Mongolia Journals Online
Not a member yet
3455 research outputs found
Sort by
Students’ evaluation of e-courses during curfew
No full textEvaluating students’ experiences with e-courses during a curfew is essential for enhancing the quality and accessibility of e-learning. To assess the impact of the rapid transition to online learning and gather student feedback, the SURE method of form-based assessment was employed. According to the survey, 56.5% of all students found it suitable to study sports journalism skills online. Additionally, 53.6% expressed that direct interaction with teachers via the “Microsoft Teams” program for sports journalism electives and professional e-course lectures was more effective, while 46.4% considered independent study through seminars and practical courses (available at econtent.msue.edu.mn) to be more effective. Among the online courses offered, “Practical Sports Journalism II” and “Commentator’s Skills I” received the highest ratings. These courses emphasize electronic use, with students creating videos using mobile phones for news, reports, and comments. These videos are then uploaded to a closed Facebook group and discussed during seminars and practical sessions.
Хөл хорионы үеийн цахим хичээлүүдийн талаарх оюутнуудын үнэлгээ
ХураангуйЦахим хичээлийн чанар, үр дүнг нэмэгдүүлэх, суралцагчдад илүү хүртээмжтэй болгоход хөл хорионы үед цахимаар хичээллэсэн оюутнуудын үнэлгээ үнэ цэнтэй. Сургалт цахим хэлбэрт богино хугацаанд шилжсэн нь сургалтад яаж нөлөөлөв, цахим хичээлийг дамжуулах хэлбэрүүдээс аль нь илүү тохиромжтой байв, суралцагчид тухайн сургалтыг хэрхэн үнэлж байгааг мэдэх зорилгоор бүтцэд суурилсан үнэлгээний SURE аргачлалаар үр дүнг үнэлсэн. Ингэхдээ оюутнуудаар цахим лекц, семинар, практик хичээлийн төрөл тус бүрээр хичээлийн үр дүнг үнэлүүлсэн. Судалгаанд оролцогч оюутны 56.5% нь ур чадварын хичээлүүдийг цахим хэлбэрээр судлах нь зохимжтой гэж үнэлсэн. Сэтгүүлч мэргэжлийн сонгон судлах болон мэргэжлийн цахим хичээлүүдийн лекцийг “Microsoft Teams” программаар багштай шууд холбогдон судлах нь үр дүн өндөр гэж 53.6%, семинар, практик хэлбэрийн мэргэжлийн хичээлүүдийг сургуулийнхаа сургалтын вэб (econtent.msue.edu.mn)-ээр бие даан судлах нь илүү үр дүнтэй гэж 46.4% нь үнэлсэн. “Спортын практик сэтгүүл зүй II”, “Тайлбарлагчийн ур чадвар I” хичээл нь цахим хэлбэрээр орсон бусад хичээлээс хамгийн өндөр үнэлгээ авсан. Тухайн хичээлүүдийн семинар, бие даан гүйцэтгэх ажлыг цахим хэрэглээн дээр нь суурилж, бичсэн мэдээ, сурвалжилга, бэлтгэсэн тайлбараа гар утсаа ашиглан видео болгож, өөрсдөө дуу оруулж хөтлөх, тайлбарлах түүнийгээ ФБ-ийн хаалттай группэд байршуулж, семинар, практикийн цаг дээр хэлэлцүүлэг хэлбэрээр явуулсныг оюутнууд сайн гэж үнэлжээ. Түлхүүр үг: Цахим суралцагчид, И-хичээлийн хэлбэр, Цахим ур чадва
Microbial exopolymers for soil restoration and remediation: current progress and future perspectives
Get PDFSoil degradation and pollution are pervasive global challenges caused by climate change and anthropogenic activities. To address these issues, seeking environmentally friendly and sustainable solutions to restore degraded soils and remediate polluted ones is imperative. One promising avenue lies in the utilization of microbial exopolymers, which can play a pivotal role in rejuvenating soil health by enhancing its physical, chemical, and biological properties. Microbial exopolymers, through their various functional groups, facilitate interactions that bind soil particles together, thereby promoting soil aggregation and immobilizing soil pollutants. Thus, the application of exopolymers holds the potential to enable soils to continue providing its essential ecosystem services. Despite significant progress in evaluating the impact of microbial exopolymers on soil properties, there remains a pressing need to overcome existing challenges that hinder the large-scale use of microbial exopolymers for soil restoration and remediation. The significant challenges include (i) inadequate understanding on the effectiveness and safety of exogenous microorganisms and their interactions with native soil biotic and abiotic factors, (ii) the lack of feasible methods for characterizing the constituents of exopolymers produced by soil microbial community, (iii) insufficient efforts in exploring the community diversity of soil microorganisms capable of producing exopolymers in various soils, and (iv) inadequate effort on aligning the molecular characteristics of exopolymers with the specific application purposes. To harness the full potential of microbial exopolymers, interdisciplinary approaches are paramount in achieving improved effectiveness of soil restoration and bioremediation endeavors, which are of utmost importance in the ever-changing environment.
Бичил биетний экзополимерийг хөрсний нөхөн сэргээлтэд ашиглах нь: өнөөгийн төлөв байдал, ирээдүйн чиг хандлага
Хураангуй. Уур амьсгалын өөрчлөлт болон хүний үйл ажиллагааны нөлөөгөөр явагдаж буй хөрсний доройтол, бохирдол нь дэлхий нийтийн тулгамдсан асуудлууд бөгөөд эдгээрийг хүрээлэн буй орчинд ээлтэй, тогтвортой технологийн тусламжтай шийдвэрлэх шаардлагатай. Бичил биетний экзополимерийг ашиглан хөрсний физик, хими, биологийн шинж чанарыг нь сайжруулах замаар хөрсний эрүүл төлөв байдлыг нэмэгдүүлэх технологийг боловсруулах боломжтой. Бичил биетний экзополимер нь төрөл бүрийн функциональ бүлгийнхээ тусламжтай хөрсний жижиг хэсгүүдийг холбож барьцалдуулан хөрсний агрегацийг нэмэгдүүлж, хөрс бохирдуулагч нэгдлүүдийг идэвхгүй (тогтвортой) болгодог. Ингэснээр хөрсөөр хангагддаг экосистемийн үүргүүд хэвийн үргэлжлэх боломж бүрдэх юм. Бичил биетний экзополимер хөрсний шинж чанарыг сайжруулдаг болохыг баталсан олон судалгаа хийгдсэн боловч тэдгээрийг хөрсний нөхөн сэргээлтэд өргөн хүрээгээр ашиглахын тулд анхаарах шаардлагатай хэд хэдэн асуудлууд байна. Үүнд: 1. Гаднаас нэмж буй бичил биетэн байгалийн хөрсөнд үр дүнтэй ажиллах эсэх болон тухайн хөрсний хэвийн микробиотад яаж нөлөөлөх талаарх ойлголт хангалтгүй, 2. Хөрсний бичил биетний бүлгэмдлийн ялгаруулж буй эзкополимерийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг таньж тодорхойлоход хүндрэлтэй, 3. Шинж чанар, эрүүл төлөв байдлын хувьд ялгаатай хөрсөнд эзкополимер нийлэгжүүлэгч бичил биетний олон янз байдлыг харьцуулсан судалгаа маш бага, 4. Экзополимерийн химийн бүтэц, шинж чанарыг хэрэглэж буй зорилготойгоо уялдуулахад бага анхаарч байна. Бичил биетний экзополимерийг бүрэн ашиглаж хөрсний нөхөн сэргээлтийн үр дүнг нэмэгдүүлэхэд салбар дундын судалгаа чухал байна. Түлхүүр үгс: хөрсний агрегаци, хөрсний бичил биетний экзополимер, хөрсний биоремедиаци, хөрсний эрүүл төлөв байда
Preliminary results of determining the social variables of rural population\u27s vulnerability to climate change
No full textMongolia is extremely vulnerable to climate change due to its geographical location, fragile ecosystem, and economic system dependent on nature and climate. Especially, rural people and herders in Mongolia are a social group that is very sensitive and vulnerable to climate change. This study aimed to define the condition of the social and economic vulnerability of rural people to climate change at the soum level in the Bayankhongor, Dundgovi, and Khovd provinces. Socioeconomic data were collected in a continuous series for the last 10 years. Socioeconomic variables of the vulnerability to climate change were calculated and thematic images were created using ArcGIS for each soum of three provinces for comparison of the provincial average. As a result, we identified 8 major social variables including rural poverty; unemployment rate; dependency ratio; population growth and migration (the average annual growth rate of the population and the net migration rate); education level of the rural population; share of male/female headed household in total household; death rate from cardiovascular diseases; and supply of doctors and specialists (number of physicians per 10,000 people). In the future, the study can be further explored by understanding the interrelationships and correlations between social variables of vulnerability and vulnerability assessment. The results can be used for the implementation of climate change adaptation strategies at the local level, and the development of science-based policies can be supported.
Хөдөөгийн иргэдийн уур амьсгалын өөрчлөлтөд нийгмийн эмзэг байдлын хувьсагчуудад дүн шинжилгээ хийсэн урьдчилсан үр дүнгээс
ХУРААНГУЙ: Байгаль, газарзүйн нөхцөл, цаг уураас хараат эдийн засгийн тогтолцоо зэргээсээ шалтгаалан уур амьсгалын өөрчлөлтөд өртөмтгий орнуудын нэг нь манай улс бөгөөд хөдөөгийн иргэд, малчид нь уур амьсгалын өөрчлөлтөд нэн эмзэг нийгмийн бүлэг юм. Энэхүү судалгаа нь Баянхонгор, Дундговь болон Ховд аймгуудын сумдын жишээгээр уур амьсгалын өөрчлөлтөд хөдөөгийн иргэд, тэр дундаа малчдын нийгмийн эмзэг байдлыг тодорхойлох зорилготой. Дэвшүүлсэн зорилго, зорилтдоо хүрэхийн тулд судалгааны бүс нутгийн сумдын түвшинд хүн ам, нийгмийн шалгуур үзүүлэлтүүдийг сүүлийн 10 жилийн тасралтгүй цуваагаар цуглуулан, аймгийн дундажтай харьцуулах замаар боловсруулалт хийж, түүндээ тулгуурлан ArcGIS программ дээр сэдэвчилсэн зургууд зохиосон. Үүний дүнд бид хөдөөгийн ядуурал, ажилгүйдлийн түвшин, хүн ам зүйн ачаалал, хүн амын өсөлт ба шилжилт хөдөлгөөн (хүн амын жилийн дундаж өсөлт ба шилжилт хөдөлгөөний цэвэр коэффициент), хөдөөгийн хүн амын боловсролын түвшин, өрх толгойлсон эрэгтэй/эмэгтэй тэргүүлэгчтэй өрхийн эзлэх хувь, зүрх судасны өвчнөөр нас баралтын түвшин, эмч, мэргэжилтний хангамж (10000 хүнд ногдох эмчийн тоо) зэрэг нийгмийн эмзэг байдлын 8 гол хувьсагчдыг тодорхойллоо. Цаашид тус судалгааг улам гүнзгийрүүлэн, уур амьсгалын өөрчлөлтөд эмзэг байдлын нийгмийн хувьсагчид хоорондын харилцан хамаарал, уялдаа холбоог судлан, чанарын судалгаагаар үр дүнг баталгаажуулж, орон нутгийн түвшинд уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох стратеги хэрэгжүүлэх, шинжлэх ухаанд суурилсан бодлого боловсруулахад дэмжлэг үзүүлэх зөвлөмж боловсруулах боломжтой.
Түлхүүр үгс: Уур амьсгалын өөрчлөлт, эмзэг байдал, хөдөөгийн иргэд, нийгмийн хувьсаг
Estimating soil erosion in urban areas by changes in soil properties
No full textSoil erosion is mainly caused by anthropogenic activities and has been intensified in urban areas, where there are high population densities, industries, and constructions. In this study, we aimed to assess soil erosion in urban areas by examining changes in organic content, texture, and pH values of the soil. We collected soil samples from ten settlements of Bayankhongor Province and used a weather station site with fences as a control site. The findings revealed that there are substantial variations in the organic content of the soil. In comparison with the control site, organic content decreased and it was 10.6% in the provincial center, Bayankhongor, and <10% in Gurvanbulag, Khureemaral, Bombuger, Bogd, and Bayanlig soums. Loss of organic content was 21.2% in Khureemaral, while a steep decline was observed in some areas and it was 53.9% in Galuut, 49.3% in Jargalant, and 61.1% in Baatsagaan. The average organic content of the soil in the sampled sites was found to be 23% lower than in the control site. Analysis of the soil texture revealed that the study sites have sandy loam, loamy sand, and loam-textured soil. In comparison to the control area, the fine particles such as dust and clay increased whereas, the proportion of sand increased in the soil of urban areas. Regarding the pH, the average pH in the urban area was 8, while it was slightly lower in the control area with a value of 7.82. The pH value varied across areas, with some areas increasing, while others decreasing, and some remaining unchanged, and no statistically significant differences were observed. In conclusion, our study exhibited the efficacy of relying on multiple properties of soil to assess soil erosion.
Төв суурин газрын хөрсний элэгдлийг хөрсний шинж чанарын өөрчлөлтөөр тодорхойлох нь
ХУРААНГУЙ: Хөрсний элэгдэл хүний үйл ажиллагааны нөлөөгөөр ихэвчлэн үүсдэг бөгөөд хүн амын төвлөрөл, үйлдвэр, барилгажилт ихтэй хот суурин газарт эрчимтэй явагддаг. Энэхүү судалгаанд бид төв суурин газрын хөрсний элэгдлийг хөрсний органикийн агууламж, механик бүрэлдэхүүн, урвалын орчны утгын өөрчлөлтөөр тодорхойлохыг зорьсон. Бид хөрсний дээжийг Баянхонгор аймгийн 10 төв, суурин газраас цуглуулж, цаг уурын станцын хашаалсан талбайг хяналтын талбай болгон ашигласан. Судалгааны үр дүнгээр хөрсний органик агууламж эрс ялгаатай байна. Хяналтын талбайтай харьцуулахад хөрсний органик агууламж аймгийн төв Баянхонгорт 10.6%-иар буурсан бол Гурванбулаг, Хүрээмарал, Бөмбөгөр, Богд, Баянлиг сумдад 10%-с багаар буурсан байна. Хөрсний органикийн алдрал Хүрээмарал суманд 21.2% байсан бол Галуутад 53.9%, Жаргалантад 49.3%, Баацагаан сумдад хамгийн их буюу 61.1% байна. Нийт дээжийн дунджийг авч үзэхэд суурин газрын хөрсний органикийн агууламж хяналтын талбайн агууламжаас 23%-иар бага гарсан. Хөрсний механик бүрэлдэхүүний дүнгээр судалгааны талбай нь элсэнцэр, нарийн элс, шавранцраас бүрдэж байна. Хяналтын талбайтай харьцуулахад суурин газруудад хөрсний жижиг хэсгүүд болох тоос болон шаврын агууламж буурч, элсний агууламж нэмэгдсэн байна. Хөрсний урвалын орчныг тооцож үзвэл суурин газарт хөрсний урвалын орчин дунджаар 8, харьцуулах талбайд 7.82 байна. Урвалын орчны утга зарим сууринд өссөн, зарим сууринд буурсан, зарим сууринд өөрчлөлтгүй гарсан ба тодорхой зүй тогтол статистик ялгаа ажиглагдаагүй. Бидний судалгаа нь хөрсний элэгдлийг тодорхойлоход олон үзүүлэлтүүдийг ашиглах нь чухал гэдгийг харуулж байна.
Түлхүүр үгс: Хөрсний элэгдэл, хот суурин, хөрсний шинж чанар, хөрсний өөрчлөлт
Unlegalized activities and practice of political parties to raise funds to support women candidates
Get PDFMongolia is making policy, implementation, and legal reforms aimed at ensuring gender equality at the decision-making level, including increasing the participation and representation of women, however progress is still slow. It is still ranked below the Asian and global average in the Global Gender Cap Index. Therefore, the issue of financing, which is the main factor affecting the participation and representation of women at the decision-making level, is directed to the study of the voluntary initiatives of political parties aimed at female candidates and the ways in which funds are raised. Also, the researcher tried to give a clear understanding and terms in the scope of the study.
Эмэгтэй нэр дэвшигчдийг дэмжих хөрөнгө босгоход чиглэсэн улс төрийн намуудын хуульчлагдаагүй арга хэмжээ ба туршлагууд
ХураангуйМонгол Улс шийдвэр гаргах түвшинд жендерийн тэгш байдлын хангах, тэр дундаа эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн бодлого, хэрэгжилт, хууль эрх зүйн шинэчлэл хийж байгаа ч ахиц дэвшил удаашралтай хэвээр байна. Иймд шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоо, төлөөллийг хангахад нөлөөлөх гол хүчин зүйл болох санхүүжилтийн асуудлыг эмэгтэй нэр дэвшигчдэд чиглэсэн улс төрийн намуудын сайн дурын санаачилга, хөрөнгө босгож байгаа арга замуудыг судлахад чиглүүлсэн болно. Мөн судлагдахууны хүрээнд суурь ойлголтуудыг тодруулахыг хичээлээ.Tүлхүүр үгс: эмэгтэй нэр дэвшигч, ул
Developmental state and modernity
Get PDFThis paper discusses the concept of developmental state, its origin, style, experience and possibility of developmental state in Mongolia. Nowadays, the relatively successful part of developing countries adhere to the “catching-up development” strategy to some extent, and the government adheres to the style of developmental state to some extent. Since each country has different characteristics, researchers have categorized them into different styles and models. This categorization has methodological implications for a developing state’s policies and activities that fit the characteristics of its own country. It is not possible to create a “bureaucratic” East Asian developmental state in a deep democracy, but it is possible to create its own unique model of what researchers call “flexible”.Whatever the form of the developmental state, its main feature is the formulation and implementation of development policies based on science, technology and innovation. To create a developmental state, the first thing to focus on is to build a broad public consensus on a SHUTI-based development policy and the basic means of its implementation, improve the skills and ethics of the public service, create a structure that acts as a developmental brain and develop public science, building and providing strong support for science, technology and innovation systems.
Хөгжлийн төр ба орчин үе
ХураангуйЭнэхүү өгүүлэлд хөгжлийн төрийн тухай ойлголт, түүний үүсэл, хэв маяг, туршлага, Монгол Улсад хөгжлийн төр буй болох боломжийн тухай асуудлыг авч үзлээ. Орчин үед хөгжиж буй орнуудын харьцангуй амжилттай байгаа хэсэг нь “гүйцэх” стратегийг ямар нэг хэмжээгээр баримталж байгаа ба төр нь ямар нэг хэмжээгээр хөгжлийн төрийн хэв маягтай байна. Тэдгээр нь улс орон бүрд өөр өөрийн онцлогтой байдаг учраас судлаачид янз бүрийн хэв маяг, загвар болгон ангилсан байдаг. Ийнхүү ангилсан нь хөгжлийн төрийн өөрийн орны онцлогт нийцүүлэн буй болгох бодлого, үйл ажиллагаанд арга зүйн ач холбогдолтой юм. Ардчилал гүнзгийрсэн улс оронд Зүүн Азийн “бюрократ” маягийн хөгжлийн төрийг буй болгох боломжгүй, харин “уян хатан” гэж судлаачдын нэрлэдэг хэв маягт багтах өөрийн өвөрмөц загварыг буй болгох боломжтой юм. Хөгжлийн төр ямар ч хэв загварын байсан түүний гол онцлог бол шинжлэх ухаан, технологи, инновацад суурилсан хөгжлийн бодлогыг боловсруулан хэрэгжүүлэх явдал юм.Хөгжлийн төрийг буй болгоход эхний ээлжид анхаарах зүйл бол ШУТИ-д суурилсан хөгжлийн бодлого, түүнийг хэрэгжүүлэх гол гол арга хэрэгслийн талаар нийгмийн өргөн хүрээтэй зөвшилцөл хийх, төрийн албаны чадвар, ёс зүйг сайжруулах, хөгжлийн “тархи” –н үүрэг гүйцэтгэдэг бүтэцтэй болох, улсын шинжлэх ухаан, технологи, инновацын тогтолцоог бүрдүүлж, хүчтэй дэмжлэг үзүүлэх зэрэг юм.Tүлхүүр үгс: Хөгжлийн төр, гүйцэх стратеги, хөгжлийн төрийн хэв маяг, загварууд. Төрийн“араатан”хэв маяг, хөгжлийн төрийн “бюрократ”, “уян хатан” хэв маягууд. Баруун Европ, Азийн загва
Quantitative Analysis on Terminology Structure in Terminology Standards
Get PDFThe article deals with the structure of the terms in the standards based on the database of 10421 standardized terms created by the Sector of the Applied Linguistics, Institute of Language and Literature, Mongolian Academy of Sciences in the framework of the basic research project “Research on Mongolian term standards (Localization of international standards of terminology development methods and principles)”. The 10421 terms in our database are made up of 1-13 words. Examining the structure of a standardized term is useful in determining whether the term meets the basic requirements of being concise, unambiguous, and rational. Therefore, based on the research and observations, we aimed to contribute our own suggestions about the structure of standardized terms.
Стандарт дахь нэр томьёоны бүтцэд хийсэн тоон шинжилгээ
Хураангуй: ШУА-ийн ХЗХ-ийн Хэрэглээний хэл шинжлэлийн салбарт хэрэгжүүлж буй “Монгол нэр томьёоны стандартын судалгаа (Нэр томьёог боловсруулах арга, зарчмын олон улсын стандартыг нутагшуулах)” суурь судалгааны төслийн хүрээнд Монгол Улсад хэрэглэж буй 10421 стандартчилсан нэр томьёоны сан бүрдүүлэв. Бидний цуглуулсан сан дахь 10421 нэр томьёо нь 1-13 үгээс бүтсэн байна. Стандартчилсан нэр томьёоны бүтцийг судлах нь нэр томьёо товч тодорхой, салаа утгагүй бөгөөд оновчтой байх гэсэн нэр томьёоны үндсэн шаардлагад нийцэж буй эсэхийг тодорхойлоход ач холбогдолтой юм. Иймд уг судалгаа, ажиглалтдаа тулгуурлан, стандарт дахь нэр томьёоны бүтцийн талаар өөрсдийн саналаа нэмэрлэхийг зорив.Түлхүүр үг: нэр томьёоны стандарт, бүрэлдэхүүн, нэр томьёо оноох боловсруулах зарчим, хэлний хэмнэ
On the Study of Mongolian Script Lexicography
Get PDFIn this article, the history of lexicography of Mongolian linguistics, including the lexicography of Mongolian writing, is discussed. Mongolian linguistics has a rich history of lexicography, including the study of dictionaries based on knowledge of the Mongolian Cyrillic alphabet for Mongolian language learners since the 1990s. Although these dictionaries have different authors, they are essentially the same and differ in some ways. In this way, creating a dictionary of Mongolian script based on the Mongolian Cyrillic script seems to be convenient for students on the one hand, but on the other hand, it may be a hindrance. In the future, it is necessary to create a dictionary of Mongolian scripts in Classical Mongolian.
Монгол бичгийн толь бичиг судлалын тухай асуудалд
Хураангуй: Энэ өгүүлэлд монгол хэл шинжлэлийн түүхэн дэх монгол бичгийн толь бичгийн уламжлал, шинэчлэл, ялангуяа ерээд оноос хойш Монгол Улсад хэвлэгдсэн монгол бичгийн толь бичгүүдийн бүтэц, арга зүй, онцлогийн талаар судлан шинжилсэн тухай дурдах болно.Түлхүүр үг: монгол хэл шинжлэл, монгол толь бичиг, монгол бичиг, монгол хэлний зөв бичих дүрэм, толь бичгийн бүтэц, агуулга, хэрэглэ
Translation of Educational Terms
No full textIn recent years, new teaching methods and technologies have been introduced in the field of higher education, and the scope of research has been expanding. Due to this, new terms from foreign languages are used in the field of teaching and research. There is a need for university researchers to study new terms and learn to use them accurately. The first part of this research includes the features, structure, and requirements for terms. In the research part, we studied the origin, meaning and use of some terms that were introduced in the field of higher education from foreign languages.
Боловсролын нэр томьёоны орчуулга
Хураангуй: Сүүлийн жилүүдэд дээд боловсролын салбарт сургалтын шинэ арга зүй, технологи нэвтэрч, судалгааны ажлын цар хүрээ улам тэлж байна. Үүний нөлөөгөөр тус салбарт гадаад хэлнээс орж ирсэн шинэ нэр томьёог сургалт, судалгаандаа хэрэглэж байна. Их, дээд сургуулийн эрдэмтэн, судлаачдад шинэ нэр томьёог судалж, зөв оновчтой хэрэглэж сурах хэрэгцээ шаардлага тулгарч байна. Энэ өгүүллийн эхний хэсэгт нэр томьёоны онцлог шинж, бүтэц, нэр томьёонд тавигдах шаардлага зэргийг авч үзэв. Судалгааны хэсэгт дээд боловсролын салбарт гадаад хэлнээс орж ирсэн зарим нэр томьёоны гарал үүсэл, утга, хэрэглээг судалсан болно.
Түлхүүр үг: Гадаад үгс, нийлэмж үг, үгийн гарал, утга, хэрэглэ
Clarifying the Meaning of Suffixes to Form Verbs in the Explanatary Dictionary in 21 Volumes
No full textIn this article, based on the documents of the first explanatory dictionary of the Mongolian language, the Twenty-One Dictionary (1717), the characteristics and odd endings of Mongolian verb formation are explained from the point of view of word structure and typology. Verb formation in modern Mongolian can be divided into two categories: forming verbs from free roots and forming verbs from non-free roots. According to the documents of the twenty-first glossary, the variants of “-la” suffix “-lo (u)”, “-lü” suffix, “-na” suffix “-no (u), “-nü” to form verbs from free roots are The unique suffixes are explained by quoting from the dictionary. Also, the suffixes “-ra, -ro, -ri”, “-γa4 + na4”, “-l”, “či-” used to create verbs from non-free roots are analyzed and explained by word structure.
Үйл үг бүтээх дагаврын утга, үүргийг тодруулах нь(Хорин нэгт тайлбар толийн жишээн дээр)
Хураангуй: Энэхүү өгүүлэлд монгол хэлний ууган тайлбар толь болох Хорин нэгт тайлбар толь бичиг (1717)-ийн баримтад тулгуурлан, монгол хэлний үйл үг бүтээх онцлог, содон дагаврыг үгийн бүтэц, хэв шинжийн үүднээс тайлбарлав. Орчин цагийн монгол хэлний үйл үг бүтээх дагаврыг идэвхтэй язгуураас үйл үг бүтээх, идэвхгүй язгуураас үйл үг бүтээх гэж хоёр ангилна. Хорин нэгт тайлбар толийн баримтаас үзэхэд идэвхтэй язгуураас үйл үг бүтээх “-la” дагаврын хувилбар “-lo (u)”, “-lü” дагавар, “-na” дагаврын хувилбар “-no (u”), “-nü” гэсэн өвөрмөц дагавар буйг толь бичгийн баримтаас эшлэн тайлбарлав. Мөн чөлөөт бус язгуураас үйл үг бүтээх “-ra, -ro, -ri”, “-γa4 + na4”, “-l”, “či-” гэсэн дагаврыг үгийн бүтцээр задлан тайлбарлав.
Түлхүүр үг: Үйл үг, үйл үг бүтэх ёс, идэвхтэй язгуур, чөлөөт бус язгуур, дагавар, дагаврын хувилба