Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University
Repozytorium Instytucjonalne Krakowskiej AkademiiNot a member yet
5367 research outputs found
Sort by
The absent lawyer: Deconstrunctions of law in twentieh-century literature. A contribution to the discussion about law and literature
No full textW artykule przeanalizowano postać prawnika w literaturze, ukazując,
w jaki sposób prawo i jego przedstawiciele funkcjonują w narracjach
literackich. Wskazano, że prawo nie jest jedynie motywem fabularnym,
ale także strukturą organizującą rzeczywistość przedstawioną. Analiza
obejmuje zarówno tradycyjne przedstawienia prawnika jako strażnika
norm i interpretatora prawa, jak i jego dekonstrukcje, w których prawo
staje się mechanizmem opresji, chaosu lub biurokratycznym labiryntem.
W artykule dokonano interpretacji wybranych dzieł literatury: dystopijnej
(Rok 1984 George’a Orwella, Mechaniczna pomarańcza i 1985
Anthony’ego Burgessa), alegorycznej (Władca much Williama Goldinga)
oraz egzystencjalnej (Proces, Zamek Franza Kafki). W każdej z tych wizji
prawnicy przestają pełnić funkcję aktywnych uczestników systemu
prawnego, a prawo samo w sobie przestaje być narzędziem sprawiedliwości.
Podjęta analiza ukazuje, że literatura nie tylko przedstawia prawo,
ale również je testuje oraz kwestionuje.This article examines the figure of the lawyer in literature, exploring
how law and its representatives function within literary narratives. It
argues that law is not merely a plot motif but a structural force that
organizes the presented reality. The analysis encompasses both traditional
portrayals of lawyers as guardians of norms and interpreters of
law, as well as their deconstructions, in which law becomes a mechanism
of oppression, chaos, or an impenetrable bureaucratic labyrinth.
The study is based on the interpretation of selected works of dystopian
literature (1984 by George Orwell, A Clockwork Orange and 1985
by Anthony Burgess), allegorical literature (Lord of the Flies by William
Golding), and existentialist fiction (The Trial, The Castle by Franz Kafka).
In each of these visions, lawyers cease to function as active participants
in the legal system, while law itself loses its role as an instrument of
justice. This analysis demonstrates that literature not only portrays law
but also challenges and tests
Upcycling Potato Juice Protein for Sustainable Plant-Based Gyros: A Multidimensional Quality Assessment
No full textCopyright: © 2025 by the authors.
Licensee MDPI, Basel, Switzerland.
This article is an open access article
distributed under the terms and
conditions of the Creative Commons
Attribution (CC BY) license
(https://creativecommons.org/license
s/by/4.0/).The growing demand for sustainable, nutritionally adequate plant-based foods has driven
innovation in meat analogues. This study presents a novel approach to upcycling potato
juice protein—a by-product of starch production—into plant-based gyros (PBG) enriched
with iron and dietary fiber. Four formulations (PBG1-PBG4) were developed using a
blend of potato, rice, wheat, and pea proteins, and fortified with either ferritin-rich sprout
powder or ferrous sulfate. Comprehensive analyses were conducted to assess nutritional
composition, mineral content, glycoalkaloid safety, antioxidant activity, texture, water
mobility, sensory appeal, and microbiological stability. All variants met high-protein labeling
criteria and exhibited favorable fiber and mineral profiles. In vitro digestion significantly
enhanced antioxidant bioaccessibility, particularly phenolic acids. Sensory evaluations
favored ferritin-enriched variants, which also demonstrated superior texture and
consumer acceptance. Microbiological assessments confirmed safety for up to 10 days under
refrigeration. These findings highlight the potential of potato juice protein as a sustainable,
functional ingredient in next-generation plant-based meat analogues
The importance of financial education and the level of financial awareness among students of Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University in the context of risks arising from irresponsible financial decisions
No full textArtykuł w części teoretycznej omawia znaczenie i rolę edukacji finansowej w kształtowaniu
zachowań finansowych ludzi młodych. Skoncentrowano się na przeanalizowaniu
roli edukacji finansowej w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych oraz zarządzaniu finansami
osobistymi.
W części praktycznej przedstawiono wyniki badań własnych mających określić poziom
wiedzy finansowej studentów Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie.
Przeprowadzona analiza miała na celu wskazanie głównych problemów wynikających
z braków lub niewystraczającej wiedzy ekonomicznej oraz typowych zachowań finansowych
studentów. W części praktycznej odpowiedziano także na pytanie badawcze: „Czy
studenci posiadają odpowiednią wiedzę finansową, która przygotowuje ich do wyzwań
poza murami uczelni?”. W artykule podjęto się także weryfikacji hipotezy: „50% studentów
ma podstawową wiedzę na temat finansów i ich roli w życiu osobistym i zawodowym, ale
jednocześnie tylko 20% z nich chce aktywnie uczestniczyć na rynkach finansowych”.
Wyniki wskazują na istnienie znaczących różnic w poziomie wiedzy finansowej w badanej
grupie studentów. Sugerują potrzebę wzmocnienia działań edukacyjnych związanych
z finansami osobistymi oraz zachęcenia młodych ludzi do myślenia o swojej przyszłości.
W celu podjęcia adekwatnych działań, należy w dalszym ciągu prowadzić badania
rozszerzające analizowane zagadnienie.The theoretical section of the article discusses the importance and meaning of financial
education in shaping the financial behaviors of young individuals. It focuses on analyzing
the impact of financial education on investment decision-making and personal finance
management.
The practical section presents the results of a research conducted among students
at Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University, aimed at assessing their level of financial
knowledge. The analysis aimed to identify the main issues arising from a lack of or insufficient
economic knowledge, as well as the typical financial behaviors of the students. Additionally, the practical section investigates the research question: „Do students possess
adequate financial knowledge that prepares them for challenges beyond the university
walls?”. The article also examines the hypothesis: „50% of students have basic knowledge
about finances and its role in personal and professional life, but only 20% of them
are willing to actively participate in financial markets”.
The findings reveal significant disparities in the level of financial knowledge among
the surveyed students. They suggest the need to enhance educational initiatives related
to personal finances and to encourage young people to consider their financial futures. To
take appropriate actions, further research expanding on the analyzed issues is necessary
Prawo do sądu. Lekcje z orzecznictwa
No full textWstęp: "Z wielką radością prezentuję wieloautorski zbiór rozważań odnoszących się do materii prawa do sądu. Zaproszeni do publikacji Autorzy, zajmujący się prawem cywilnym, karnym i administracyjnym, w swoich rozdziałach omawiają różne aspekty problemów procesowych i materialnoprawnych, które mają znaczenie dla chronionego konwencyjnie i konstytucyjnie prawa do sądu.
Zwrócić należy uwagę, że w tym przedmiocie stale powstają kolejne opracowania naukowe – w literaturze rodzimej i zagranicznej. Nieustannie w tym temacie wypowiada się orzecznictwo, analizując kolejne, często budzące kontrowersje przypadki spraw. Nie sposób uznać, by temat ten został już dostatecznie omówiony i wyczerpany. Mam nadzieję, że lektura monografii okaże się interesująca dla Czytelników i skłoni ich do rozważań odnośnie do tego, jak należy zestawiać obecny stan prawny z realnymi problemami. Chodzi o to, aby przeciwdziałać przypadkom, kiedy ma miejsce udaremnianie realizacji prawa obywateli do sądu.
Przedstawione w zbiorze analizy per se nie stanowią (gdyż nie mogą stanowić) wyczerpania przewodniego tematu publikacji – prawa do sądu. Byłoby to niemożliwe nie tylko z uwagi na ograniczone ramy publikacji, ale przede wszystkich z powodu wieloaspektowości tej problematyki i szerokie spektrum możliwych naruszeń prawa.
Prof. Julia Stanek w swoim rozdziale zawarła rozważania koncentrujące się na problematyce prawa medycznego z perspektywy realizacji praw pacjentów. W tekście Autorka zaprezentowała nie tylko istotne rozwiązania prawne, jakie mają w tym zakresie zastosowanie, ale zestawiła je z rzeczywistymi problemami, które mogą w praktyce utrudniać dochodzenie praw przez pacjentów w sporach z podmiotami leczniczymi.
Prof. Arkadiusz P. Szajna i mgr Arkadiusz Wilk zajęli się natomiast przedstawieniem rozważań odnoszących się do tego, jak badania poligraficzne są postrzegane nie tylko przez prawników, ale i funkcjonariuszy Policji. Materia analizowana w rozdziale ma znaczenie z perspektywy realizacji prawa do rzetelnego postępowania karnego, skoro celowość przeprowadzenia tego dowodu, jak i ocena jego wyników może implikować określony kierunek rozstrzygnięcia sprawy.
Kolejny rozdział opracowała dr Anna Szuba-Boroń, która zwróciła uwagę na doniosły problem pozaprawnych czynników, które potencjalnie mogą rzutować na wynik postępowania karnego. Materia ta wywołuje szereg kontrowersji, co skłania do prowadzenia badań empirycznych. Autorka swoją analizę poświęciła kwestii płci – oskarżonego i sędziego orzekającego w sprawie w korelacji z możliwymi rozstrzygnięciami. Jak wynika z tekstu, planuje ona rozwijać omawiane zagadnienie
w kolejnych publikacjach.
Potrzeby osób żyjących z HIV z perspektywy realizacji prawa do sądu ukazała dr Katarzyna Julia Kowalska. Jej rozdział koncentruje się na doniosłości udzielanego tym osobom wsparcia przez organizacje pozarządowe. Zaprezentowane w tekście przykłady podmiotów oferujących pomoc osobom żyjącym z HIV unaoczniają, jak doniosłe znaczenie ma dla obywateli tego rodzaju aktywność.
Rozdział przygotowany przez dr Renatę Pawlik odnosi się do praktycznych problemów dotyczących kluczowego w wielu sprawach sądowych dowodu z opinii biegłego sądowego. Materia zobrazowana przez Autorkę bywa uznawana za jedną z bolączek przewlekle prowadzonych postępowań sądowych, a co za tym idzie – ma istotne znaczenie z perspektywy realizacji prawa do sądu.
Problemy osób borykających się z trudnościami ekonomicznymi w sprawach sądowoadministracyjnych omówiła w kolejnym rozdziale dr Katarzyna Myślińska. Jej analiza odnosi się nie tylko do regulacji prawnych gwarantujących osobom ubogim możliwość korzystania z prawa pomocy, ale i kierunków orzeczniczych wypracowanych w tym obszarze.
Kolejny rozdział przygotowany przez dra Grzegorza Bogdana odnosi się do kwestii kognicji sądowej na przykładzie instytucji żądania skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Zaprezentowane w tekście rozważania mogą być interesujące nie tylko dla osób zajmujących się prawem karnym i prawem karnym skarbowym, ale także dla specjalistów z innych dziedzin, ukazują bowiem, jakie problemy może rodzić przekazywanie określonych materii pod analizę organów
pozasądowych.
W rozdziale dr Aleksandry Partyk omówiona została niedawno wprowadzona do procesu cywilnego instytucja pozostawienia pisma bez dalszych czynności, której ratio stanowi usprawnienie postępowania. Rozwiązanie funkcjonujące w Kodeksie postępowania cywilnego wywołuje jednak kontrowersje, które przedstawia Autorka. Istnieją zarówno pozytywne, jak i negatywne aspekty regulacji w tym zakresie.
Mgr Adrianna Głód swój rozdział poświęciła wybranym aspektom modernizującego się wymiaru sprawiedliwości. Autorka na przykładzie wybranych rozwiązań starała się odpowiedzieć na pytanie, w jakim zakresie zachodzące przemiany związane z cyfrową transformacją w sądownictwie mogą implikować wzmocnienie bądź osłabienie prawa obywateli do sądu.
W ostatnim rozdziale przygotowanym przez mgr Katarzynę Witek-Mioduszewską zaprezentowane zostały wybrane przypadki naruszeń prawa do sądu, zaś rozważania w tym przedmiocie zostały przedstawione przy odwołaniu się do dorobku orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego.
Zaprezentowane w kolejnych rozdziałach tomu rozważania powstały niezależnie od siebie i stanowią wyraz indywidualnych poglądów prawnych poszczególnych Autorów.
Autorom poszczególnych rozdziałów serdecznie dziękuję za przyjęcie zaproszenia do publikacji i trud włożony w przygotowanie poszczególnych fragmentów tomu. Bez Państwa nakładu pracy i zaangażowania przygotowane opracowanie nie mogłoby powstać w obecnym kształcie. Mam nadzieję, że w przyszłości możliwa będzie dalsza współpraca.
Wielkie podziękowania składam w imieniu Autorów i swoim recenzentowi tomu, Panu Profesorowi Grzegorzowi Krawcowi, za wnikliwą recenzję i szereg sugestii w niej zawartych. Dzięki wskazaniom Pana Profesora udało się udoskonalić przygotowaną monografię.
W imieniu Autorów i swoim serdecznie zapraszam do lektury!"(...
Demographic changes in voivodeships and health security issues of Poland’s residents
No full textCelem badań było ukazanie znaczenia zagadnień dotyczących sytuacji demograficznej
w związku z bezpieczeństwem zdrowotnym populacji i na tym tle przegląd zmian demograficznych
zachodzących w Polsce z perspektywy regionalnej. W postępowaniu badawczym
wykorzystano materiały źródłowe, w tym literaturę związaną z tematyką bezpieczeństwa
zdrowotnego oraz dane statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego.
Analizy wskazują na zróżnicowanie regionalne zmian demograficznych. Szczególnie
istotny jest proces starzenia się ludności, który zgodnie z prognozami najsilniej dotknie
województwo śląskie oraz łódzkie i lubuskie, przy czym największy relatywnie spadek
liczby ludności dotyczyć będzie województwa świętokrzyskiego i ten region będzie miał
najwyższy odsetek osób w wieku starszym. W województwie tym liczba lekarzy pracujących
bezpośrednio z pacjentem przypadających na 10 tys. mieszkańców jest niższa od
średniej krajowej. Znajomość trendów demograficznych pozwala w odpowiedni sposób
przygotować się na prognozowane zmiany, w tym także w odniesieniu do sytuacji zdrowotnej
i bezpieczeństwa zdrowotnego populacji.The aim of the research was to show the importance of demographic issues in relation
to population health security and, against this background, to review the demographic
changes taking place in Poland from a regional perspective. The research proceedings
used source materials, including literature related to the topic of health security and statistical
data from the Statistics Poland (Polish Central Statistical Office, GUS). The analyses
indicate regional variations in demographic changes. Particularly important is the process
of aging of the population, which, according to forecasts, will most severely affect
the Śląskie voivodeship, as well as the Łódzkie and Lubuskie voivodeship, with the largest
relative decrease in population affecting the Świętokrzyskie voivodeship and this region
will have the highest percentage of elderly people. The province has a lower number of
doctors working directly with patients per 10 thousand population than the national average.
Knowledge of demographic trends makes it possible to adequately prepare for the
projected changes, including with regard to the health situation and population health
security
W cieniu honoru. Ilustracje do podręcznika historii wojskowości w II RP
No full textKrótkie słowo wstępne: "Idea niniejszego opracowania powstała na marginesie rozlicznych badań naukowych, prowadzonych głównie w Centralnym Archiwum Wojskowym i Archiwum Akt Nowych, ale nie tylko. W ręce autorki trafiły różne, z pozoru niespójne dokumenty, dotyczące życia wojska w II Rzeczypospolitej, zazwyczaj ukazujące pojedyncze przypadki, wąskie aspekty warunków, w jakich przyszło funkcjonować oficerom i żołnierzom. Nie stanowią one wystarczającej bazy źródłowej dla stawiania nowych tez czy prezentowania nowatorskich ujęć dotychczasowych ustaleń. Jednakże z pewnością są doskonałym materiałem ilustracyjnym, przedstawiającym z bliska, „w powiększeniu”, na konkretnym przykładzie, fakty znane z podręczników historycznych i akademickich opracowań. Listy, raporty, relacje, notatki na marginesie akt, akta personalne, wycinki prasowe, woluminy kazusów w obrazowy sposób ukazują realia, w jakich przyszło żyć wojskowym w międzywojniu.
Te „historie” i sytuacje są osadzone w miejscu i dokładnym czasie, przydarzają się znanym z imienia i nazwiska osobom. I chociaż tego typu źródła historyczne nie zmienią postrzegania historii, są jej bardzo dobrym uzupełnieniem. Z większości tych kart wyziera atmosfera epoki, sposób myślenia współczesnych, formułowania sądów, argumentowania i opiniowania, także kultura społeczna środowiska, stereotypy, nastroje, oczekiwania społeczne, wzorce osobowe i styl życia. To wszystko sprawia, że z pewnością warto źródła te opublikować, nie w formie aneksu, lecz narracji, przywołującej konkretne historyczne okoliczności, odnosząc je do biegu wydarzeń.
Co więcej, poszczególne rozdziały ukazują specyficzne relacje pomiędzy mniejszościami narodowymi i etnicznymi, zamieszkującymi II Rzeczpospolitą, a uwidaczniające się w strukturach wojskowych. Przedstawione są tu relacje międzynarodowe, np. pomiędzy armią francuską a polską czy oficerami kontraktowymi obcych narodowości, ale również relacje kulturowe i narodowościowe pomiędzy religiami, wojskowymi przedstawicielami różnych wyznań. Z tego punktu widzenia wspomniane fragmenty tekstu opisują wewnątrzpaństwowe relacje międzykulturowe.
Dokumenty źródłowe wykorzystane i zaprezentowane w niniejszej książce nie są, rzecz jasna, przypadkowe. Zostały one poddane konkretnej selekcji, która pozwoliła na zbudowanie struktury tekstu. Został on podzielony na rozdziały korespondujące z określonymi zagadnieniami, jak uposażenia w armii, małżeństwa oficerów, mniejszości narodowe etc. Zagadnienia nie pretendują do miana całościowego opracowania, lecz porządkują tematycznie zaproponowane Czytelnikowi dokumenty. Przedstawiona tematyka w większości odnosi się do korpusu oficerskiego, ale wiele zagadnień dotyczy również żołnierzy niższych szczebli. To pomaga przedstawić całościowy obraz problemów, z jakimi borykała się polska armia w tym burzliwym okresie. W książce przytoczono wiele obszernych, barwnych cytatów czy fragmenty dokumentów, w formie tabel czy danych statystycznych, a także literatura z epoki."(...
Security theory and practice
No full textZ wprowadzenia: "Narastanie zagrożeń o charakterze międzynarodowym – zarówno militarnych, jak
i pozamilitarnych (pandemie, zagrożenia łańcuchów dostaw, kryzys klimatyczny
związany z emisją gazów cieplarnianych, dostęp do czystych i dojrzałych technologii,
skutki anomalii pogodowych czy migracje) – wiąże się z koniecznością działań
na poziomie krajowym i lokalnym. Dotyczy to także wysiłków podmiotów gospodarczych
na rzecz zwiększenia ich rezyliencji (odporności), przy zapewnieniu akceptacji
społecznej dla podejmowanych działań. Aspekty te odnoszą się również do
zachowań społeczności lokalnych wobec występujących zagrożeń."(...
Contemporary urban planning theories and directions of transformation in small towns in the context of the European Union’s policy on revitalization of small towns
No full textW artykule przedstawiono wyniki badań, w których wykorzystano opisowe podejście analityczne w celu
zidentyfikowania współczesnych teorii urbanistycznych powiązanych z problematyką przekształceń
i rozwoju małych miast, w tym koncepcji zrównoważonego rozwoju i procesów rewitalizacyjnych. Przeanalizowano
współczesne teorie i idee urbanistyczne, które są wykorzystywane w działaniach mających
na celu poprawę jakości życia w mieście. Prześledzono wybrane dokumenty unijne oraz przykłady
dobrych praktyk w zakresie programów wspierających rewitalizację małych miast. Na tej podstawie
przybliżono możliwości wykorzystania najlepszych sposobów realizacji procesów rewitalizacyjnych na
przykładzie projektu „Petites Villes de Demain” realizowanego we Francji.The article presents the results of research that used a descriptive analytical approach to identify contemporary
urban planning theories related to the issues of transformation and development of small
towns, including concepts of sustainable development and revitalization processes. Contemporary urban
planning theories and ideas aimed at improving the quality of life in cities were analyzed. Selected
EU documents and examples of good practices in programs supporting the revitalization of small towns
were examined. Based on this, the possibilities of implementing the best practices for revitalization
processes were illustrated using the example of the „Small Cities of Tomorrow” project implemented
in France
The limits of self-sacrifice by medical professionals
No full textNarażenie zawodowe wprost powiązane jest z prawem do odmowy
przez osoby wykonujące zawody medyczne wykonania pracy niebezpiecznej.
Występuje tutaj związek formalny, zgodnie z zasadą szczegółowości,
z regulacjami ustaw dotyczących poszczególnych zawodów
medycznych.
Problem zawiera się bowiem w zakresie wyłączenia prawa personelu
medycznego do odmowy wykonania pracy niebezpiecznej, a więc
w takim narażeniu zawodowym, w warunkach którego dochodzi już do
narażania własnego życia i zdrowia, „poświęcania” samego siebie, pomimo
że nadal aktualny wydawać się może obowiązek ratowania życia
pacjenta nawet w warunkach urągających podstawowym przepisom
i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy.
Wykładnia judykatury, a także wykładnia doktrynalna, skłaniają się
do relatywizacji obowiązku ratowania życia i zdrowia drugiego człowieka
(pacjenta) w sytuacji bezpośredniego, nieuchronnego zagrożenia
życia i zdrowia osoby wykonującej zawód medyczny. Jest to słuszne rozumowanie,
choć jednocześnie wymaga wypracowania kierunkowych
procedur postępowania, metod oceny czy określonych wytycznych.Occupational exposure is directly related to the right of people performing
medical professions to refuse to perform dangerous work.
There is a formal connection here, in accordance with the principle of
detail, with the regulations of the acts concerning individual medical
professions.
The problem lies in the scope of excluding the right to refuse to
perform dangerous work of medical personnel, i.e. in such occupational
exposure, in conditions of which one already risks one’s own life and health, ‘sacrificing’ oneself, despite the fact that the obligation to save
the patient’s life may still seem relevant even in conditions that violate
basic occupational health and safety regulations and principles.
The interpretation of the case law, as well as the doctrinal interpretation,
tends to relativize the obligation to save the life and health of
another person (patient) in a situation of direct, imminent threat to the
life and health of a person performing a medical profession. This is correct
reasoning, although at the same time it requires the development
of directional procedures, assessment methods or specific guidelines
Advertising by physicians and dentists – legal and ethical aspects
No full text1 stycznia 2025 r. weszła w życie nowelizacja Kodeksu etyki lekarskiej
(KEL), która wprowadziła zmiany dotyczące kwestii reklamy oraz posługiwania
się przez lekarzy i lekarzy dentystów informacją o oferowanych
usługach, m.in. w mediach społecznościowych. W artykule dokonano
przeglądu najważniejszych zagadnień związanych z problematyką reklamy
w kontekście wykonywania zawodu lekarza i lekarza dentysty,
skupiając się na aspektach prawnych oraz etycznych. Analiza dotyczy
zarówno obecnego stanu prawnego (prawo krajowe oraz dyrektywy
unijne), jak i zmian zachodzących w wybranych dokumentach polskiej
deontologii lekarskiej na przestrzeni dziejów. W artykule przedstawiono ponadto wyniki badania opinii lekarzy odnośnie do nowelizacji KEL
w kontekście usunięcia bezpośredniego zakazu reklamy oraz możliwości
wypowiedzi lekarzy w mediach społecznościowych.On 1 January 2025, an amendment to the Code of Medical Ethics (KEL)
came into force, introducing changes to the issue of advertising and
the use by doctors and dentists of information about the services they
offer, including in social media. This article provides an overview of the
main issues related to advertising in the context of medical and dental
practice, focusing on legal and ethical aspects. The analysis concerns
both the current legal status (national law and EU directives) and the
changes that have occurred in selected documents of Polish medical
deontology throughout history. The article also presents the results of
a survey of doctors’ opinions on the amendment of the KEL in relation
to the removal of the direct ban on advertising and the possibility of
doctors’ statements in social media