OpenMETU (Middle East Technical University)
Not a member yet
110280 research outputs found
Sort by
Değişen tahmin ufuklarında maliyet odaklı kestirimci bakım stratejisi tasarımı
No full textThis thesis explores the use of predictive maintenance strategies under varying prediction horizons for complex machines. In practical settings, deciding the right time for maintenance is often more important than simply predicting the exact time of failure. Accordingly, an approach is proposed to enable optimal maintenance time decisions, taking into account both maintenance and failure costs. This approach investigates various prediction horizons, from very short (e.g. next cycle) to much longer periods (e.g. next 50 cycles), and evaluates each based on its economic impact. To this end, LSTM-based models are trained on the C-MAPSS turbofan engine dataset to predict failures for different horizons. Apart from conventional metrics like RMSE or accuracy, the study uses a cost-based evaluation that accounts for scheduled maintenance costs and the higher cost of unexpected failures. The proposed maintenance strategy considers repeated failure warnings over time and applies Explainable AI (XAI) techniques, such as SHAP (SHapley Additive Explanations) to identify sensors that may serve as early signs of failures for targeted interventions. Overall, this thesis contributes to the literature by demonstrating that selecting the appropriate prediction horizon and incorporating cost-aware maintenance policies can greatly improve predictive maintenance decisions. The findings offer a practical approach for making predictive maintenance more efficient and economically effective.Bu tez, karmaşık makineler için değişen tahmin ufukları altında kestirimci bakım stratejilerinin kullanımını incelemektedir. Pratik uygulamalarda, arıza zamanının kesin tahmin edilmesinden ziyade, bakıma en uygun zamanın belirlenmesi genellikle daha önemlidir. Bu doğrultuda, bakım ve arıza maliyetlerini dikkate alarak optimal bakım zamanı kararlarının alınmasını sağlayan bir yaklaşım önerilmektedir. Bu araştırmada, çok kısa (ör. sonraki döngü) tahmin ufuklarından çok daha uzun periyotlara (ör. sonraki 50 döngü) kadar farklı tahmin ufukları incelenmiş ve her birinin ekonomik etkisi değerlendirilmiştir. Bunu yapmak için, LSTM tabanlı modeller C-MAPSS turbofan motor veri seti üzerinde eğitilerek farklı ufuklar için arıza tahminleri yapılmıştır. Geleneksel RMSE ya da doğruluk gibi ölçütler yerine, planlı bakım maliyetlerini ve beklenmeyen arıza maliyetlerinin yüksek bedelini dikkate alan maliyet tabanlı bir değerlendirme kullanılmıştır. Önerilen bakım stratejisi, zaman içerisinde tekrarlayan arıza uyarılarını dikkate almakta ve hedefe yönelik müdahaleler için arızaya neden olabilecek sensörleri belirlemek üzere SHAP (SHapley Katkı Açıklamaları) gibi Açıklanabilir Yapay Zeka (XAI) tekniklerini kullanmaktadır. Genel olarak bu tez, uygun tahmin ufku seçiminin ve maliyet odaklı bakım politikalarının entegrasyonunun kestirimci bakım kararlarını önemli ölçüde iyileştirebileceğini göstererek literatüre katkı sağlamaktadır. Bulgular, kestirimci bakımı daha verimli ve ekonomik açıdan etkili hâle getirmek için pratik bir yaklaşım sunmaktadır.M.S. - Master of Scienc
A dynamic interaction model for seismic analysis of cylindrical tunnels
No full textA meshless computational model is proposed for seismic analysis of cylindrical tunnels, involving two stages. In the first stage, within the framework of soil-structure interaction (SSI) formulation developed in literature, the analysis is performed in Fourier space. There, the impedance matrices appearing in the formulation are evaluated by the generalized finite difference method (GFDM) together with a perfectly matched layer (PML). For the description of lining, higher-order shell and plate theories are employed. The second stage involves the inversion into time space via the discrete Fourier transform with the FFT algorithm. It is worth noting that the Fourier transform analysis performed in the first stage gives directly the response for the harmonic excitation case. For assessment, the seismic environments generated by SV and P waves in an infinite soil medium, and a half-space are considered for circular tunnels. It is observed, among other, that (i) for even very large wavelength-diameter ratios, pseudo-static values of thrust in lining may underestimate the dynamic values, in particular, as the lining gets stiffer (ii) the results for half-space case deviate largely from those of infinite medium; due to scattering effects between liner interface and top boundary of half-space
Translation Awareness of Conveying Discourse Relations: A Study on English TED Talks and Their Translation into Lithuanian, Portuguese and Turkish
No full textThis study is cross-linguistically framed to raise translator awareness by illuminating the limits and extent of variation regarding the organization of discourse relations in two English TED talk transcripts and their translation into Lithuanian, Portuguese and Turkish. Within a coherence-based approach and using quantitative and qualitative analyses, the study focused on the differences in the organization of explicit versus other relation types in the TLs (target languages) and then the distribution of relations to senses was explored, showing Portuguese diverged from English. Across languages, Condition, Contrast, and Concession were mostly expressed by explicit means, while Conjunction and to a lesser extent, Result might be implicit. Frequency analyses suggested that implicitation of discourse connectives was not frequent in the target languages, but one Portuguese transcript displayed frequent implicitations, raising the possibility that implicitation may be an option taken by some translators
Büyüklenmeci ve Kırılgan Narsisizm Dalgalanma Ölçeği'nin (BKNDÖ) Türkçe Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
No full textThe objective of this study was to adapt the FLUX and its short form g-FLUX, developed to
measure fluctuations between grandiose and vulnerable narcissism, into Turkish as the Grandiose
and Vulnerable Narcissism Fluctuation Scale (GVNFS) and its short form (GVNFS-SF), and to
examine their validity and reliability. Two studies were conducted with participants aged 18–65
years. Study 1 included 307 participants, and Study 2 included 378 participants. The Five Factor
Narcissism Inventory-Short Form, the Basic Personality Traits Inventory, and the Affective
Lability Scale were used to assess convergent validity. Internal consistency, exploratory factor
analysis (EFA), and confirmatory factor analysis (CFA) were performed. Findings revealed that
the three-factor structure of the GVNFS did not show adequate model fit in CFA. However,
considering the scale’s high internal consistency and significant correlations with related
measures, this misfit may be attributed to factors such as the number of items and the cognitive
complexity of their wording rather than theoretical shortcomings. In contrast, the short form
(GVNFS-SF), tested in Study 2, demonstrated strong internal consistency, significant convergent
validity, and good model fit. Thus, although the GVNFS requires refinement to improve structural
validity, its comprehensive item pool offers potential advantages for future scale development and
theoretical contributions in narcissism research. Importantly, the GVNFS-SF emerges as a valid
and reliable measure of narcissistic fluctuation for Turkish samples. It provides a brief, accessible,
and practical tool for research adopting a dynamic view of narcissism and is suitable for both
empirical studies and clinical practice.Bu çalışmanın amacı büyüklenmeci ve kırılgan narsisizm arasındaki dalgalanmayı ölçmek üzere geliştirilmiş
FLUX ve bu ölçeğin kısa formu g-FLUX’ı, Büyüklenmeci ve Kırılgan Narsisizm Dalgalanma Ölçeği (BKNDÖ) ve
Büyüklenmeci ve Kırılgan Narsisizm Dalgalanma Ölçeği-Kısa Form (BKNDÖ-KF) adlarıyla Türkçe’ye
uyarlamak ve bu ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını gerçekleştirmektir. Araştırma, ölçeğin uzun ve
kısa formlarını değerlendirmek üzere 18-65 yaş aralığındaki katılımcılarla yapılan iki ayrı çalışmadan
oluşmaktadır; birinci çalışmaya 307, ikinci çalışmaya ise 378 katılımcı dahil edilmiştir. Yakınsak geçerlik
analizleri Beş Faktörlü Narsisizm Ölçeği-Kısa Formu, Temel Kişilik Özellikleri Ölçeği ve Duygulanım
Değişkenliği Ölçeği kullanarak değerlendirilmiş; ayrıca, iç tutarlılık kat sayıları hesaplanmış ve açımlayıcı ve
doğrulayıcı faktör analizleri (AFA ve DFA) uygulanmıştır. Bulgular, BKNDÖ’nün üç faktörlü yapısının DFA’da
beklenen düzeyde uyum göstermediğini ortaya koymuş, ancak ölçeğin yüksek iç tutarlılık ve anlamlı yakınsak
geçerlik bulguları elde ettiği göz önünde bulundurularak bu uyumsuzluğun ölçeğin kuramsal yapısından çok,
artan madde sayısı ve karmaşık ifade biçimlerinin yarattığı bilişsel yük gibi etmenlerden kaynaklanabileceği
düşünülmüştür. Nitekim, ikinci çalışmada değerlendirilen BKNDÖ-KF, hem iç tutarlılık hem de yakınsak
geçerlik açısından güçlü sonuçlar vermiş, ayrıca model uyumu bakımından da iyi uyum değerlerine ulaşarak bu
yorumu desteklemiştir. Sonuç olarak, BKNDÖ-KF’nin Türk örnekleminde narsisistik dalgalanmayı
değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir araç olduğu kanıtlanmıştır ve araştırmacılara narsisizmi dinamik
bir perspektiften araştırmak için kısa ve erişilebilir bir araç sunmaktadır. Diğer yandan BKNDÖ ise yapısal
geçerlik açısından geliştirmeye açık olmakla birlikte, zengin madde havuzu sayesinde narsisistik dalgalanmayı
ele alan gelecekteki ölçek geliştirme ve kuramsal modelleme çalışmalarına temel oluşturma potansiyeli
taşımaktadır.Publisher's Versio
Impact of process parameters on material extrusion (MEX) performance and quality of MEX-produced parts
No full textMaterial extrusion (MEX) is a widely used additive manufacturing process to construct 3D parts in various industries. The productive use of MEX depends on understanding the effect of process parameters on product quality metrics such as dimensional accuracy, mechanical properties, energy consumption, build cycle time, and material utilization, which are crucial for the adoption of additive manufacturing process. To date, the studies in the related literature focus on a limited number of process parameters of MEX, a restricted set of key performance indicators (KPIs) for produced 3D parts, or assume a linear relationship between process parameters and KPIs. This study investigates the impact of process parameters including extrusion nozzle temperature, infill pattern, infill percentage, build orientation, layer thickness, and printing speed on seven KPIs defined for the MEX process: (1) energy consumption, (2) build cycle time, (3) material consumption, (4) mechanical properties, and geometric accuracy based on (5) flatness, (6) thickness deviation, and (7) root mean square (RMS) using non-contact measurement techniques. For this purpose, it employs a systematic experimental design methodology and parametric and non-parametric statistical analysis methods. The insights gained from this study aim to contribute to the parameter optimization of the MEX process for enhanced sustainability and efficiency in additive manufacturing
Mono ve multistatik MIMO radar mimarileriyle ISAC için verimli sinyal işleme teknikleri
No full textThe huge increase in the quantity of telecommunication devices and the quality of communication made it necessary to use larger bandwidth and it also showed the importance of bandwidth efficiency. On the other hand, technological applications like automated vehicles or drones bring forward a significantly increasing need for highresolution radars. Along with the use of millimeter waves, which may satisfy the need for high frequency and large bandwidth to a degree, coexistence of radar and communication in the same frequency band and utilization of multiple-input multiple-output (MIMO) architecture, which enables spatial diversity inside a frequency band, would increase bandwidth efficiency considerably. Despite numerous works in the literatüre about integrated sensing and communication (ISAC), there is not a consensus on the signal processing methods or the actual detectors that will be used on such systems. In this thesis, detailed system models for monostatic and multistatic ISAC systems using both single input single-output (SISO) and MIMO architectures are developed and appropriate signal processing methods corresponding to these models, including knowledge-aided and adaptive clutter elimination, are proposed. The performances of the proposed methods are investigated through different performance metrics and compared with their state-of-the-art counterparts in the literature.İlerleyen teknolojiyle birlikte haberleşme yapan cihazların sayısında ve haberleşme kalitesinde meydana gelen büyük artış, hem daha fazla frekans bandı kullanılmasını zorunlu kılmış hem de kullanılan bantların verimli bir şekilde değerlendirilmesi konusunu gündeme getirmiştir. Öte yandan özellikle otonom taşıtlar ve insansız hava araçları gibi teknolojik uygulamalar, yüksek çözünürlüklü radarlara duyulan ihtiyacın da ciddi bir artış içinde olduğunu göstermektedir. Yüksek frekans ve geniş bant ihtiyacını bir ölçüde karşılayabilecek milimetre dalgalarının kullanımının yanı sıra, radar ve haberleşmenin aynı frekans bandında bir arada bulunması ve frekans bandı içinde uzamsal çeşitlilik sağlayan çoklu giriş çoklu çıkış (MIMO) mimarisinin kullanılması, bant genişliği verimliliğini önemli ölçüde artırabilir. Entegre algılama ve haberleşme (ISAC) konusunda literatürde çok sayıda çalışma bulunmasına rağmen, bu tür sistemlerde kullanılacak sinyal işleme yöntemleri veya detektörler konusunda ortak bir karar bulunmamaktadır. Bu tezde, hem tek giriş tek çıkış (SISO) hem de MIMO mimarileri kullanan monostatik ve multistatik ISAC sistemlerine yönelik ayrıntılı sistem modelleri geliştirilmiş ve bu modellere karşılık gelen, bilgi destekli ve uyarlamalı kargaşa gidermeyi de içeren sinyal işleme yöntemleri önerilmiştir. Önerilen yöntemlerin performansları çeşitli performans ölçütleri üzerinden incelenmiş ve literatürdeki güncel yaklaşımlarla kıyaslanmıştır.Ph.D. - Doctoral Progra
Argumentation Quality in GMO: Sources of Knowledge as Predictor
No full textThis study aimed to investigate how well middle school students’ use of sources of knowledge can predict their argumentation quality in genetically modified organisms. A correlational research approach was utilized, and 272 middle school students formed the sample. The Use of Sources of Knowledge Questionnaire (Klaver et al., 2022) was utilized in the data collection. It was translated and adapted into Turkish in the context of genetically modified organisms (GMO) by the researchers of the study, which had the dimensions of external, school, and visit resources. To obtain students’ arguments, the GMO Task (GMOT) developed by Xiao (2015) was used. The GMOT was extended with additional questions so that students answered for arguments, counterarguments, and rebuttals, respectively. Zohar and Nemet’s (2002) argumentation quality grading scale was adopted in the study to score students’ argumentation qualities. The descriptive statistics showed that students had fairly low argumentation quality. Among the use of sources of knowledge, students had the most use from visit resources, followed by external and school resources. Multiple regression analysis showed that students’ visit resources in the GMO context were the only statistically significant predictor of their argumentation qualities. The study shows that visit resources can be impactful in improving students’ argumentation qualities. Therefore, there is a need to consider place-based education and outdoor learning settings more often so that students can improve their argumentation qualities. In further studies, the context of socioscientific issues should also be considered since students’ sources of knowledge might vary among them
Doğu Akdeniz'de Jeodezik ve Sismik Gerilme Parametrelerinin Karşılaştırılması ve Aktif Tektonizma Üzerine Etkileri
No full textRecent dense geodetic datasets enable more accurate mapping of present-day strain rate fields and better understanding of active tectonic deformation, which is essential for seismic hazard assessment and earthquake source characterization. In this study, a new GPS velocity field in a Eurasian fixed frame was constructed at 1,253 stations across Türkiye, Greece, and surrounding regions, by combining published GPS velocity datasets spanning data from 1988 to 2021.
The strain rate fields of the Eastern Mediterranean were derived using spatial interpolation of GPS and InSAR velocity fields. While both methods yield consistent strain patterns in tectonically active regions, discrepancies arise in slowly deforming areas like Central Anatolia. GPS-based strain rates better align with active fault traces and regional tectonics compared to InSAR-derived strain rates.
Subsequently, compiled earthquake focal mechanisms were projected into 2 x 2 horizontal strain tensors to compare with GPS-derived strain. Results show that smaller aftershocks tend to produce larger misfits due to transient stress changes, whereas larger magnitude events (Mw > 4.5) derived by waveform modelling better reflect long-term strain accumulation. Notably, strain tensors from both GPS and seismic data across the Burdur-Fethiye Fault Zone indicate no evidence of any significant left-lateral strike slip motion as proposed previously. Furthermore, a novel strain rate style was introduced, through which the multi-directed-extension regions were defined along Burdur, Isparta Angle and Holocene Volcanoes.
At last, the Eastern Mediterranean was divided into tectonic domains based on fault geometry, rupture history and strain field parameters. In each domain, geodetic moment rates were calculated using strain rates, while seismic moment rates were derived from earthquake catalogs. Overall, tectonic domains with well-constrained seismic activity, both moment rates are comparable unlike in seismic gaps. Especially, the moment rate ratios are found to be very low at the locked Marmara segment and Yedisu part of North Anatolian Fault and northern section of Dead Sea Fault due to lack of recent large earthquakes which imply significant amount of tectonic stress buildup.Yoğun jeodezik veri setlerindeki son gelişmeler, güncel gerilme alanlarının daha hassas bir şekilde haritalanmasını ve aktif tektonik deformasyonun daha iyi anlaşılmasını mümkün kılarak, deprem kaynaklarının tanımlanması ve sismik tehlike analizleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, 1988–2021 yıllarını kapsayan yayınlanmış GPS hız verileri kullanılarak, Türkiye, Yunanistan ve çevre ülkelerdeki 1.253 GPS istasyonunun yatay hareketlerinden yeni bir GPS hız alanı oluşturulmuştur.
Doğu Akdeniz bölgesinin gerilme alanı, GPS ve InSAR hız alanlarının mekansal enterpolasyonu ile ayrı ayrı türetilmiştir. Her iki yöntem de hızlı tektonik deformasyon gösteren bölgelerde benzer sonuçlar vermekteyken, Orta Anadolu gibi yavaş deformasyona uğrayan bölgelerde belirgin farklılıklar göstermektedir. GPS temelli gerilme değerleri, aktif faylarla ve bölgesel tektonizma ile InSAR verilerine kıyasla daha iyi örtüşmektedir.
Ardından, çalışılan alanındaki deprem odak mekanizmaları derlenerek, her bir çözüme karşılık gelen 2×2’lik yatay gerilme tensörleri hesaplanmış ve GPS verisinden türetilen gerilme parametreleriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, daha küçük artçı depremlerin geçici stres değişimleri nedeniyle daha yüksek uyumsuzluk gösterdiğini, sismik dalga modellemesiyle elde edilen daha büyük depremlerin (Mw > 4.5) ise uzun vadeli gerilme birikimini daha iyi yansıttığını ortaya koymaktadır. Daha sonra, yeni geliştirilmiş gerilme stil oranı ölçümleri ve hem GPS hem de sismik verilerden elde edilen gerilme tensörlerinin kıyası, Burdur-Fethiye Fayı boyunca daha önce öne sürüldüğü gibi önemli bir sol yanal doğrultu atım bileşeni göstermemektedir. Ayrıca, Burdur, Isparta Açısı ve Holosen Volkanlarında yoğunlaşan çok yönlü genişleme bölgeleri bulunmuştur.
Son olarak, fay geometrisi, kırılma geçmişi ve gerilme alan parametreleri dikkate alınarak Doğu Akdeniz tektonik alanlara ayrılmıştır. Her alanda, gerilme oranlarından jeodezik moment hızı hesaplanmış; sismik katalogdan ise sismik moment hızı türetilmiştir. Sismik geçmişin iyi bilindiği tektonik alanlarda, sismik boşlukların aksine moment oranları birbiriyle uyumludur, Özellikle, Kuzey Anadolu Fayı’nın kilitli Marmara, Yedisu segmentlerinde ve Ölü Deniz Fayı’nın kuzey kesiminde büyük güncel depremlerin yokluğuna bağlı olarak moment hız oranları çok düşüktür ve bu durum önemli miktarda tektonik stres birikimine işaret etmektedir.M.S. - Master of Scienc
An Approach for Neighborhood Form Generation for Post-Disaster and Post-Conflict Temporary Housing Settlements
No full textExamining preservice teachers’ bar model representations for solving word problems involving fractions
No full textThe purpose of this mixed methods study is to explore elementary preservice teachers’ (PSTs’) use of bar models for solving problems involving fractions. As part of a larger project, a sample of 17 PSTs’ written work for 10 word problems was analyzed. A mediation analysis showed that bar model correctness had a direct effect on overall solution correctness, and bar model completeness had a direct effect on bar model correctness. However, bar model completeness had only an indirect effect on overall solution correctness. A qualitative analysis of the types of completeness and correctness errors that PSTs made when creating bar models yielded three categories of completeness errors and five categories of correctness errors. Most of these error types were general errors related to creating bar models for problems from any content domain, and the distribution of correct and incorrect overall solutions within these categories was approximately uniform. However, one error category, incorrectly representing a fractional relationship, was specific to the domain of fractions and impeded PSTs’ ability to generate a correct overall solution. This error reflects a key fraction concept, a misunderstanding of the unit whole, which has been well-documented in the literature as a conceptual difficulty for PSTs. Implications for research and teacher preparation are discussed