Konteksty Pedagogiczne (E-Journal)

The text is a personal reflection of a parent on the functioning of an autistic child in society. The author draws attention to the distinctness of every human being and emphasizes that being different cannot eliminate anyone from society and that every individual deserves respect, acceptance and support.Tekst jest osobistą refleksją rodzica na temat funkcjonowania dziec-ka z autyzmem w społeczeństwie. Autor zwraca uwagę na odmienność każdego człowieka i podkreśla, iż inność nie może eliminować nikogo, że każdemu czło-wiekowi należy się szacunek, akceptacja oraz wsparcie

Bryzek, Ryszard

Głos rodziców
Ryszard Bryzek
Wszyscy jesteśmy autystyczni
Pewnie każdy, kto uważa się za „normalnego”, od razu się nieco żachnie, 
słysząc taką myśl: jak to, ja autystyczny? Przecież nie siedzę przez kilka go-
dzin w kącie, wykonując jednostajny ruch. Ani nie reaguję panicznie, gdy 
usłyszę głośny hałas. A moje porozumiewanie się z innymi nie pozostawia 
nic do życzenia. No i na pewno nie trzeba mnie pilnować na każdym kroku. 
Ale ta przewrotna myśl zawarta w tytule jest tylko z pozoru przewrotna. Bo 
z jednej strony autyzm, zgodnie z oficjalną, najkrótszą definicją to całościowe 
zaburzenie rozwoju. Co to jednak tak naprawdę oznacza i co z tego wynika 
dla osoby nim dotkniętej? Nieodmiennie przychodzi tu na myśl słowo, któ-
re dotyczy tak naprawdę każdego z nas – inność. Ta może trochę bardziej 
filozoficzna definicja otwiera dość szerokie pole do różnych rozważań. Bo 
w gruncie rzeczy wszyscy jesteśmy inni w jakimś tam stopniu. Każdy z nas 
ma swoje przyzwyczajenia, nawyki, częstokroć właściwie natręctwa, a pojęcie 
tzw. normalności jest tak bardzo względne, że właściwie trudno je precyzyjnie 
określić. Przykłady można mnożyć i pewnie każdy z nas mógłby na własny 
użytek stworzyć całkiem pokaźną listę. Niewątpliwe w przypadku autyzmu 
ta umowna inność dużo bardziej przeszkadza w codziennym życiu i jest dużo 
bardziej dotkliwa, zależy to oczywiście także od stopnia autyzmu, w przypad-
ku bardzo silnego zaburzenia najbardziej dramatycznym następstwem jest 
izolacja i wykluczenie. Świat jest niestety tak urządzony, że z jednej strony 
stara się takim ludziom pomagać. Tak przynajmniej się wydaje. Ale z drugiej 
strony prawda jest taka, że inność jest tolerowana z niemałym trudem. I to 
każda inność. Oczywiście, gdyby zapytać każdego z nas, czy jest tolerancyj-
ny, nie byłoby wątpliwości, odpowiedź brzmiałaby: tak, jestem tolerancyj-
ny, tolerancyjna. Tylko że po chwili zastanowienia mogłoby się okazać, że 
Konteksty Pedagogiczne    1/2013
242 / Ryszard Bryzek
jednak mamy swoje uprzedzenia i to różnej natury. A to powiemy coś niby 
dowcipnego, ale w gruncie rzeczy lekceważącego o przedstawicielu innego 
narodu, a to nie przepadamy za sąsiadem, bo ma jakieś dziwne hobby, a to 
jakoś drażnią nas ci młodzi, co słuchają jakiejś dziwnej muzyki. Więc jednak. 
A to przecież takie słabsze przejawy inności. Co dopiero autyzm. Trudno dać 
wiarę, że żaden z rodziców dziecka z autyzmem nie usłyszał przynajmniej raz, 
jakie ma niegrzeczne czy wręcz rozwydrzone dziecko. Jasne, po części wynika 
to z niewiedzy. Ale to i tak oznacza, że ludziom dotkniętym autyzmem jest 
w życiu trudniej, a bardzo często dużo trudniej i dotyczy to praktycznie każde-
go etapu życia, bo problemy zaczynają się już w przedszkolu, potem w szkole, 
gdy rodzice wszystkich dzieci tzw. zwykłych rozpatrują, którą szkołę wybrać, 
a rodzice dzieci z autyzmem mają liczbę wariantów przemnożoną pewnie na-
wet przez dziesięć. Szkoła powszechna z asystentem czy szkoła integracyjna? 
A może szkoła specjalna? A jeśli szkoła powszechna z asystentem, to która 
z nich jest najlepiej przygotowana do pracy z dzieckiem z autyzmem? Znaleźć 
asystenta. Przeprowadzić wszystko od strony formalnej… itd. A to dopiero 
szkoła. Potem ewentualne przygotowanie do jakiegoś zawodu. No i wreszcie 
tzw. dorosłe życie. Praca zawodowa? Rodzina? Funkcjonowanie w społeczeń-
stwie? Wszędzie można postawić wielki znak zapytania. Dopóki dziecko jest 
dzieckiem, nawet z autyzmem, wszystko wydaje się nieco prostsze, wiadomo, 
że dzieckiem opiekują się rodzice i przygotowują w jak największym stopniu 
jest to możliwe, by tą inność jak najlepiej znosiło, gdy będzie już samodziel-
nym dorosłym człowiekiem. No właśnie, samodzielnym? Ale to nieuniknione, 
dziecko z autyzmem staje się dorosłym człowiekiem. I ten dorosły człowiek 
będzie szedł przez życie sam, prawie sam, z pomocą otoczenia, rodziców, do-
póki będą mogli, bo wiadomo, że nie będą żyli wiecznie. I będzie musiał 
zmierzyć się ze swoją innością, a potem próbować ją stale ujarzmiać, stale się 
z nią zmagać. Zdecydowana większość sfer życia codziennego zakłada przecież 
komunikację z drugim człowiekiem, a jak wiadomo to jedna z podstawowych 
dysfunkcji osoby dotkniętej autyzmem, właściwie zawsze występująca. A do 
tego dochodzi wrażliwość na dźwięki, światło oraz inne silne bodźce. To ozna-
cza bardzo często izolację oraz osamotnienie. Prawie zawsze osoby dotknięte 
autyzmem zdają sobie sprawę ze swojej inności i wiedzą, że jest dla nich prze-
kleństwem, z którym muszą zmagać się całe życie. 
Nawiązując do naszej osobistej historii, taka inność zawitała również do 
naszego domu, zupełnie niespodziewanie i nieoczekiwanie. Narodziny Igora 
były właściwie zupełnie zwyczajne, poród przebiegał bez komplikacji, potem 
Wszyscy jesteśmy autystyczni / 243
9 punktów w skali Apgar i wtedy wszystko wyglądało dobrze. W pierwszych 
miesiącach życia i rozwoju Igorka także nie zauważyliśmy niczego niepoko-
jącego. Dopiero wraz z upływem czasu zaczęły docierać do nas niepokojące 
sygnały, sami niekoniecznie zauważaliśmy nietypowe zachowania. Na wszelki 
wypadek jednak postanowiliśmy sprawdzić, czy wszystko jest dobrze. Tak oto 
znaleźliśmy się najpierw w dziecięcej poradni zdrowia psychicznego, a zaraz 
potem w zespole wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Dowiedzieliśmy 
się, że musimy zmierzyć się z innością naszego dziecka. Zmagamy się z nią do 
dziś i będziemy się zmagać tak długo, jak będziemy mogli.
Wszyscy jesteśmy autystyczni
Streszczenie: Tekst jest osobistą refleksją rodzica na temat funkcjonowania dziec-
ka z autyzmem w społeczeństwie. Autor zwraca uwagę na odmienność każdego 
człowieka i podkreśla, iż inność nie może eliminować nikogo, że każdemu czło-
wiekowi należy się szacunek, akceptacja oraz wsparcie.
Słowa kluczowe: nietypowe zachowania dziecka z autyzmem, inność i odmien-
ność człowieka, akceptacja
We are all autistic
Summary: The text is a personal reflection of a parent on the functioning of an 
autistic child in society. The author draws attention to the distinctness of every 
human being and emphasizes that being different cannot eliminate anyone from 
society and that every individual deserves respect, acceptance and support.
Keywords: unusual behaviors of a child with autism, otherness and distinctness 
of a human being, acceptance


Polish

Wszyscy jesteśmy autystyczni

The article describes the role of music therapy in working with chil-dren with special educational needs. The author presents the definition of music therapy in the general context as well as in the context of child therapy. The article draws attention to appropriate music selection and identifies the goals and forms of therapeutic sessions for children with autism and impaired hearing and eyesight.Artykuł opisuje miejsce muzykoterapii w pracy z dziećmi ze spe-cjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Autor przedstawia definicję muzykoterapii w kontekście ogólnym, jak również w aspekcie dziecka. Zwraca uwagę na dobór odpowiedniej muzyki, a także wskazuje cele i formy sesji terapeutycznych u dzie-ci z autyzmem oraz uszkodzonym narządem słuchu i wzroku

Majzner , Rafał

Prace poglądowe
Rafał Majzner 
Rola muzykoterapii w pracy z dzieckiem 
ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
Wprowadzenie
Muzyka towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów. Rytuały wykorzystujące 
ją w sposób terapeutyczny przeprowadzane były w różnych częściach świata, 
na sposób właściwy danej kulturze. Clarissa Pinkola Estés podkreśla: 
Od niepamiętnych czasów pieśnią i dźwiękiem bębnów posługiwano się 
do wywołania odmiennych stanów świadomości, transów, żarliwej modli-
twy. Stan świadomości wszystkich ludzi i niektórych gatunków zwierząt 
jest podatny na zmiany pod działaniem dźwięków. Pewne odgłosy, jak 
woda kapiąca z kranu czy natarczywy klakson, budzą irytację, nawet złość. 
Są i takie, na przykład szum morza czy liści na wietrze, które napełniają 
kojącym uczuciem błogości. Głuchy stukot – na przykład odgłos kroków 
– wywołuje u węży negatywne napięcie. Spokojna, miękka pieśń pobudza 
je do tańca1. 
Ludzie odbierają muzykę w sposób szczególny, oddziałuje ona na ich sta-
ny emocjonalne, daje radość, rozkosz, uciechę i zapomnienie. Aktywizuje 
i wyzwala procesy uczuciowe, pobudza ekspresję konfliktową, może również 
wyzwalać przeżycia patogenne. Tak więc stosowanie odpowiedniej muzyki 
może zapewnić wyciszenie uczuć negatywnych, odreagowanie agresywnych 
emocji, a także złagodzenie lęku. Bożena Piotrowska nadmienia: 
1 C. Pinkola Estés, Biegnąca z wilkami. Archetyp Dzikiej Kobiety w mitach i legendach, przeł. 
A. Cioch, Poznań 2001, s. 92.
Konteksty Pedagogiczne    1/2013
106 / Rafał Majzner 
Rytm, melodia i poszczególne dźwięki za pośrednictwem narządu słuchu 
trafiają do mózgu i móżdżku oraz do układu limbicznego, który za pomocą 
licznych substancji chemicznych kontroluje nasze uczucia. W ten sposób 
muzyka oddziałuje na poziom hormonów stresowych, ciśnienie krwi, oddy-
chanie, pracę serca. Dzięki niej mija przygnębienie, łagodnieje ból, uczucie 
lęku i zmniejsza się napięcie mięśniowe2.
Pojęcie muzykoterapii
Muzykoterapia jest dziedziną interdyscyplinarną, łączy bowiem w  sobie 
elementy medycyny, pedagogiki muzycznej, estetyki i psychologii, dlatego 
definiowanie jej jest trudne i ciągle ewoluuje. Definicja Światowej Federacji 
Muzykoterapii brzmi: 
Muzykoterapia jest wykorzystaniem muzyki i/lub jej elementów (dźwięk, 
rytm, melodia, harmonia) przez muzykoterapeutę i pacjenta, klienta lub 
grupę w procesie zaprojektowanym dla ułatwienia komunikacji, uczenia 
się, mobilizacji, ekspresji, koncentracji fizycznej, emocjonalnej, intelektu-
alnej i poznawczej w celu rozwoju wewnętrznego potencjału oraz rozwoju 
lub odbudowy funkcji jednostki, aby mogła ona osiągnąć lepszą integrację 
intra- i interpersonalną a w konsekwencji lepszą jakość życia3.
Tadeusz Natanson w następujący sposób definiuję muzykoterapię: 
Muzykoterapia jest jednym spośród działań zmierzających w kierunku re-
humanizacji współczesnego życia przez wielostronne wykorzystanie wielora-
kich walorów substancji muzycznej w celu ochrony i przywracania ludzkie-
go zdrowia oraz w celu korzystnego oddziaływania na współkształtowanie 
zarówno środowiska, w którym człowiek żyje i działa, jak i panujące w nim 
stosunki międzyludzkie4.
Muzyka niesie z sobą bogactwo nie tylko estetyczne, lecz także znaczenio-
we, dzięki czemu muzykoterapia bywa wykorzystywana w neuropsychiatrii, 
gdzie znalazła zastosowanie w uzupełnieniu leczenia opóźnień rozwojowych, 
2 B. Piotrowska, Muzykoterapia, Jelenia Góra 1998, s. 5.
3 T. Natanson, Muzyczna profilaktyka w procesie nauczania-wychowania. Wybrane refleksje teo-
retyczne, „Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej im. K. Lipińskiego we Wrocławiu” 1988, 
nr 45, s. 123.
4 Idem, Wstęp do nauki o muzykoterapii, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1979, s. 51.
Prace poglądowe
Rola muzykoterapii w pracy z dzieckiem ze specjalnymi... / 107
autyzmu wczesnodziecięcego, uszkodzeń narządu zmysłu oraz mózgu, niepeł-
nosprawności ruchowej, zaburzeń zachowania, jak również nerwic. Stosuje się 
ją na oddziałach anestezjologii, ginekologii i chirurgii. Mirosław Janiszewski 
konstatuje: „Muzykoterapia jest dziedziną wykorzystującą muzykę w sposób 
ukierunkowany, wielofunkcyjny, kompleksowy i systematyczny w celach uzu-
pełnienia leczenia zabiegowego, farmakologicznego, rehabilitacyjnego, psy-
choterapii i pedagogiki specjalnej”5.
Muzyka w przeciwieństwie do sztuk plastycznych nie jest statyczna, można 
powiedzieć, że czas jest w niej zorganizowany rytmicznie i udźwiękowiony. 
Dziecko odbiera ją nie tylko receptorami słuchowymi, lecz także poprzez wy-
obraźnię, wzrok, węch, dotyk. Jest ona silnie działającym na psychikę środ-
kiem niewerbalnym, zaś jej warstwa dynamiczna (rytm) oddziałuje na zmiany 
w czynności organizmu. 
Muzykoterapia i jej miejsce w pracy z dzieckiem 
ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
Rola muzykoterapii w pracy z dzieckiem ze specjalnymi potrzebami eduka-
cyjnymi staje się obecnie bardzo ważna, co zauważa Paweł Cylulko, pisząc:
Muzykoterapia jest jedną z odmian arteterapii, jedną z form oddziaływania 
fizjoterapeutycznego, psychoterapeutycznego stosującą w sposób wielora-
ki materiał muzyczny oraz inne zjawiska akustyczne w celu stymulowania 
rozwoju dziecka, korygowania i kompensowania zaburzonych funkcji jego 
organizmu (np. poznawczych, orientacyjnych, lokomocyjnych, komunika-
cyjnych) oraz przysposobienia go do życia6.
Muzykoterapia poprzez oddziaływanie zarówno werbalne, jak i niewer-
balne pomaga w pracy z dziećmi z trudnościami w nauce czytania, pisania, 
matematyki, słabo słyszącymi i widzącymi, z niepełnosprawnością ruchową, 
upośledzeniem umysłowym, a także z dziećmi ze spektrum autystycznym, 
ADHD i niedostosowanymi społecznie. W terapii z wykorzystaniem muzyki 
mogą uczestniczyć dzieci z dużymi ograniczeniami ruchowymi i deficytami 
psychicznymi.
5 M. Janiszewski, Muzykoterapia aktywna, Warszawa 1993, s. 67.
6 P. Cylulko, Tyflomuzykoterapia dzieci. Teoria i praktyka muzykoterapii dzieci z niepełnospraw-
nością wzrokową, Wrocław 2004, s. 95.
Konteksty Pedagogiczne    1/2013
108 / Rafał Majzner 
Utwór muzyczny jest syntezą wielu elementów, takich jak: rytm, metrum, 
melodia, harmonia, tempo, dynamika, agogika, artykulacja, frazowanie 
i struktura formalna. Pełnią one w utworze właściwe sobie funkcje i mają 
znaczenie terapeutyczne w odniesieniu do motoryki, psychiki i zachowań spo-
łecznych odbiorców. Muzyka, w której wykorzystane zostało szybie tempo 
oraz drobne wartości rytmiczne, rytmy punktowane oraz dynamika forte, 
pobudza dzieci apatyczne i bierne. Natomiast utwory w tempie wolnym, wy-
korzystujące w swej warstwie rytmicznej dłuższe wartości, w dynamice piano, 
uspokoją dzieci nadmiernie aktywne i agresywne. 
W muzykoterapii dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi stosu-
je się muzykę klasyczną, relaksacyjną, rozrywkową oraz ruch przy muzyce. 
Dobrym przykładem stosowania różnych rytmów i całego szeregu układów 
ruchowych jest propozycja Andrzeja Stadnickiego, który w swojej książce 
szczegółowo przedstawia możliwości, jakie dają realizacje wybranych tańców 
z wielu krajów Europy i świata7. Małgorzata Kronenberger konstatuje:
Zastosowanie ruchu fizycznego we współdziałaniu z muzyką nie jest zjawi-
skiem nowym, gdyż często obserwuje się występowanie obydwu tych ele-
mentów w różnych działaniach terapeutycznych. Podkreślić należy, iż w tym 
szczególnym zestawieniu, muzyka jest czynnikiem, który angażuje i pod-
porządkowuje ruch. Z drugiej strony ruch pomaga w percepcji muzyki, 
w zrozumieniu jej sensu, a także ułatwia przeżycia emocjonalne8.
Niezależnie od rodzaju muzyki wykorzystywanej podczas sesji terapeu-
tycznych, powinna ona być pod względem artystycznym i wykonawczym jak 
najlepsza. Maria Gołaszewska wymienia różne skutki oddziaływania dzieł mu-
zycznych o wysokiej wartości artystycznej: 
Przez systematyczny kontakt z muzyką następuje wzbogacenie całego życia 
człowieka, co może rekompensować mu częściowe braki jego codziennego 
bytowania. Muzyka łagodzi uczucie niezaspokojonych pragnień i ułatwia 
przezwyciężenie stanów frustracyjnych. Dzięki muzyce rozładowane zostają 
napięcia zakłócające wewnętrzną harmonię [w ruchu z muzyką, muzycz-
nych psychodramach – R.M.], następuje wzrost poczucia swobody i po-
wtórne zharmonizowanie życia9.
7 Zob. A. Stadnicki, Tańce dla dzieci, Warszawa 1994.
8 M. Kronenberger, Muzykoterapia. Podstawy teoretyczne do zastosowania muzykoterapii w pro-
filaktyce stresu, Szczecin 2007, s. 29.
9 M. Gołaszewska, Zarys estetyki, Kraków 1973, s. 79.
Prace poglądowe
Rola muzykoterapii w pracy z dzieckiem ze specjalnymi... / 109
Jak wcześniej wspomniano muzykoterapia wykorzystywana jest jako po-
moc w pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Wspomaga 
naukę czytania i pisania poprzez poprawę koncentracji, co korzystnie od-
działuje na zapamiętywanie i skupienie się ucznia oraz na rozwój zdolności 
manualnych. 
Muzykoterapia dzieci niewidomych i słabo widzących polega głównie na 
rozwoju ich samodzielności w zakresie aktywności fizycznej, psychicznej i spo-
łecznej, a także korygowaniu funkcji poznawczych i ich współdziałaniu. Dzia-
ła również korzystnie na kompensację niedoborów intelektualnych i opóźnień 
rozwojowych spowodowanych uszkodzeniem wzroku. Terapia przez muzy-
kę dzieci niepełnosprawnych wzrokowo wymaga odpowiednio wybiórczego 
podejścia do środków i metod aktywności muzycznej. Dzieci te bazują na 
wrażeniach słuchowych oraz dotykowych, co ogranicza stosowanie środków 
terapeutycznych. 
W przypadku dzieci głuchych i niedosłyszących muzykoterapia prowadzo-
na jest z wykorzystaniem innych niż słuch zmysłów i bodźców, które pełnią 
w tym przypadku funkcje kompensacyjne. Części składowe muzyki, takie jak 
rytm, tempo, dynamika, metrum, forma mogą być odbierane przez dziecko 
między innymi poprzez dotyk, ruch, a także wibracje. Dzieci poprzez działa-
nia własne, np. klaskanie, tupanie, grę na instrumentach, gesty, ruch, podsko-
ki, marsz czy bieg, a także przez oddziaływanie zewnętrzne, między innymi 
głaskanie, klepanie, kołysanie, mogą w jakimś stopniu odczuwać muzykę. 
Dzieci z wadą słuchu, które mieszczą się w normie intelektualnej, mogą roz-
wijać się normalnie zarówno pod względem psychicznym, jak i fizycznym, 
tym samym mają potrzebę i zdolność tworzenia, odbierania oraz odtwarzania 
muzyki. Można więc powiedzieć, że są one wrażliwe na muzykę dostarczaną 
za pomocą innych zmysłów10.
Terapia przez muzykę jest wykorzystywana w sposób szczególny u dzieci 
z autyzmem, spektrum to cechuje się zaburzeniami w sferze emocjonalnej 
i poznawczej, nieprawidłową komunikacją interpersonalną, niemożnością 
nawiązania relacji społecznych, często również obniżonym poziomem możli-
wości funkcjonowania intelektualnego11. Poprzez sesje muzykoterapeutyczne 
10 Zob. E. Kalińska-Ewertowska, Badania nad zastosowaniem ćwiczeń muzyczno-ruchowych w re-
habilitacji dzieci z zaburzeniami mowy, Gdańsk 1981.
11 Zob. A. Maciarz, M. Biadasiewicz, Dziecko autystyczne z zespołem Aspergera, Kraków 2000, 
s. 9–11.
Konteksty Pedagogiczne    1/2013
110 / Rafał Majzner 
dziecko z autyzmem nabywa pragmatyczne zachowania w obszarze percepcji 
słuchowej i motorycznej, jak również komunikacji czy koncentracji. Nato-
miast rytm muzyczny, będący składową powtarzalną i uporządkowaną, umoż-
liwia wywołanie w dziecku poczucia bezpieczeństwa, kontroli i opanowania, 
jak również odreagowania napięcia. W muzykoterapii dzieci z autyzmem 
wykorzystuje się grę na instrumentach. Pozwala ona uczyć naśladowania gry 
i sposobu wydobywania dźwięku oraz poprawia czynności motoryczne, wy-
wołuje wokalne i instrumentalne improwizacje, które powodują wzrost kre-
atywności i aktywności12. Muzyka bardzo silnie oddziałuje na dzieci autystycz-
ne, widać to w ich pasji tworzenia, grania, w wyczulonym słyszeniu. Dlatego 
wykorzystanie omówionych metod terapeutycznych prowadzi do poprawy 
i wzmocnienia u nich relacji interpersonalnych oraz umiejętności komunika-
cyjnych i językowych, a także koordynacji ruchowej i świadomości własnego 
ciała. Jak notuje Ewelina Jutrzyna: 
W większości szkół, do których uczęszczają dzieci dotknięte autyzmem, 
z powodzeniem stosuje się terapię poprzez muzykę. Muzyka na zajęciach 
terapeutycznych jest wykorzystywana na wiele sposobów, np. jako za-
chęta do komunikowania się, ponieważ dla niektórych dzieci śpiewanie 
jest łatwiejsze do zrozumienia niż mowa13.
Marianna i Christopher Knill to twórcy skutecznej metody pracy z dziećmi 
i dorosłymi o różnym stopniu nasilenia niepełnosprawności intelektualnej 
i ruchowej. Programy „Dotyk i komunikacja” oraz „Świadomość ciała, kon-
takt i komunikacja” wykorzystują ćwiczenia i muzykę, które pozwalają osobie 
z autyzmem stworzyć podstawy do uczenia się, zwiększyć kontrolę nad ciałem 
i ruchem, jak również dają poczucie radości sprawczej, sukcesu i najważniejsze 
– poczucie bezpieczeństwa14. 
12 Zob. L.B. Wheeler, L.C. Shultis, W.D. Polen, Clinical Training Guide for the Student Music 
Therapist, Barcelona 2005, s. 81. 
13 E. Jutrzyna, Dziecko autystyczne w kręgu muzyki, [w:] J. Błeszyński, Wspomaganie osób z auty-
zmem, Kraków 2004, s. 43.
14 Zob. M. Knill, Ch. Knill, Program Aktywności-Świadomość Ciała, Kontakt i komunikacja, 
Warszawa 1997, s. 7.
Prace poglądowe
Rola muzykoterapii w pracy z dzieckiem ze specjalnymi... / 111
Konkluzja
Terapia przez muzykę powinna być prowadzona przez wykwalifikowanych 
specjalistów, moim zdaniem muzyków z doświadczeniem psychologicznym 
i pedagogicznym, ponieważ zastosowanie żywej muzyki, zwłaszcza w terapii 
dzieci, może przynosić znacznie lepsze efekty. Dobrym przykładem ośrodka 
muzykoterapii kreatywnej jest Centrum Nordoff-Robbins w Londynie, gdzie 
terapię prowadzi dwóch terapeutów – pierwszy gra na różnych instrumentach 
i śpiewa, drugi zaś zajmuje się dzieckiem od strony motorycznej. Każda sesja jest 
nagrywana i analizowana, co pozwala na poszukiwanie odpowiednich metod. 
Terapeuta w muzykoterapii jest równorzędnym partnerem dziecka. Musi 
być empatyczny, odpowiedzialny, zdecydowany, uważny i gotowy do działa-
nia. Powinien elastycznie dobierać program ćwiczeń do możliwości intelektu-
alnych i fizycznych dzieci, tylko wtedy terapia przyniesie zamierzone skutki15. 
Bibliografia
Cylulko P., Tyflomuzykoterapia dzieci. Teoria i praktyka muzykoterapii dzieci z niepełno-
sprawnością wzrokową, Wrocław 2004.
Gołaszewska M., Zarys estetyki, Kraków 1973.
Janiszewski M., Muzykoterapia aktywna, Warszawa 1993.
Jutrzyna E., Dziecko autystyczne w kręgu muzyki, [w:] J. Błeszyński, Wspomaganie osób 
z autyzmem, Kraków 2004.
Kalińska-Ewertowska E., Badania nad zastosowaniem ćwiczeń muzyczno-ruchowych 
w rehabilitacji dzieci z zaburzeniami mowy, Gdańsk 1981.
Knill M., Knill Ch., Program Aktywności-Świadomość Ciała, Kontakt i Komunikacja, 
Warszawa 1997.
Konieczna E.J., Arteterapia w teorii i praktyce, Kraków 2003.
Kronenberger M., Muzykoterapia. Podstawy teoretyczne do zastosowania muzykoterapii 
w profilaktyce stresu, Szczecin 2007.
Maciarz A.,  Biadasiewicz M., Dziecko autystyczne z zespołem Aspergera, Kraków 2000.
Natanson T., Muzyczna profilaktyka w procesie nauczania-wychowania. Wybrane refleksje 
teoretyczne, „Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej im. K. Lipińskiego we Wrocła-
wiu” 1988, nr 45.
Natanson T., Wstęp do nauki o muzykoterapii, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 
1979.
15 Zob. E.J. Konieczna, Arteterapia w teorii i praktyce, Kraków 2003, s. 30.
112 / Rafał Majzner 
Pinkola Estés C., Biegnąca z wilkami. Archetyp Dzikiej Kobiety w mitach i legendach, 
przeł. A. Cioch, Poznań 2001.
Piotrowska B., Muzykoterapia, Jelenia Góra 1998.
Stadnicki A., Tańce dla dzieci, Warszawa 1994.
Wheeler L.B., Shultis L.C., Polen W.D., Clinical Training Guide for the Student Music 
Therapist, Barcelona 2005.
„Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej im. K. Lipińskiego we Wrocławiu” 1988, 
nr 45.
Rola muzykoterapi i  w pracy z dzieckiem 
ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
Streszczenie: Artykuł opisuje miejsce muzykoterapii w pracy z dziećmi ze spe-
cjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Autor przedstawia definicję muzykoterapii 
w kontekście ogólnym, jak również w aspekcie dziecka. Zwraca uwagę na dobór 
odpowiedniej muzyki, a także wskazuje cele i formy sesji terapeutycznych u dzie-
ci z autyzmem oraz uszkodzonym narządem słuchu i wzroku.  
Słowa kluczowe: muzykoterapia, dziecko, autyzm, muzyka, dziecko niedowidzą-
ce, dziecko niedosłyszące
The role of music therapy in working with children 
with special educational needs 
Summary: The article describes the role of music therapy in working with chil-
dren with special educational needs. The author presents the definition of music 
therapy in the general context as well as in the context of child therapy. The 
article draws attention to appropriate music selection and identifies the goals 
and forms of therapeutic sessions for children with autism and impaired hearing 
and eyesight. 
Keywords: music therapy, child, autism, music, visually-impaired child, hearing-
impaired child


Not a member yet

Wszyscy jesteśmy autystyczni

Rola muzykoterapii w pracy z dzieckiem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

236

262