Respectus Philologicus
Not a member yet
631 research outputs found
Sort by
Koncepto turinio aprašymas remiantis kategorijos analize: koncepto „miesčioniškumas“ atvejis
Full text linkThe article discusses how different types of material can be used for concept content analysis. The analysis was based on the content associated with the category of philistinism and examples of conceptual metaphors of philistinism. The research conducted shows that this type of research material allows us to see a greater variety of features associated with the spoken concept and to reveal more nuances of the concept of philistinism associated with the worldview of the Lithuanian language. The analysis of the examples of verbalisation of the category of philistinism leads to the conclusion that this phenomenon of non-linguistic reality can be described as a combination of several mutually supporting features. The results of this analysis are complemented by a description of the actualisation of conceptual metaphors of philistinism in language. Significant features of the concept of philistinism are fear of change, emphasis on comfort and convenience, bad taste, lack of progress, stagnation and dormancy.Straipsnyje aptarta, kaip koncepto turinio analizei gali būti panaudota skirtingo tipo medžiaga – remtasi su miesčioniškumo kategorija siejamu turiniu ir konceptualiųjų miesčioniškumo metaforų pavyzdžiais. Atliktas tyrimas parodo, kad toks tiriamosios medžiagos pobūdis leidžia pamatyti didesnę kalbamojo koncepto požymių įvairovę ir atskleisti daugiau su lietuvių kalbos pasaulėvaizdžiu siejamo miesčioniškumo koncepto niuansų. Analizuojant miesčioniškumo kategorijos verbalizacijos pavyzdžius padaryta išvada, kad šis nekalbinės tikrovės reiškinys gali būti apibūdintas kaip kelių vienas kitą paremiančių požymių derinys. Analizės rezultatus papildo ir konceptualiųjų miesčioniškumo metaforų aktualizacijos kalboje aprašymas. Apibendrinamos prasminės miesčioniškumo koncepto dominantės – pokyčių baimė, sureikšmintas jaukumo ir patogumo siekis, prastas skonis, progreso nebuvimas, sąstingis, snaudulys
Jednostki ekspansywne w zasobie polskiej frazeologii kinematycznej określającej emocje
Full text linkThe article belongs to a series of publications devoted to the study of the peculiarities of the functioning of Polish kinematic phraseological units (hereinafter KPhU) denoting emotions. The purpose of the article is to demonstrate the peculiarities of the functioning of the expansive changes in the analysed KPhU. The result of the analysis is a thorough examination of 34 expansive units (created as a result of modifying the structure and/or semantics of 19 out of 418 analysed normative kinematic phraseological units (KPhUs), recorded in 565 contexts), revealing the peculiarities of their formation and use, as well as an attempt to determine the reasons for their appearance. It is concluded that the identified expansive changes in the analysed normative KPhU, given their increasing frequency, may eventually become a phraseological norm. The reason for their emergence and spread is the pressure of the system on the norm, the protective function of which is significantly weakened in conditions where the main sphere of functioning of the KPhU is the spoken language.Artykuł należy do cyklu publikacji poświęconych badaniu osobliwości funkcjonowania polskich kinematycznych związków frazeologicznych (dalej KZF) określających emocje. Celem artykułu jest przedstawienie specyfiki funkcjonowania ekspansywnych zmian analizowanych KZF. Wynikiem analizy stało się dokładne zbadanie 34 jednostek ekspansywnych (powstałych wskutek modyfikacji struktury i/lub semantyki 19 spośród 418 przeanalizowanych normatywnych KZF, odnotowanych w 565 kontekstach), ujawnienie specyfiki ich tworzenia, użycia oraz próba ustalenia motywacji, tj. z jakich przyczyn powstały. Wywnioskowano, że zauważone ekspansywne zmiany w obrębie analizowanych normatywnych KZF ze względu na ich rosnącą frekwencję mogą z czasem przedostać się z uzusu do normy frazeologicznej. Jednym z powodów ich powstania i rozprzestrzenienia się jest presja systemu językowego na normę, a ochronna funkcja normy znacznie słabnie w warunkach, gdy główną sferą funkcjonowania KZF jest język potoczny.
Transformations of Meaning in B. Okudzava’s Poetry in Polish Translations by E. Cheh
No full textThe present research deals with some questions about translating B. Okudzava’s poetry into Polish. It is emphasised that any translation is affected by the providing and receiving culture, and a translator, while translating, takes a special place in the creative act because s/he is the recipient of the original text.The article focuses on a well-known Polish translator, E. Cheh’s translations. He translated Okudzava and other famous Russian authors (e.g., Solzhenitsyn, Stroganov, Koliada, Vysotsky, etc.).
The article attempts to answer the question of how the translation modifies under the influence of different factors. Expression depends on the peculiarities of the translator’s understanding and how being culturally determined also influences the translation.Translation transformations in E. Cheh’s creation tend to be of replacement and addition. Elimination is less significant.Transformations of meaning in translations are less or more determined by the translator’s cultural peculiarities of a certain national cognitive space
„Literatūros lankai“: dialogas su lenkų poetais
Full text linkThe article explores the translations of Polish literary publications in the Lithuanian Exile Literature Magazine Literaturos Lankai (Literary Folios, during the period 1952–1959). Like many of its contemporaries, Literaturos Lankai expanded the scope of foreign literature in its pages through translations. The staff of the magazine continued the Lithuanian tradition by presenting Polish poets related to Lithuania: Czesław Milosz (1911–2004) and Julian Tuwim (1894–1953). New readers were introduced to the poetry of the Polish exile Jerzy Pietrkewicz (Peterkiewicz) (1916–2007) whose writings so far have been almost not translated into Lithuanian. In exile, translator Juozas Kėkštas (1915–1981) played a pivotal role in disseminating of Milosz’s highlighting his multifaceted talents as a poet, prose writer, and literary critic. Milosz offers to break out of the feelings and impressions in Chalk Circle poetry, seeking a language that reflects epic consciousness and new forms of expression. The works of Polish authors published in Literatūros Lankai reflect the ‘pulse of the time’, revealing a disturbed lyrical subject and an ongoing quest for new artistic forms. The translations of Polish literature strengthened the literary and cultural connections between Lithuania and Poland.Straipsnyje pristatomos verstinės lenkų literatūros publikacijos išeivių lietuvių literatūros žurnale Literatūros lankai (1952–1959). Šis leidinys, kaip ir dauguma kitų, užsienio literatūros lauką plėtė per vertimus. Žurnalo kolektyvas tęsė lietuvišką tradiciją pristatydamas lenkų poetus, susijusius su Lietuva: Czesławą Miłoszą (1911–2004) ir Julianą Tuwimą (1894–1953). Naujai skaitytojai supažindinti su lenkų išeivio Jerzy’io Pietrkewicziaus (Peterkiewicziaus) (1916–2007) poezija, kuri iki šiol menkai versta į lietuvių kalbą. Vertėjas Juozas Kėkštas (1915–1981) išeivijoje tęsė naujausią Cz. Miłoszo kūrybos sklaidą: jį pristatė ne tik kaip poetą, bet ir prozininką, literatūrologą. Cz. Miłoszas siūlo išeiti iš jausmų ir įspūdžių „kreidinio rato“ poezijoje, ieškoti kalbos, atspindinčios epochos sąmoningumą, ir naujų išraiškos formų. Literatūros lankuose paskelbta lenkų autorių kūryba, kurioje juntamas „laiko pulsas“: atveriama sutrikusi lyrinio subjekto jausena, akivaizdžios meninės formos paieškos. Lenkų literatūros vertimais buvo stiprinami lietuvių ir lenkų literatūriniai ir kultūriniai ryšiai
Listowy dwugłos Zofia Kossak – Jan Dobraczyński. Zwroty do adresata i podpisy
Full text linkThe epistolary discourse between Zofia Kossak and Jan Dobraczyński, spanning from 1947–1968, proves the dynamic nature of their relationship. The study focuses on the forms of address and epistolary signatures in their correspondence. In addition to the opening and closing formulas, the forms of address attested in the epistolary corpus under analysis were also analysed. As formal exponents of the bond and of the signalled sender-receiver attitude, forms of address differed. Dobraczyński’s use of forms of address was fixed and conventional, with little variation in his signatures. Conversely, Kossak was more spontaneous in both respects. Her forms of address featured nominalised variants of conventional adjectives like dear and beloved, used singularly or in a syntagmatic series, and complemented by the addressee’s name in the main, diminutive or hypocoristic form. Some cases were colloquial and humorous phrases with the lexeme dad and chap/man. Still other forms included occasional, allusive lexemes, resultant from the subject matter of the letters. Beyond fulfilling the phatic function typical of such correspondence, these forms of address also served denotative and expressive purposes.Epistolarny dyskurs toczony w latach 1947–1968 między Zofią Kossak i Janem Dobraczyńskim dowodzi intensywności łączącej ich więzi. Przedmiotem badań były zawarte w korespondencji zwroty adresatywne i epistolarne podpisy. Poza formułami otwierającymi i zamykającymi list z podpisem analizowano adresatywy obecne w korpusie wypowiedzi epistolarnej. Zwroty adresatywne, stanowiące wykładnik więzi nadawczo-odbiorczej, u Dobraczyńskiego są stałe, konwencjonalne, w niewielkim stopniu urozmaicone są także jego podpisy. Kossak w jednym i drugim wypadku wykazuje się większą spontanicznością. Adresatywy reprezentują – konwencjonalne zsubstantywizowne formy przymiotników drogi i kochany, wykorzystywane pojedynczo lub zestawiane w szereg, dopełniane imieniem w postaci metrykalnej oraz deminutywnej i hipokorystycznej; potoczne i żartobliwe zwroty z członem tato i chłop oraz okazjonalne, aluzyjne określenia, wynikające z tematyki listów. Analizowanym adresatywom poza typową dla gatunku formą fatyczną da się przypisać funkcję denotatywną oraz ekspresywną
Jewish Text in Howard Fast’s Novel “Torquemada”
Full text linkThe present study aims to identify the specifics of the Jewish text in Howard Fast’s iconic novel Torquemada. The study is based on the semiotic definition of the text. The Jewish theme in the oeuvre of Fast, a writer of Jewish origin, occupies a significant place. The specific construction of the Jewish theme allows one to highlight the boundaries of a certain Jewish text in the author’s work, which was clearly formed during the period of ideological and national quest. The novel Torquemada occupies a special place in the Jewish text of Fast. The Jewish text of the novel Torquemada is represented by a multi-level model. At the anthological level, the Jewish text of the novel can be correlated with the ideological quests of the author, Howard Fast. However, at the same time, it is an allegoric narrative about the fate of the Jews of the 20th century and the tragedy of the Holocaust. The events of the 15th century are the allegory of the events of the 20th century, and the times of the Spanish Inquisition are associated with the tragedy of the Jews of Europe
Wyrażenia z kwaziapozycjami w najdawniejszej polszczyźnie
Full text linkThe article describes Old Polish constructions containing expressions and phrases constituted around such elements as name, for name, mentioned, czusz, word, i.e., e.g. high mountain for the name of Tabor; said area Zakrzewo; in the city, his name is Kamon. As has been proven, they largely imitated typical groups with appositive adjectives. In many cases, they were used interchangeably in texts, e.g. follower, czusz Jan / follower Jan; the river’s name is Jijon/Jijon River; on the mountain of Gilead/toward the mountain of Gilead. Due to the peculiarities of their structure and specific syntactic limitations, the analyzed constructs gradually go out of use in relation to the expansive and hitherto exploited appositional groups. Their use was not favoured by their analytic structure and the complexity of the duplication of the syntactic scheme. They relied on a greater number of components than synthetic appositions. The expressions described in the article functioned mainly in medieval Polish, but, for example, a proper name was still found in the 17th century, and the proper name was also found in modern Polish. In the literature, phrases such as czusz / toczusz, to jest or słowie were sometimes treated as appositions. However, due to the definitional features of appositional groups, they should be excluded from this set.W artykule opisano staropolskie konstrukcje zawierające wyrażenia i zwroty, konstytuowane wokół takich elementów, jak imię, imieniem, na imię, rzeczony, czusz, słowie, to jest, np. gora wysoka na imię Tabor; dziedzina rzeczona Zakrzewo; w mieście, jemuż jimię Kamon. Jak udowodniono, naśladowały one pod wieloma względami typowe grupy z przydawkami apozycyjnymi. W wielu wypadkach używano ich w tekstach zamiennie, np. zwolenik, czusz Jan / zwolenik Jan; rzece imię jest Jijon / rzeka Jijon; na gorze rzeczonej Galaad / ku gorze Galaad. Ze względu na cechy budowy oraz swoiste ograniczenia składniowe analizowane konstrukty stopniowo wychodziły z użycia wobec ekspansywnych i eksploatowanych do współczesności grup apozycyjnych. Ich stosowaniu nie sprzyjały analityczna budowa i utrudnienie w zakresie powielania schematu syntaktycznego. Składały się bowiem z większej liczby składników niż syntetyczne apozycje. Opisane w artykule wyrażenia funkcjonowały przed wszystkim w polszczyźnie średniowiecznej, ale na przykład na imię pojawiało się jeszcze w XVII wieku, a imieniem także we współczesnym języku polskim. W literaturze uznawano czasem frazy na przykład z czusz / toczusz, to jest czy słowie za apozycje. Jednak z uwagi na cechy definicyjne grup apozycyjnych należy je wyłączyć z tego zbioru
Werbalizacje dotyczące emocji w socjolekcie uczniów szkół ponadpodstawowych na przykładzie badań ankietowych
Full text linkThe article contains the results of a survey on words within one of the lexical-semantic fields that can be distinguished among Polish secondary school students – the issue of using messages regarding effects/feelings in informal situations. The aim of the study was to isolate units of articles regarding emotions and their descriptions. Source material for the 1765 survey. Follow-up additional advanced testing descriptive section. The quantitative range is indicated as fields, and its exclusion is displayed based on the survey results. Featured include: colloquialisms (chicken face, embarrassment); profanity (whore); descriptions of the internal state and situation (I made a blunder, it was a disaster); loanwords and their innovations (lofciam, wiksa). The collected material makes it possible to present and partially discuss lexemes, nominative phrases, utterances and sentences used by students from selected secondary schools. The content presented in the article is real material obtained during several years of research.W niniejszym artykule przedstawiono wyniki badań ankietowych dotyczących słownictwa w obrębie jednego z pól leksykalno-semantycznych, jakie można wyróżnić w języku uczniów polskich szkół średnich. Przedmiotem zainteresowania uczyniono komunikaty w zakresie wyrażania emocji/uczuć w sytuacjach nieoficjalnych. Celem badania było wyodrębnienie jednostek artykułujących emocje i ich deskrypcja. Materiał źródłowy to 1765 ankiet. Na obecnym etapie badań przyjęto głównie opisowy punkt widzenia. Ukazano zakres ilościowy wskazanego pola i jego zróżnicowanie opracowane na podstawie przeprowadzonych badań ankietowych. Wyróżniono m.in. kolokwializmy (kurza twarz, żenada); wulgaryzmy (kurwa, kurwica); deskrypcje stanu wewnętrznego i sytuacji (palnąłem gafę, masakra); zapożyczenia i ich innowacje (lofciam, wiksa). Zgromadzony materiał daje możliwość przybliżenia i częściowego omówienia leksemów, frazemów nominatywnych, wypowiedzeń i zdań, którymi posługiwali się uczniowie z wybranych szkół ponadpodstawowych. Treści ukazane w artykule są żywym materiałem uzyskanym podczas kilkuletnich badań
Laudatio professoribus. Dviejų svarbiausių Lietuvos klasikinės filologijos tyrėjų sukaktis pasitinkant
Full text linkReview of the scholarly activities on the occasion of the anniversaries of scholars of Antiquity and Lithuanian Renaissance and Baroque, translators Dalia Dilytė-Staškevičienė and Eugenija Ulčinaitė.Apžvalga Antikos bei Lietuvos Renesanso ir Baroko tyrėjų, vertėjų Dalios Dilytės-Staškevičienės ir Eugenijos Ulčinaitės sukaktuvių proga