ORE Digital Library

Anna Gocłowska

Barbara Milecka

Polish

Nadzór stabilny, ale elastyczny

Artykuł z numeru 4/2015 internetowego czasopisma edukacyjnego"Trendy

4  TRENDY nr 4/2015
Po co nam e-podręczniki?
Przed współczesną edukacją stawia 
się wiele zadań – umożliwianie 
uczniom swobodnego rozwoju, 
stymulowanie ich indywidualnych 
zainteresowań, kierunkowanie ich 
aktywności badawczej, testowanie 
innowacyjnych technik pracy. 
Nauczyciel, szkoła i rodzice 
powinni współpracować, dążąc do 
postępów w umysłowym, izycznym, 
moralnym i społecznym rozwoju 
dziecka. Realizację wszystkich tych 
działań ułatwiają e-podręczniki: 
biblioteka bezpłatnych, zgodnych 
z aktualną podstawą programową 
i zatwierdzanych przez MEN 
materiałów edukacyjnych – od 
edukacji wczesnoszkolnej do szkoły 
ponadgimnazjalnej. 
E-podręczniki wspierają nowatorski 
sposób nauczania, edukację, 
która nie nuży, są atrakcyjne 
dla ucznia. Oferują bogactwo 
multimediów oraz wielki zbiór zadań 
interaktywnych. Nie tylko przekazują 
wiedzę, lecz także kształtują 
kompetencje cyfrowe, czytelnicze 
i medialne. Przenoszą naukę do 
naturalnego środowiska dzieci 
i młodzieży, jakim jest internet – są 
tam dostępne bezpłatnie w dowolnym 
czasie i w każdym miejscu  
(e-podręczniki posiadają wersje 
oline – do pracy bez internetu lub 
gdy łącze jest słabej jakości).
Jak korzystać z e-podręcznika?
Wystarczy wejść na stronę  
www.epodreczniki.pl, wybrać poziom 
edukacyjny, przedmiot i rozpocząć 
pracę. Intuicyjna nawigacja, spisy 
treści, a także pliki pomocy sprawiają, 
że korzystanie z e-podręczników jest 
naprawdę łatwe!
Z e-podręczników można 
korzystać na wiele sposobów: 
prawie niezależnie od posiadanego 
w szkole sprzętu oraz jakości 
łącza internetowego. Można je 
wykorzystywać w klasie – w całości 
lub fragmentach – w pracach 
domowych, zajęciach terenowych 
z wykorzystaniem tabletów, 
w pracowni komputerowej i nie tylko.
Zachęcamy do wykorzystania 
e-podręczników na zwykłych 
lekcjach – do pokazania ilmu, zdjęć 
czy fragmentów tekstu za pomocą 
rzutnika multimedialnego czy tablicy 
interaktywnej.  Ze względu na swoją 
dostępność e-podręczniki nadają 
się świetnie także do pracy w domu: 
przygotowania do lekcji, powtarzania 
i utrwalania nabytej wiedzy czy 
odrabiania prac domowych. Są 
wprost wymarzonym narzędziem 
do pracy metodą odwróconej klasy, 
metodą projektu edukacyjnego, 
WebQuestu, e-portfolia itp. 
Wystarczy wpisać poszukiwaną 
frazę w wyszukiwarkę zasobów 
głównych  lub zasobów dodatkowych 
i rozpocząć zgłębianie tajemnic 
świata.
Z e-podręcznikiem rozpoczniesz 
swoją edukację
E-podręcznik do edukacji 
wczesnoszkolnej wychodzi 
naprzeciw potrzebom współczesnego 
ucznia. Zastosowano w nim 
innowacyjną metodę aktywizowania, 
motywowania i nagradzania 
uwzględniającą indywidualizację 
procesu uczenia się. Dzięki 
grywalizacji uczniowie stają się 
aktywnymi uczestnikami procesu 
nauczania przez zabawę. 
Fantastyczne postaci oraz para 
bliźniaków, która wspólnie z uczniem 
rozpoczyna naukę w pierwszej klasie 
szkoły podstawowej, to wyśmienite 
połączenie tradycyjnej przestrzeni 
edukacyjnej z wirtualną, którą dzieci 
eksplorują na co dzień. Bohaterowie 
e-podręcznika towarzyszą uczniom 
przez wszystkie trzy lata edukacji 
wczesnoszkolnej. Każdy dzień nauki 
to nowe wyzwanie, to inspiracja 
do rozwiązywania zadań oraz 
problemów podsuwanych przez 
Profesora Zgrzyta. Nauka przez 
zabawę to jest to, co dzieci lubią 
najbardziej!
Możliwości są nieograniczone! 
E-podręczniki dla humanistów
E-podręczniki do przedmiotów 
humanistycznych to atrakcyjna 
forma, multimedialna oprawa, 
teksty źródłowe i dodatkowe zasoby 
edukacyjne. A wszystko to za darmo, 
dostępne bez ograniczeń w internecie 
i w wersjach oline.
E-podręczniki do języka polskiego, 
historii, wiedzy o społeczeństwie na 
II, III i IV poziomie edukacyjnym 
przygotowali autorzy z Uniwersytetu 
TRENDY nr 4/2015  5
Po co nam e-podręczniki?
Wrocławskiego. Przygotowali, czyli 
zaplanowali, napisali i zredagowali, 
wreszcie opatrzyli atrakcyjnymi 
materiałami ilustracyjnymi – nie 
tylko zdjęciami, lecz także ilmami 
i animacjami w graice 3D.
Zgodnie z autorską koncepcją, by 
być blisko życia i świata swoich 
uczniów, lekcje przygotowali 
w oparciu o źródłowe teksty 
literackie i teksty naturalne obecne 
w kulturze i mediach. E-podręczniki 
humanistyczne mają rozwijać 
umiejętność samodzielnej pracy ze 
źródłami, zdobywania wiadomości, 
rozumienia kontekstów, a także 
interpretacji tekstów i dzieł kultury. 
Utrwalanie wiedzy odbywa się na 
bieżąco w czasie lekcji, w wyniku 
wykonywania przez uczniów 
interaktywnych ćwiczeń i zadań. Ich 
rozwiązanie nie jest możliwe bez 
rozumienia materiału z danej lekcji.
I wreszcie – zasoby dodatkowe 
przeznaczone zarówno dla uczniów, 
jak i dla nauczycieli, od tradycyjnych 
scenariuszy i kart pracy po 
nowoczesne wirtualne spacery, dzięki 
którym uczniowie mogą poczuć się 
jak na wycieczce po tak ciekawych 
miejscach jak Kancelaria Prezesa 
Rady Ministrów czy Belweder.
Zwieńczeniem autorskiej koncepcji 
twórców e-podręczników są 
projekty edukacyjne, które 
w najnowocześniejszy z możliwych 
sposobów pozwalają zdobywać 
wiedzę i kształtować umiejętność 
współpracy poprzez realizację przez 
zespół uczniów wspólnego zadania.
E-podręcznik odkrywa tajemnice 
przyrody
Wiadomości z zakresu przedmiotów 
przyrodniczych, przygotowane 
przez Uniwersytet Przyrodniczy 
we Wrocławiu (UPWr), zostały 
podzielone na łatwe do przyswojenia 
małe porcje, umożliwiające 
realizację podstawy programowej 
w sposób inny niż proponowana 
w e-podręczniku. Poznawanie 
przyrody nie jest możliwe bez 
eksperymentów i  obserwacji. Dlatego 
proces dydaktyczny oparty został na 
hasłach takich jak:
• „Obserwuję, eksperymentuję, 
jestem badaczem”;
• „Wyciągam wnioski, porządkuję 
zdobyte informacje, utrwalam”;
• „Porównuję wiedzę już posiadaną 
z nową i rozwiązuję problemy”;
• „Wchodzę w głąb, eksploruję”;
• „Jestem bezpieczny i dbam 
o środowisko”.
By umożliwić praktyczną 
realizację tych haseł, e-podręczniki 
zrealizowane przez Uniwersytet 
Przyrodniczy zostały wzbogacone 
o ponad 400 instrukcji 
przeprowadzenia szkolnych 
eksperymentów i obserwacji 
bezpośrednich. Zawierają one 
ilmowe bądź fotograiczne 
wskazówki, jak samodzielnie bądź 
w szkolnej klasie przeprowadzić 
dane doświadczenie. Gdy obserwacja 
lub eksperyment należą do 
niebezpiecznych lub trudnych do 
przeprowadzenia w warunkach 
szkolnych, zamieszczona 
została pełna dokumentacja 
ilmowa przebiegu eksperymentu. 
Charakterystyczne, wybrane elementy 
lekcji zostały również przedstawione 
w postaci problemowego 
elementu „Baw się i ucz” (w szkole 
podstawowej) lub „Pomyśl i działaj” 
(w gimnazjum). Jest to multimedialna 
propozycja, jak wokół wybranego 
zagadnienia z podstawy programowej 
zorganizować aktywność własną 
uczniów z wykorzystaniem 
unikatowych właściwości 
e-podręcznika.  
E-podręczniki stworzone przez 
UPWr to bogate, wartościowe 
i uporządkowane zasoby, 
umożliwiające wszechstronne 
kształcenie w zakresie przedmiotów 
przyrodniczych. W strukturze każdej 
lekcji znajdują się powtarzalne 
elementy treści porządkujące 
proces dydaktyczny: „Już wiesz/już 
potraisz”, „Nauczysz się”, „Praca 
domowa” czy „Zadania”.
Dla nauczycieli przygotowano 
ponad 480 elementów obudowy 
dydaktycznej, w tym: rozkłady 
materiału, konspekty lekcji 
z zastosowaniem e-podręcznika, 
karty pracy, zestawy pytań/zadań 
zebranych w propozycje gotowych do 
użycia kartkówek i sprawdzianów.
Polubisz matematykę 
z e-podręcznikiem!
Politechnika Łódzka stworzyła 
e-podręczniki do matematyki na II, 
III i IV etapie edukacyjnym.
6  TRENDY nr 4/2015
Po co nam e-podręczniki?
Większość podręczników 
papierowych opiera się na modelach 
abstrakcyjnych. W e-podręczniku 
przyjęto inne rozwiązanie – polega 
ono na przejściu od modeli 
praktycznych, rzeczywistych do 
modelu abstrakcyjnego.
Większość modułów lekcyjnych 
zaczyna się od wyszukiwania modeli 
praktycznych w otaczającej nas 
rzeczywistości, są one omawiane 
i analizowane. Następnie modele 
praktyczne zamieniane są na model 
abstrakcyjny.
Zasoby dodatkowe, kurs 
e-learningowy i nie tylko
Oprócz e-podręczników 
udostępniamy także obszerny 
katalog zasobów dodatkowych do 
wykorzystania podczas zajęć i prac 
domowych.
Dla chętnych przygotowaliśmy 
specjalny kurs e-learningowy 
dotyczący korzystania 
z e-podręczników (poza 
e-podręcznikami, także takie 
zagadnienia jak prawo autorskie czy 
dydaktyka medialna). Kurs dostępny 
jest na stronie  
www.kursy.epodreczniki.pl.
Zachęcamy także do zapoznania 
się z ilmami dotyczącymi 
e-podręczników. 
Konkurs „Szkoła na czasie – 
e-podręczniki w klasie”
Ogłaszamy konkurs na najciekawszy 
pomysł na zajęcia edukacyjne 
z wykorzystaniem e-podręczników 
zamieszczonych na platformie  
www.epodreczniki.pl
Zajęcia mogą być prowadzone 
w szkole, w środowisku lokalnym lub 
w ramach pracy domowej. Scenariusz 
może zakładać wykorzystanie sprzętu 
bezpośrednio przez uczniów (np. 
tablety) lub pracę z e-podręcznikami 
w klasie, np. z wykorzystaniem 
rzutnika i ekranu lub tablicy 
multimedialnej.
Konkurs realizowany jest na czterech 
poziomach edukacyjnych:
• edukacja wczesnoszkolna,
• szkoły podstawowe (klasy 4–6),
• gimnazja.
• szkoły ponadgimnazjalne.
Proponujemy, aby konkurs w szkole 
koordynowała biblioteka szkolna – 
zbierała pomysły zgłoszone przez 
uczniów i nauczycieli oraz wybrała 
najlepszy (na każdym poziomie 
realizowanym w danej szkole). 
Biblioteki mają pełną dowolność 
w organizacji tych wyborów. 
W szkołach bez biblioteki akcję 
może prowadzić dyrektor szkoły. 
Kryteria oceniania podane są 
w regulaminie konkursu. 
Projekty – pomysły na zajęcia 
z wykorzystaniem e-podręczników 
– również mogą mieć dowolną 
formę. Chcemy oceniać nie tylko 
wartość merytoryczną pomysłu, lecz 
także kreatywność, wykorzystanie 
możliwości lokalnych (np. wizyty 
w muzeum, kinie i innych miejscach 
kultury, w lesie, w parku, na boisku, 
a także spotkania z ciekawymi 
osobami itp.), proponowane metody 
pracy (np. praca w grupach). Wyższą 
ocenę można otrzymać także za 
zastosowanie metody projektu 
badawczego, opisanie pomysłu 
w formie scenariusza zajęć czy 
za atrakcyjne udokumentowanie 
w internecie przebiegu realizacji 
pomysłu (na dowolnej stronie, 
w dowolnej formie – im ciekawiej, 
tym lepiej!).
Regulamin konkursu
Formularz konkursu „Szkoła na 
czasie – e-podręczniki w klasie!”
Więcej informacji o konkursie


Po co nam e-podręczniki?

Artykuł z numeru 1/2014 internetowego czasopisma edukacyjnego ORE "Trendy

Aneta Jegier

Adaptacja sześciolatka do szkoły jako ważny czynnik prorozwojowy

Liliana Zientecka

Ustawa rekrutacyjna

Artykuł z numeru 4/2013 internetowego czasopisma edukacyjnego ORE "Trendy

Andrzej Garapich

32
4
/2
0
1
3
Świat reklamy w świecie dzieci
Jakie reklamy dla dzieci?
  Pastelowe barwy. Dwie słodkie dziewczynki 
bawią się na podłodze kolorową lalką. Ka-
mera eksponuje zabawkę. Okazuje się, że 
lalka chodzi, śpiewa, popłakuje. W pewnej 
chwili rozczulająco szczebiocze: „Kocham 
cię, mamusiu”. Po chwili nie mamy już wąt-
pliwości, że lalka jest wyjątkowa i nasze 
dziecko nie pragnie niczego innego oprócz 
niej. Wtedy spot zamyka się claimem: „Wy-
jątkowa lalka dla wyjątkowych dziewczy-
nek”. Dla pełnego obrazu trzeba dodać, że 
zabawka kosztuje ponad 200 zł, a reklamę 
emitowały dziecięce kanały tematyczne. 
To tylko jeden z wielu przykładów reklam 
skierowanych do dzieci, które Komisja Etyki 
Reklamy, działająca jako instytucja samore-
gulacyjna przy Radzie Reklamy, uznała za 
nieetyczną i nakazała wycofać z emisji. Od 
ponad dwóch lat mam zaszczyt pełnić rolę 
jednego z arbitrów tej instytucji i chętnie 
podzielę się refleksjami dotyczącymi reklam 
skierowanych do dzieci, w świetle autoregu-
lacji branży reklamowej. 
Choć prawo oraz regulacje branżowe w Pol-
sce nie zabraniają kierowania reklam bez-
pośrednio do dzieci, to takie kampanie 
wymagają szczególnej uwagi i wyczucia. 
Reklamodawcy mają prawo posługiwać się 
przenośnią, domniemywać inteligencję 
u odbiorcy, przerysowywać i podkreślać nie-
które, ważne z ich punktu widzenia, cechy 
produktów. Przyzwolenie na taką umow-
ność przekazu reklamowego nie dotyczy 
jednak kampanii skierowanych bezpośred-
nio do dzieci oraz reklam produktów dzie-
cięcych. Regulacje Kodeksu etyki reklamy 
szczególnie chronią naturalną ufność dzieci 
w świat przedstawiany w reklamach. Rekla-
mom skierowanym do dzieci poświęcony 
jest rozdział IV kodeksu, a dodatkowo za-
łącznik 12 tego dokumentu dotyczący pro-
duktów żywnościowych przeznaczonych dla 
dzieci. 
Czytając te zapisy, można odnieść wrażenie, 
że reklamowe wyobrażenia autorów kodek-
su odbiegają od realnego świata mediów. 
W rzeczywistości nie jest w Polsce źle, nie 
zanotowano dotychczas wielu szczególnie 
nieetycznych reklam skierowanych do dzie-
ci. Przytoczony na wstępie przypadek jed-
nak nie jest odosobniony, choć faktycznie 
łamie zasady stosunkowo wyraziście. W tym 
przypadku orzeczenie Komisji Etyki nie bu-
dzi wątpliwości.
Zasadą ogólną, powtórzoną w rozdziale do-
tyczącym dzieci, jest zapis, że reklama nie 
może wprowadzać w błąd (czyli po prostu 
kłamać) w zakresie informacji dotyczącej 
cech produktu, właściwości, składu i sze-
regu innych parametrów. Szczególnie do-
tyczy to dzieci. Tutaj przemilczenie istotnej 
właściwości w reklamie z zasady kwalifikuje 
ją jako sprzeczną z prawem lub regulacją. 
Jeśli zobaczymy np. samoczynnie porusza-
jące się zabawki, które w rzeczywistości po-
trzebują pomocy rąk – piszmy śmiało skargę 
do KER-u. 
Reklamy skierowane do dzieci nie mogą też 
zawierać przekazu, że posiadanie lub uży-
wanie jakiegoś produktu zapewni im jakąś 
Świat reklamy w świecie dzieci
Nie od dziś wiemy, że reklamy mogą negatywnie oddziaływać na dzieci. Na czym dokładnie polega to działanie? Czy da się uchronić przed 
nim naszych najmłodszych? Artykuł odpowie nie tylko na te pytania – wskaże także instytucje i dokumenty, które chronią młodych konsu-
mentów, oraz podpowie rodzicom i nauczycielom, jakie reklamy powinny budzić ich niepokój.
33
4
/2
0
1
3
Świat reklamy w świecie dzieci
przewagę nad rówieśnikami albo że nie-
posiadanie produktu odniesie skutek prze-
ciwny. Choć, wedle mojej wiedzy, akurat na 
podstawie tego zapisu nie uznano żadnej 
reklamy za nieetyczną, to tematyka wyda-
je się całkiem bliska. Tu też warto zachować 
czujność i krytycznie spojrzeć na niektóre 
komunikaty pod tym kątem. 
Szczególnie ważną regulacją dotyczącą re-
klam dla dzieci jest zakaz kwestionowania 
autorytetu rodziców lub opiekunów. Rekla-
ma, w której nastolatka oszukuje rodziców, 
nie stosując się do ich telefonicznych pole-
ceń, jest jaskrawym przykładem złamania tej 
zasady. W tym przypadku może tylko dziwić 
niefrasobliwość osób odpowiedzialnych za 
produkcję i emisję tej kampanii. Wydaje się, 
że zachowanie dzieci-bohaterów reklam go-
dzące w autorytet rodziców zdarza się coraz 
rzadziej. Komunikacja marketingowa wzywa-
jąca dzieci do nieposłuszeństwa wobec doro-
słych najzwyczajniej jest nieskuteczna. Tego 
typu odniesienia próbują czasem stosować 
niektóre marki z odzieżą przeznaczoną dla 
nastolatków. Warto więc zwrócić uwagę na 
typ komunikacji z potencjalnymi klientami – 
być może dostrzeżemy gdzieś wezwania do 
nieposłuszeństwa wobec opiekunów.
Reklamy skierowane do dzieci nie mogą 
także wprowadzać w błąd co do rozmia-
rów reklamowanego przedmiotu, jego wy-
glądu, kolorów i możliwości technicznych. 
Musi się w nich także znaleźć informacja 
o niezbędnych akcesoriach (np. bateriach) 
umożliwiających użytkowanie produktu. 
Choć konieczność informowania wynika 
także z ogólnych przepisów o ochronie kon-
sumentów, takie komunikacyjne zaniedba-
nia nie są rzadkością. Gdy w rzeczywistości 
przedmiot wygląda zgoła inaczej niż w fol-
derze, mamy pełne prawo skorzystać z prze-
pisów o ochronie konsumentów. Zwracajmy 
więc uwagę na krytyczną lekturę komunika-
tów reklamowych i uczulajmy na nią dzieci. 
Oszczędzimy im w ten sposób bolesnych 
rozczarowań. 
Warto też pamiętać, że w świetle branżo-
wych samoregulacji uzgodniono, że rekla-
ma musi uwzględniać poziom sprawności 
dziecka w posługiwaniu się produktem. 
Scenki, w których to reklamowy tata steruje 
zabawką, są nieetyczne. 
Szczególnie niebezpieczne bywają (choć 
w Polsce, według orzeczeń KER-u, brak od-
powiedniego przykładu) reklamy zachę-
cające dzieci, aby nakłaniały dorosłych do 
kupienia produktu. Tego typu komunikaty 
mogą być subtelne i ukryte (np. w artykule 
opisującym zabawkę). Warto więc zwrócić 
uwagę, czy reklama nie zawiera takich in-
strukcji – gdyby pojawiły się one w reklamie, 
należy szczególnie napiętnować reklamo-
dawcę i wysłać odpowiedni wniosek do Ko-
misji Etyki Reklamy.
Jednym z ważnych zapisów kodeksu są 
zasady reklamowania żywności dla dzie-
ci. Nie wolno kierować reklam do dzieci 
poniżej 12. roku życia. Żadnych kampanii 
dotyczących produktów żywnościowych 
nie wolno prowadzić w szkołach podsta-
wowych. Odstępstwem od tych zasad są 
oczywiście kampanie społeczne mające na 
celu upowszechnianie zdrowych nawyków 
żywieniowych. Tutaj też warto przez chwi-
lę się zastanowić, czy dana kampania fak-
tycznie promuje zdrowe żywienie, czy tylko 
taką udaje.
W związku ze zbliżającymi się świętami 
i nadchodzącym boomem zakupowym 
warto też pamiętać, że opisane powyżej re-
gulacje (z konieczności wymieniłem tylko 
najważniejsze) dotyczą także marketingu 
bezpośredniego, promocji sprzedaży i spon-
soringu. 
Jak rozpoznać niewłaściwą reklamę?
Jako arbiter KER-u jestem często pytany 
o zasady, jakimi kieruje się Komisja, i kiedy 
reklama skierowana do dzieci może zostać 
34
4
/2
0
1
3
Świat reklamy w świecie dzieci
napiętnowana. Oczywiście każdy przypa-
dek jest nieco inny, ważną rolę odgrywają 
kontekst oraz medium, w którym umiesz-
czono reklamę. Może się zdarzyć, że ten 
sam komunikat w radiu okaże się sprzecz-
ny z branżową samoregulacją, a w gazecie 
lub telewizji będzie z nią zgodny. Inaczej 
odbieramy tę samą reklamę emitowaną 
w dziecięcym kanale tematycznym lub publi- 
kowaną w czasopiśmie dla najmłodszych, 
a inaczej nadawaną w programie emitowa-
nym w nocy i nieprzeznaczonym dla dzieci 
lub umieszczoną w zwykłym lifestyle’owym 
tygodniku. Niemniej jednak zasady etyczne-
go reklamowania powinny mieć charakter 
ogólny i dobrze jest wiedzieć, kiedy warto 
zgłosić podejrzenie łamania prawa lub Ko-
deksu etyki reklamy.
Sposób i miejsce prezentowania reklam 
nie różnią się zarówno w przypadku reklam 
produktów dla dzieci, jak i spotów przezna-
czonych dla najmłodszych. Siłą rzeczy będą 
oni odbiorcami np. bloków reklamowych 
w sąsiedztwie programów dla dzieci, re-
klam wyświetlanych w kinach przed filmami, 
a także całej reklamy zewnętrznej i mediów 
typu OOH (ang. out-of-home media). Zdarza-
ło się, że przedmiotem skargi rozpatrywanej 
przez KER nie był sam spot reklamowy, ale 
fakt jego umieszczenia w kanale dziecięcym. 
Billboardy i inne media OOH są szczególnie 
narażone na zarzut umieszczania treści nie-
przeznaczonych dla nieletnich.
Reklamy skierowane do dzieci, w odróżnieniu 
od tych dla dorosłych, nie mogą sugerować, 
że produkt bywa tańszy niż jest w rzeczywi-
stości, a drogie produkty są dostępne dla każ-
dego budżetu domowego. Dzieci rozumieją 
dosłownie frazy „niewiele” czy „dla każdego”, 
dlatego stosowanie przenośni, powszechnej 
w komunikacji z dorosłymi, tutaj jest niedo-
puszczalne. Wspomniana na wstępie lalka 
to znakomity przykład złamania tej zasady. 
Gdy zobaczymy w reklamie skierowanej do 
dzieci lub młodzieży informację, że coś jest 
„tanie” lub kosztuje „niewiele”, można zasta-
nawiać się nad napisaniem skargi. 
Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną re-
gulację branżową: należy – jeśli względy 
bezpieczeństwa tego wymagają – posiadać 
wyraźne oznaczenia, dla jakiej grupy wieko-
wej są przeznaczone reklamy. 
Jak reklamy dla dorosłych 
mogą działać na dzieci?
  Grupka młodych ludzi naciąga gumę 
na gigantycznej procy. Nagle widzimy, 
że w charakterze pocisku umieszczono 
w niej jednego z bohaterów reklamy. 
Wśród śmiechów i radosnych krzyków 
pada hasło i w jednej chwili z procy wy-
latuje człowiek. Po kilkusekundowym 
locie ląduje na wyłożonej czymś mięk-
kim ścianie budynku. Widzimy, że boha- 
terowi nic się nie stało, a pozostali 
uczestnicy zabawy z olbrzymią procą są 
nią zachwyceni.
Choć opisana reklama nie była skierowana 
bezpośrednio do dzieci (promowała jed-
nego z operatorów telekomunikacyjnych), 
także została uznana za nieetyczną – z uwa-
gi na zachowania, które mogą okazać się 
niebezpieczne dla dzieci. Nietrudno sobie 
wyobrazić próbę powtórzenia opisanej po-
wyżej „zabawy” przez dzieci przekonane o jej 
bezpiecznym charakterze. 
Wśród internetowych memów naśmiewają-
cych się z troski o konsumenta w USA krą-
ży zdjęcie metki przyszytej do dziecięcego 
stroju Supermana. Znajduje się na niej infor-
macja, że nałożenie kostiumu nie sprawia, 
że można latać. Trudno powiedzieć, czy 
treść tej metki to efekt przegranego procesu 
z konsumentem, czy zwykła zapobiegliwość 
producenta przebrania. Wskazuje jednak, 
że warto ostrzegać przed naśladowaniem 
przez dzieci zachowań obejrzanych w tele-
wizji, nie tylko zresztą w reklamach. Kiedy 
zauważymy, że bohaterowie reklamy robią 
coś, czego nie chcielibyśmy oglądać u na-
35
4
/2
0
1
3
Świat reklamy w świecie dzieci
szych dzieci – warto rozważyć zgłoszenie jej 
do KER-u.
Jak rozmawiać o reklamach z dziećmi?
Z oczywistych względów dzieci są bardziej 
podatne na komunikaty reklamowe niż 
dorośli. Warto więc zachować szczególną 
ostrożność przy doborze kampanii skiero-
wanych do najmłodszych. Wydaje mi się, że 
najlepszym sposobem na odpowiednią edu-
kację medialną najmłodszych byłoby zwra-
canie uwagi na jej powszechność w naszym 
życiu. Specjaliści oceniają, że każdy z nas 
spotyka się codziennie z co najmniej 5 tys. 
(sic!) komunikatów reklamowych. 
Takim komunikatem są markowe ubrania 
(z wyeksponowanym logotypem), pla-
kat o wyborach do samorządu szkolnego 
i ogłoszenie o tym, że sąsiadka odda w do-
bre ręce urocze kocięta. Kiedy zdamy sobie 
sprawę, że żyjemy w świecie przesiąkniętym 
reklamą, łatwiej będzie nam świadomie ją 
odbierać i korzystać z niej. Każda reklama 
pełni funkcję informacyjną (poza tym ma 
nas skłonić do przyjęcia odpowiedniej idei 
albo do zakupu produktu lub usługi, albo też 
ma zmienić nasze zachowanie pod jakimś 
względem). Umiejętność dostrzegania infor-
macyjnej wartości reklamy czyni nas świado-
mymi jej odbiorców i zmniejsza podatność 
na nieuczciwe, manipulujące działania jej 
niektórych twórców. 
Aby uświadomić dzieciom znaczenie reklam 
w naszym życiu, warto skłonić je do dyskusji 
nad poniższymi stwierdzeniami:
•  Każdy wie, że jedynym celem reklamy jest 
namówić do kupna reklamowanej rzeczy.
•  Czasami reklamy powodują strach i niena-
wiść. Nie powinno ich być.
•  Gdyby zabroniono reklam w ogóle, ludzie 
pragnęliby znacznie mniej rzeczy niż te-
raz.
•  Reklamy bywają fajne, nawet fajniejsze niż 
niektóre filmy i programy w telewizji.
•  Nie wiedzielibyśmy, co warto kupić, gdyby 
nie było reklam.
•  Reklamy, które powodują, że dzieci bardzo 
chcą coś mieć, to zły pomysł.
•  Reklamy pomagają niezdecydowanym lu-
dziom w podjęciu decyzji, co mają kupić.
•  Zdarza się, że dzieci naśladują zachowa-
nia, które zobaczą w reklamie.
Andrzej Garapich
Andrzej Garapich
 
Znawca mediów elektronicznych i internetu. Od 
ponad pięciu lat pełni funkcję prezesa zarządu 
spółki Polskie Badania Internetu – organiza-
tora projektu Megapanel – standardu badań 
oglądalności witryn i aplikacji internetowych 
w Polsce. Za jego kadencji PBI uruchomiły kil-
kadziesiąt projektów badawczych związanych 
z wykorzystywaniem sieci w życiu codziennym, 
w reklamie i marketingu. 
 
Wielokrotnie występował na konferencjach do-
tyczących internetu w Polsce i za granicą. Był 
przedstawicielem Europy Środkowo-Wschod-
niej w projekcie MIA (Measurement of Internet 
Audience Project). Członek PTBRiO oraz Rady 
Programowej Media Trendy.
  
We wcześniejszych etapach drogi zawodowej 
przygotowywał w Monachium i Bazylei doktorat 
z zoologii, obroniony w Polskiej Akademii Nauk. 
Był także dziennikarzem, producentem telewi-
zyjnym, wydawcą programów informacyjnych 
i kontraktowanym freelancerem w Associeted 
Press Television News. 


Świat reklamy w świecie dzieci

Publikacja przygotowana w ramach projektu systemowego Doskonalenie strategii zarządzania oświatą na poziomie regionalnym i lokalnym II etap.Publikacja wspólfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Przemysław Nosal (red.)

Na wyzwania - rozwiązania. Dobre praktyki samorządowe w zakresie zarządzania oświatą

Artykuł z numeru 3-4/2014 czasopisma internetowego TREND

Wioletta Hatak

Paulina Mielnik

Jak utrzymać i rozwijać dobrą jakość pracy szkoły - Salon Kreatywnych Szkół i Placówek

Artykuł z numeru 2/2014 internetowego czasopisma edukacyjnego ORE "Trendy

Claudia Torres-Bartyzel

12  TRENDY nr 2/2014
Podnoszenie poziomu umiejętności 
i kwalifikacji, poprawa dostępności 
form uczenia się przez całe życie oraz 
lepsze dopasowanie systemów kształ-
cenia i szkolenia do potrzeb rynku 
pracy pozostają najważniejszymi wy-
zwaniami dla Polski. Mimo że reformy 
edukacyjne w naszym kraju przynio-
sły pozytywne rezultaty, co udowod-
niły wyniki międzynarodowych badań 
PISA 2012 czy PIAAC 2011, wciąż 
zmagamy się z niską innowacyjnością 
polskiej gospodarki, małą elastyczno-
ścią rynku pracy i niską aktywnością 
edukacyjną ludzi dorosłych. Stałym 
wyzwaniem pozostaje dopasowanie 
kształcenia do rynku pracy, co w obli-
czu dynamiki rynku i zmian demogra-
ficznych jest szczególnie istotne. Nie 
należy też zapominać o funkcji edu-
kacji, jaką jest przeciwdziałanie wyklu-
czeniu i rozwarstwieniu społecznemu 
– jej powszechność i dostępność to 
filar spójności społecznej. Na co za-
tem powinny być przeznaczone unijne 
fundusze w latach 2014–2020 przy tak 
kompleksowych wyzwaniach?
Wyniki badań międzynarodowych 
świadczą o tym, że w Polsce nastąpiła 
wyraźna poprawa osiągnięć uczniów 
w zakresie tzw. podstawowych umie-
jętności niezbędnych do rozumienia 
i działania w naszym świecie – czytania 
jako podstawy planowania i osiągania 
własnych celów oraz rozumowania 
w matematyce i naukach przyrodni-
czych (podstawowe umiejętności to 
część kluczowych kompetencji, które 
mają jakiś przedmiot, pozostałe klu-
czowe kompetencje mają charakter 
ponadprzedmiotowy, np. zdolność 
uczenia się). Badanie PISA wykazuje 
jednocześnie, że w szkolnictwie zawo-
dowym nadal występuje koncentracja 
uczniów z niedostatkami umiejętno-
ści miękkich. Z innych badań, w tym 
z badania PIAAC, dowiadujemy się, że 
rzutuje to na ich małą adaptacyjność 
na rynku pracy i brak gotowości do 
uczenia się w wieku dorosłym. Ozna-
cza to, że szkoła musi przede wszyst-
kim dbać o to, by absolwenci, gdy już 
opuszczą szkolne mury, umieli i chcie-
li się samodzielnie się uczyć. 
Wydaje się, że umiejętność uczenia się 
(ang. learning to learn) warunkuje 
kształtowanie kolejnych kompetencji 
kluczowych, czego z kolei dowodzą 
np. wyniki badania McKinsey Center 
for Government Education to Employ-
ment: Getting Europe’s Youth into Work 
z 2013 r. Na ich podstawie można 
stwierdzić, że przekonanie instytucji 
edukacyjnych o gotowości młodych 
ludzi do wstąpienia na rynek pracy 
jest dwa razy większe niż świadomość 
tej gotowości u samych absolwentów 
i co najważniejsze – niż przekonanie 
o tym ze strony pracodawców. W ra-
porcie McKinsey, będącym rezultatem 
badania grupy pracodawców z ośmiu 
krajów, określono ponadto, jakie jest 
zapotrzebowanie na umiejętności 
absolwentów. Okazuje się – co po-
twierdzają także inne badania tego 
typu – że pracodawcy bardziej niż 
akademicką wiedzę cenią sobie umie-
jętności analitycznego myślenia i roz-
wiązywania problemów. W równie 
dużym stopniu interesują ich wcze-
śniejsze doświadczenia, umiejętność 
współpracy, efektywna komunikacja 
i etos pracy. Nie do przecenienia, 
w dalszym ciągu, pozostaje znajomość 
języka obcego. 
Interwencja ze środków unijnych, po-
parta diagnozą przyczyn niedopaso-
wania struktury edukacji do potrzeb 
rynku pracy, powinna zatem zapewnić 
trwałą zdolność systemu edukacji do 
kształtowania znacznie pełniejszych 
kompetencji kadr gospodarki, niż to 
ma miejsce dotychczas. Muszą one 
uwzględniać kształtowanie umiejęt-
ności interpersonalnych i społecznych, 
których niedobór jest silnie odczuwa-
Wyzwania polskiego systemu edukacji 
a środki europejskie w latach 2014–2020
W latach 2014–2020 Polska będzie największym beneficjentem unijnych funduszy, dzięki którym zosta-
ną zrealizowane przedsięwzięcia określone w strategii Europa 2020. W dokumencie tym jednoznacznie 
wskazano, że oświata nie jest i nie może być systemem odrębnym od rynku pracy czy gospodarki. 
Z drugiej strony ambitne cele strategii i wyznaczniki jej sukcesu nie powinny przesłaniać i umniejszać 
celów edukacji, istotnych z punktu widzenia każdego uczącego się. Tego rodzaju indywidualne, ale też 
interdyscyplinarne podejście do edukacji będzie nam przyświecać w kolejnych siedmiu latach.
TRENDY nr 2/2014  13
Wyzwania polskiego systemu edukacji a środki europejskie w latach 2014–2020
ny na rynku pracy, oraz kluczowych 
kompetencji – ich nierównomierny 
rozkład w populacji uczniów, stu-
dentów i ludzi dorosłych przesądza 
obecnie o niskim uczestnictwie Po-
laków w uczeniu się dorosłych. Dla-
tego działania powinny skupić się na 
poprawie jakości, dostępności, efek-
tywności i innowacyjności dobrego 
kształcenia na wszystkich etapach 
edukacji z uwzględnieniem osiągnięć 
oraz dobrych praktyk wypracowanych 
i przetestowanych w poprzednich 
okresach programowania. Konieczne 
jest także zachowanie komplementar-
ności wsparcia na poziomie krajowym 
i regionalnym z uwzględnieniem prio-
rytetów, wyników badań i ewaluacji 
oraz zróżnicowanych potrzeb intere-
sariuszy systemu. 
Edukacja nie jest celem samym w so-
bie. O tym, czy ma ona sens, świadczy 
jej efektywność: zatrudnialność (ang. 
employability) i ostatecznie – zatrud-
nienie. Planując przeznaczenie środ-
ków unijnych na edukację, nie możemy 
zapominać o pracodawcach. Włączanie 
pracodawców w proces kształcenia, 
wdrażanie modeli współpracy po-
między szkołami, uczelniami i praco-
dawcami oraz budowanie praktycznej 
współpracy – np. poprzez organizację 
staży i praktyk dla uczniów w miejscu 
pracy – są niezbędne, by stworzyć 
realne i trwałe powiązania systemu 
edukacji i rynku pracy. Mogą nas one 
docelowo ustrzec przed kolejnymi 
zagrożeniami niedostosowania, które 
w przyszłości będzie mieć zgoła inne 
podłoże i koncentrować się wokół 
konkurencji pracodawców o pracow-
nika, a nie pracowników o pracodaw-
cę. Jak wówczas będą kształtować się 
motywacje edukacyjne i zawodowe 
pracowników? Jakich zachęt będą uży-
wać pracodawcy? Warto już w okre-
sie 2014–2020 aktywnie eksplorować 
potencjał rynku i skupić się na korzy-
ściach z wzajemnej współpracy. 
Rozwój innowacyjności edukacji 
w perspektywie finansowej 2014–
–2020 to przede wszystkim zwięk-
szenie potencjału edukacyjnego 
szkół i placówek, w tym kształcenia 
zawodowego, poprzez modernizację 
warsztatów, laboratoriów i pracowni. 
Ważne, by kształcenie i szkolenie od-
bywało się przy użyciu nowoczesnych 
narzędzi i technologii informacyjno-
-komunikacyjnych w uczeniu wszyst-
kich przedmiotów i z wykorzystaniem 
otwartych zasobów edukacyjnych, co 
stanowiłoby naturalną kontynuację 
programu „Cyfrowa szkoła”. W kon-
tekście wspierania kompetencji klu-
czowych uczniów planowane jest 
doposażenie szkół i placówek w pra-
cownie przyrody i laboratoria przy-
rodnicze w celu wykorzystania metod 
eksperymentu naukowego w edukacji. 
Zaowocuje to zwiększeniem zainte-
resowania uczniów naukami ścisłymi 
i przyrodniczymi, przyczyni się do 
rozwoju krytycznego myślenia i umie-
jętności pracy w grupie, twórczego 
i praktycznego rozwiązywania proble-
mów – czyli podwyższy kompeten-
cje uczniów, o których wspomina się 
w raporcie McKinsey.
Wysoka jakość i dostępność edu-
kacji może być rozwijana poprzez 
uzupełnianie kompetencji nauczycieli, 
w tym nauczycieli kształcenia zawo-
dowego (m.in. praktyki prowadzone 
w przedsiębiorstwach), w obszarze 
umiejętności interpersonalnych i spo-
łecznych. To w dużym stopniu umiejęt-
ności nauczycieli determinują poziom 
kompetencji uczniów, a zatem ich 
podwyższanie zwiększy adaptacyj-
ność absolwentów na rynku pracy. 
Równie ważne jest korzystanie przez 
Rozwój innowacyjności edukacji 
w perspektywie finansowej 2014–
–2020 to przede wszystkim zwięk-
szenie potencjału edukacyjnego 
szkół i placówek, w tym kształce-
nia zawodowego, poprzez moder-
nizację warsztatów, laboratoriów 
i pracowni.
Moc w regionach – nowa 
perspektywa finansowa 
2014–2020
Działania na rzecz edukacji w regional-
nych programach operacyjnych oraz 
Programie Operacyjnym Wiedza, Edu-
kacja, Rozwój w latach 2014–2020, stan 
przygotowań do nowej perspektywy 
finansowej, a także analiza dotychcza-
sowych i oczekiwanych efektów tych 
działań na poziomie regionalnym i kra-
jowym w obszarze oświaty – to tematy 
dwudniowej konferencji zorganizowa-
nej w Krakowie przez Ministerstwo 
Edukacji Narodowej. Głównym celem 
spotkania było przedyskutowanie wy-
zwań związanych z programowaniem 
nowej perspektywy finansowej ze 
szczególnym uwzględnieniem koniecz-
ności zachowania komplementarności 
działań w programie krajowym i pro-
gramach regionalnych.
 
W czasie dwudniowego (28–29 listo-
pada) spotkania odbyła się sesja plenar-
na na temat stanu edukacji w Polsce 
w kontekście badań edukacyjnych. Za-
prezentowano również założenia Pro-
gramu Operacyjnego Wiedza Edukacja 
Rozwój, a podczas panelu dyskusyjnego 
z ekspertami rozmawiano o wyzwa-
niach współpracy między administracją 
rządową, władzami regionalnymi i sa-
morządowymi. 
W latach 2014–2020 aż 72% środków 
przewidzianych dla Polski na wsparcie 
edukacji trafi do regionów. Zintensyfi-
kowane zostanie indywidualne wsparcie 
dla uczniów, nauczycieli i szkół. Pozo-
stała część alokacji wesprze działania 
systemowe.
Źródło
Więcej informacji
14  TRENDY nr 2/2014
Wyzwania polskiego systemu edukacji a środki europejskie w latach 2014–2020
nauczycieli z nowoczesnych techno-
logii informacyjno-komunikacyjnych 
i z metod eksperymentu naukowego. 
Analityczny charakter zajęć może 
wówczas rozwijać nie tylko konkretną 
wiedzę, lecz także umiejętności mięk-
kie. Poprawę jakości edukacji należy 
również rozumieć jako zwiększanie 
dostępności edukacji przedszkolnej 
oraz modernizację infrastruktury 
wczesnej edukacji w celu zwiększenia 
liczby miejsc w edukacji przedszkolnej 
z uwzględnieniem diagnoz demogra-
ficznych i problemów terytorialnych. 
W centrum zainteresowania systemu 
powinny znaleźć się również osoby 
dorosłe, zwłaszcza te o bardzo niskich 
kompetencjach. Dla nich powinny po-
wstać dobre jakościowo i właściwie 
sprofilowane oferty edukacyjne. Wszy-
scy uczący się powinni mieć dostęp do 
doradztwa zawodowo-edukacyjnego, 
tak by ich wybory były przemyślane 
i właściwe, a obrana ścieżka rozwoju 
przynosiła szeroko rozumianą satysfak-
cję. Brak kompetencji stanowi bowiem 
barierę dostępu do rynku pracy, kształ-
cenia i grozi wykluczeniem społecznym.
W realizację działań będzie zaanga-
żowany przede wszystkim Europej-
ski Fundusz Społeczny. Na poziomie 
krajowym, w Programie Operacyjnym 
Wiedza Edukacja Rozwój, będą reali-
zowane działania związane z poprawą 
ram funkcjonowania polityki edukacyj-
nej (w tym w obszarze podstaw pro-
gramowych, egzaminów zewnętrznych 
czy systemu nadzoru pedagogicznego, 
szkolnictwa wyższego oraz uczenia 
się przez całe życie). Na poziomie re-
gionalnym wsparcie będzie kierowane 
do indywidualnych osób uczestniczą-
cych w procesie kształcenia i chcą-
cych podnieść swoje kwalifikacje (na 
wszystkich poziomach edukacji, w sys-
temie formalnym i pozaformalnym), 
a także do szkół i placówek oświa-
towych, ich uczniów, słuchaczy oraz 
nauczycieli. Charakter wsparcia de-
terminuje również wysokość środków 
przeznaczonych na realizację celów 
– ponad 70% środków na edukację 
trafi na poziom regionalny. Podstawo-
wym narzędziem koordynacji będą 
wytyczne horyzontalne, w których 
zawierają się główne kierunki wspar-
cia oraz ich charakterystyka. To one 
pozwolą realizować spójną politykę 
oświatową na poziomie całego kraju 
z jednoczesnym poszanowaniem spe-
cyfiki regionów i indywidualnych po-
trzeb uczestników systemu edukacji. 
Trudno przewidywać, gdzie polska 
gospodarka będzie za siedem lat oraz 
jak będzie wyglądać krajowy i euro-
pejski rynek pracy. Jedno jest pewne: 
inwestycje w rozwój kompetencji, 
otwartość na zmiany, chęć uczenia się, 
podejmowania decyzji i ryzyka, ada-
ptacyjność i elastyczność mogą po-
móc nam – uczącym się, pracownikom 
i pracodawcom – nie tylko lepiej do-
pasować się do rynku, lecz także efek-
tywnie go kształtować.. 
Claudia Torres-Bartyzel
Dyrektor Departamentu Funduszy Struktu-
ralnych w Ministerstwie Edukacji Narodowej. 
Absolwentka wydziału socjologii na Uniwersy-
tecie Łódzkim i Krajowej Szkoły Administracji 
Publicznej. W latach 2004–2005 przebywała na 
stypendium H.H. Humphreya na Uniwersytecie 
Minnesota w USA. 
Specjalizuje się w problematyce służby cywilnej 
i edukacji oraz wdrażania funduszy euro-
pejskich, począwszy od programów przed- 
akcesyjnych, poprzez programy struktural-
ne oraz przygotowanie do realizacji działań 
w ramach nowej perspektywy finansowej na 
lata 2014–2020. 
Z Ministerstwem Edukacji Narodowej związa-
na jest od 2008 r., gdzie od 2010 r. – kierując 
Departamentem Funduszy Strukturalnych 
– odpowiada za realizację projektów kon-
kursowych i systemowych z Priorytetu III 
Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki oraz 
za opracowanie Programu Operacyjnego 
Wiedza Edukacja Rozwój w części dotyczącej 
poprawy jakości, dostępności, efektywności 
i innowacyjności kształcenia na wszystkich 
etapach edukacji, a także powiązania ww. prio-
rytetów PO WER z działaniami w ramach 
programów regionalnych w nowej perspek-
tywie finansowej UE.
Zapraszamy do korzystania z efektów 
realizowanych projektów konkursowych, 
finansowanych ze środków Europejskiego 
Funduszu Społecznego.
Nauczyciele znajdą tu poradniki, progra-
my nauczania, scenariusze zajęć i inne 
materiały, które mogą wzbogacić pracę 
z uczniami.
Wyszukiwarka produktów projektów konkursowych
Inwestycje w rozwój kompetencji, 
otwartość na zmiany, chęć ucze-
nia się, podejmowania decyzji i ry-
zyka, adaptacyjność i elastyczność 
mogą pomóc nam – uczącym się, 
pracownikom i pracodawcom – nie 
tylko lepiej dopasować się do ryn-
ku, lecz także efektywnie go kształ-
tować.


Wyzwania polskiego systemu edukacji a środki europejskie w latach 2014–2020

Publikacja powstała w ramach projektu "Opracowanie i wdrożenie kompleksowego systemu pracy z uczniem zdolnym"Publikacja wspólfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Not a member yet