable legislation
Kwestie leksykograficzne związane z tworzeniem dwujęzycznych słowników idiomów dla osób uczących się. Część I: Dobór polskich ekwiwalentów do angielskich idiomów pogodowych
No full textAs the first part of a series devoted to common lexicographic issues arising in compiling bilingual learner dictionaries of idioms, the article comprises two sections concentrating on idiom characteristics and idiomatic equivalent selection. Section one elucidates the notion of idiom by providing its definition and discussing its distinctive features along with semantic and syntactic typologies. Section two, in turn, demonstrates the process of selecting Polish equivalents for English weather idioms by carrying out an illustrative analysis of the semantic, syntactic, and pragmatic properties of four idioms. The methodology presented in this work incorporates some elements from Szczepaniak and Adamska-Sałaciak’s (2010) study, which involves the functionally oriented methodological framework developed by Dobrovol’skij and Piirainen (2005). An analogous procedure identified 30 Polish idiomatic equivalents for a total of 34 English idioms, whose lexicographic representation is illustrated in the second part of the series.Publikacja stanowi pierwszą część dwuczęściowej serii poświęconej typowym kwestiom leksykograficznym związanym z tworzeniem dwujęzycznych słowników idiomów dla osób uczących się. Niniejszy artykuł składa się z dwóch rozdziałów skupiających się na charakterystyce idiomów i identyfikacji ekwiwalentnych idiomów. W rozdziale pierwszym przybliżono pojęcie idiomu i przedstawiono jego definicję, ukazując charakterystyczne cechy wraz z typologią semantyczną i składniową. Aby zidentyfikować polskie odpowiedniki angielskich idiomów dotyczących pogody, w rozdziale drugim przeprowadzono przykładową analizę cechów semantycznych, syntaktycznych i pragmatycznych czterech idiomów. Metodologia przedstawiona w niniejszej pracy wykorzystuje niektóre elementy badania Szczepaniak i Adamskiej-Sałaciak, w którym zastosowano funkcjonalnie zorientowany instrument metodologiczny opracowany przez Dobrovol’skiego i Piirainen. Analogiczna procedura pozwoliła zidentyfikować 30 polskich ekwiwalentów idiomatycznych dla 34 idiomów angielskich, których reprezentacja leksykograficzna została zilustrowana w drugiej części serii
The Archaeology of the Rural Population of the Early Medieval Piasts’ Rule in the Light of Recent Research. The Research Questions and the Postulates for the Future
No full textW artykule spróbowaliśmy rozstrzygnąć, czy archeologia jako dyscyplina naukowa oraz jej metody badawcze mogą stanowić wartościowe uzupełnienie dla badań nad ludnością wiejską. W świetle analizowanych zagadnień, takich jak: demografia wczesnośredniowiecznych społeczności zamieszkujących władztwo Piastów, życie codzienne ludności wiejskiej i osadnictwo służebne, wydaje się, że archeologia pozostaje wciąż mocno niewykorzystaną dyscypliną naukową. W związku z tym w przyszłości należy zwrócić szczególną uwagę na badania mikroregionalne, w ramach których archeologia dostarcza bardzo wartościowych danych do studiów nad problematyką ludności wiejskiej.In the article I tried to decide if archaeology as a science and its research methods may form a valuable complement to the research on rural population. In the light of the analysed issues such as demography of the early medieval societies living under Piasts’ rule, everyday life of the rural population, and servient settlements, it seems that the archaeology still remains a significantly unused science. Therefore, in the future it is necessary to pay special attention to the microregional research within the limits of which the archaeology provides really valuable data for studies on issues of rural population
The War of the Worlds? The Influence of the Systemic Transformation on the Careers of the Elite of Trade Unions the All-Poland Alliance of Trade Unions (OPZZ) and the Independent Self-Governing Trade Union “Solidarity” (NSZZ “Solidarność”) from 1980–1986. The Perspective of Prosopography
No full textW artykule przeanalizowano proces formowania się elit dwóch konkurencyjnych projektów ruchów związkowych w okresie późnego PRL – NSZZ „Solidarność” i utworzonego na bazie Centralnej Rady Związków Zawodowych reżimowego Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych. Oba wytworzyły elity, które odegrały później rolę w procesie przekształceń strukturalnych po roku 1989. Artykuł jest próbą zbiorowego portretu elit obu związków, ukształtowanych w tym ważnym momencie historycznym. Autorzy próbują je portretować zarówno w latach osiemdziesiątych, jak i w okresie transformacji. Rok 1989 stanowił cezurę, która miała znaczący wpływ na trajektorie losów tych elit w III RP, odmienne w przypadku elit „Solidarności” i OPZZ. Na podstawie analizy danych autorzy podjęli próbę przyjrzenia się tym odmiennym skutkom transformacji systemowej. Wcześniej przedstawiony został zbiorowy portret związkowych elit rozumianych jako grupa delegatów uczestniczących w zjazdach podsumowujących pierwszy etap istnienia tych organizacji, czyli I KZD NSZZ „Solidarność” (1981) i II Zgromadzenia OPZZ (1986). Już wtedy te środowiska bardzo się między sobą różniły, nie tylko dlatego, że reprezentowały odmienne idee i grupy interesów, różnie definiujące cele, ale też dlatego, że rekrutowały się z różnych warstw polskiego społeczeństwa. Wyeliminowanie na poziomie statystycznym części z tych od razu występujących różnic, co autorzy zrobili w swojej analizie, pokazało, że transformacja systemowa – przełomowy rok 1989 – miała znaczący i odmienny wpływ na kariery elit dwóch związków zawodowych powstałych w późnym socjalizmie państwowym.The article analysed the process of formation of the elites of the two rival projects for trade union movements during the late communist era, the Independent Self-Governing Trade Union “Solidarity” (NSZZ “Solidarność”) and the created on the basis of the Central Council of Trade Unions regimented All-Poland Alliance of Trade Unions. Both created the elites which later played a role in the process of structural transformation after 1989. The article is an attempt to portray the elites of both unions formed in this important historical moment. The authors try to represent them both in the 1980s and during the period of transformation. 1989 was a timeframe which had a significant impact on the trajectories of lifes of the elites in the Third Polish Republic, which differed in the case of the elite of “Solidarność” and OPZZ. Based on this data, the authors attempted to consider these different consequences of the systemic transformation. Previously, the authors presented a group portrait of the elites of the unions understood as a group of delegates participating in the conventions concluding the first stages of existence of these organisations, namely the First National Convention of Delegates of NSZZ “Solidarność” (1981) and the Second Congress of OPZZ (1986). Even then, these groups were vastly different from each other, not only because they represented distinct ideas, interest groups, and differently defined goals, but also because they recruited people from diverse sub-groups of Polish society. Eliminating some of these immediately present differences on the statistical level, which is what the authors did in their analysis, showed that the systemic transformation – the breakthrough year 1989 – had a significant and distinct impact on the careers of the elites of the two trade unions formed in the late state socialism
Remarks on the 2026 amendment of the traditional spelling rules in legal acts
No full textW artykule przedstawiono, dlaczego Zasadom ortografii i interpunkcji polskiej podanym przez Radę Języka Polskiego w komunikacie z 10 maja 2024 r. i z 10 października 2024 r. nie można nadać mocy obowiązującej. Przeprowadzono analizę reguł dotyczących pisowni tytułów aktów prawnych, zwyczajowej pisowni wybranych nazw dużą literą oraz pisowni cząstki nie w aktach prawnych. Wskazano, jakie konsekwencje wynikałyby z wprowadzenia Zasad ortografii i interpunkcji polskiej w niektórych aktach prawnych.This article explains why The rules of Polish spelling and punctuation, set by the Council for the Polish Language in their communications dated May 10th, 2024, and October 10th, 2024, cannot be implemented. An analysis of the rules concerning the spelling of titles of legal acts, the usual capitalization of selected names, and the spelling of the particle nie in legal acts is presented. Finally, the consequences of implementing The rules of Polish spelling and punctuation to certain legal acts are also discussed
New Polish meteorite from Drelów: geochemical, mineralogical and petrological investigation
No full textThe meteorite fall was recorded and found by the Skytinel fireball network. The fall was observed on 18 Feb 2025, at 18:04 (UT+1). The meteoroid’s orbit, atmospheric trajectory, and strewn field were calculated, and about 60 fragments with a mass of approx. 3700 g were till the end of March 2025. The first fragment (93 g) was found four days after the fall. The fusion crust is black (composed of glassy material with Fe-rich skeletal spinel inclusions). Chondrules are rare, and they are not bigger than 1.5 mm in diameter. Typically they are up to 0.8 mm in size. Chondrules are represented by different types. The main types are: porphyritic olivine chondrules (PO), barred olivine chondrules (BO)>granular olivine pyroxene (GOP)>radial pyroxene (RP). Most of the chondrules are easily distinguished, and are deformed. In some parts of the specimens, black shock veins are visible in a hand specimens. Metal alloys are represented by kamacite, taenite and tetrataenite. The investigated meteorite also shows native copper grains (up to 5 mm in diameter). The main composition of the meteorite is (vol.%): Ol (35.5), Opx (43), Cpx (9.2), Pl (5.0), Tr (3.5), Kam (2.7), Mer+Ap (0.4) and Chr (0.3). The Fa, Fs, and Te content in olivine (mean content; mol.%) is 25.94, 73.35, and 0.55, respectively. Low-Ca pyroxenes are homogenous, where Wo is 1.65, Fs is 22.00, and En is 76.34 (mol.%). The mean content of Al2O3, MgO and TiO2 in chromium spinel is 5.6 wt.%, 2.36 wt.% and 2.73 wt.%, respectively. Homogenous troilite is with minimal sulpfur deficiency. The Ni and Co content in troilite is up to 0.04 wt.% and 0.11 wt.%, respectively. The metal phases are represented by kamacite, taenite and tetrataenite. The kamacite has a Ni content in the 5.83–6.81 wt.% range, while the Co content is 0.39 to 0.56 wt.%. The tetrataenite is characterised by a Ni content from 49.68 to 50.46 wt.% and Co up to 0.05 wt.%. High-Ca monoclinic pyroxene, similar to diopside, is rare. Pyroxene with plagioclase is located in the mezostasis. The feldspar composition is as follows (mean; N = 37): Ab (83.91%), Or (5.78%), An (10.31%) and Cs (0.03%). The feldspars grains are also between the matrix and close to metamorphosed chondrules. Feldspars are up to 200 um in length. Accessory minerals are phosphates (chlorapatite<merrillite) and native copper (Ni = 1.48 wt.%.). Based on the classical method, the meteorite is classified as ordinary chondrite L6 (based on Ol and Px composition (Fa/Fs) and the Co content in kamacite compared with Fa in olivine) with the W0 weathering grade and the S3 metamorphic type
Assessing ergonomic risks: REBA analysis of food delivery riders in Eastern Peninsular Malaysia
No full textObjectives
Rapid urbanization has intensified the demand for human labor, including in sectors like food delivery, where workers are prone to work-related musculoskeletal disorders (WMSDs). This study aimed to assess the ergonomic risks among food delivery riders in Eastern Peninsular Malaysia using the Rapid Entire Body Assessment (REBA) method.
Material and Methods
A cross-sectional study was conducted among 191 food delivery riders in September 2021 – March 2022. The REBA method, a paper-and-pen observational tool, was utilized to evaluate the postural risks associated with WMSDs. Data on demographics and working conditions were collected through interviews and observations. Descriptive statistics were used to summarize REBA scores, with mean scores compared between motorcycle types using t-tests.
Results
The mean final REBA score was 5, indicating a medium risk for developing WMSDs. Scores of 4, 5, and 6 were observed in 36.1%, 31.4%, and 31.9% of riders, respectively. Riders using scooters generally had lower REBA scores than those using sedan motorcycles.
Conclusions
The study highlighted a medium risk of WMSDs among food delivery riders. Ergonomic interventions, particularly in motorcycle design, are necessary to mitigate these risks and improve occupational safety and health
Lower general position sets in graphs
No full textA subset of vertices of a graph is a general position set if no shortest path in contains three or more vertices of . In this paper, we generalise a problem of M. Gardner to graph theory by introducing the lower general position number of , which is the number of vertices in a smallest maximal general position set of . We show that if and only if contains a universal line and determine this number for several classes of graphs, including Kneser graphs , line graphs of complete graphs, and Cartesian and direct products of two complete graphs. We also prove several realisation results involving the lower general position number, the general position number and the geodetic number, and compare it with the lower version of the monophonic position number. We provide a sharp upper bound on the size of graphs with given lower general position number. Finally we demonstrate that the decision version of the lower general position problem is NP-complete