Mongolia Journals Online
Not a member yet
3455 research outputs found
Sort by
Archaism in the constitution
No full textThe lexicon of a language is constantly changing along with the evolution of social development, and old words and expressions that indicate phenomena are removed from the vocabulary, and new phenomena and developments enrich the vocabulary of the language with new words and expressions. In other words, on the one hand, the use of words is reduced and transferred to the ranks of old words, on the other hand, some words that were considered archaic words are included in the neologism resources.Mongolian words can be classified into active and passive according to their active use, and active words can be classified as highly active or colloquial words, and ordinary active or commonly used words. Commonly used words are words that make up the majority of the vocabulary, serve all professions equally, and describe import ant phenomena of human social relations and life, and are called active words. Passive words are words that are not often used by the general public and are used by certain professional groups. The passive vocabulary of the Mongolian lan guage includes local dialect words, vulgar words, professional and terminological words, new and old words, etc. This article presents observations on the archaism of the constitution.
Үндсэн хууль дахь хуучирсан үгийн тухай
Хураангуй: Хэлний үгийн сан нь нийгмийн хөгжлийн хувьслыг даган байнга өөрчлөгддөг бөгөөд зарим үг хэллэгийн хэрэглээ нь хязгаарлагдаж идэвхгүй үгийн санд орж байхад яг эсрэгээрээ шинэ юм үзэгдэл, ойлголт, ухагдахууныг заасан шинэ үг хэллэг бий болж сэлбэгдэн баяжиж байдаг. Монгол хэлний үгийг идэвх, хэрэглээгээр нь идэвхтэй ба идэвхгүй гэж ангилж идэвхтэй үгийг нэн идэвхтэй буюу ярианы хэлний үг, жирийн идэвхтэй буюу түгээмэл хэрэгцээт үг гэж ангилдаг. Түгээмэл хэрэгцээт үг гэж үгийн сангийн ихэнх хувийг бүрэлдүүлдэг, бүх насны бүхий л мэргэжлийн хүмүүс мэдэж хэрэглэдэг, хүний нийгмийн харилцаа, амьдралын түгээмэл үзэгдлийг заан нэрлэсэн үгийг хэлнэ. Харин хүмүүс тэр бүр хэрэглэдэггүй, тодорхой мэргэжлийн бүлэг хүмүүсийн хэрэгцээт үг хэллэгийг идэвхгүй үг гэнэ. Монгол хэлний идэвхгүй үг хэллэгт нутгийн аялгууны үгс, этгээд бүдүүлэг үгс, мэргэжлийн болон нэр томьёоны үг, шинэ ба хуучин үг зэрэг хамруулж үздэг. Энэ өгүүлэлд 1924, 1940, 1960 оны үндсэн хуулийн хуучин үг хэллэгт хийсэн ажиглалтыг танилцуулна.
Түлхүүр үгс: хуулийн үг хэллэг, хуучин үг, түүхэн үг, үндсэн хуул
The Historical Metaphor Meaning of “The Secret History of the Mongols”
No full textThe author observed metaphors of the Secret History of the Mongols in detail in his academic article, and explained how Mongolians abstractly thought and developed metaphorical way of thinking more than 780 years ago. In particular, he pointed out that there many metaphors used to describe some characteristics of Mongolian people, by recognizing the behavior of animals, fish, and birds. For example, in the Section 78 of the Secret History of the Mongols, When Temüjin and Khasar came to the house, ... Öelün Üjin reprimanded using harsh, and old wordings such as “… Noqay metü, qablan metü, arslan metü, mangγus metü, singqor metü, čuraqa metü, buura metü, čino metü, anggir metü, čöeböri metü, bars metü, baruq metü.” (Secret History of the Mongols, 1985:30).Also, the author explained the lexemes with transferred meanings such as God, golden, dog, etc., as well as metaphorical words as like/as, so much/that much, and turn to after comparing mythological and pagan idol names of the Secret History of the Mongols with human and animal names. He concluded that some proper names and collocations such as Börte Činо, Goo Maral, Chinggis, a reddish cow, a red bull, a pale yellow man, like an yellow dog, Teb Tenggeri have historical metaphor meanings. It can be considered that metaphors of the Secret History of the Mongols may be divided into two categories such as 1. Language metaphor and 2. Literary metaphor.
“Монголын Нууц Товчоон”-ы түүхэн метафорын утга
Хураангуй: Зохиогч эл эрдэм шинжилгээний өгүүлэлдээ: “Монголын Нууц Товчоон”-ы метафорыг нарийвчлан ажиглаж, 780 гаруй жилийн тэртээ монголчууд хийсвэрлэн сэтгэж, метафор сэтгэлгээ хөгжиж байсныг тодолжээ. Ялангуяа, амьтан, загас, шувууны аяг араншныг танин мэдээд, монгол хүний зарим зан чанарыг зүйрлэн илэрхийлсэн түүхэн метафор элбэг байгааг онцлон дурджээ. Тухайлбал: “Монголын Нууц Товчоон”-ы 78 дугаар зүйлд: Тэмүжин Хасар хоёр гэрт ирж ороход, ...Өэлүн үжин: “... Noqay metü, qablan metü, ar slan metü, mangγus metü, singqor metü, čuraqa metü, buura metü, čino metü, anggir metü, čöeböri metü, bars metü, baruq metü.” (МНТ, 1985:30) гэх зэргээр хуучин үгс үндэслэж, өтгөс үгс эшилж, машид зэмлэсэн ажээ. Мөн зохиогч түүхэн метафорыг илэрхийлж буй, утга шилжүүлсэн бурхан, алтан, нохой гэх зэрэг үглэвэр, метафорын илтгэгч мэт, төдий, бол- гэх мэт үглэврийн утга учрыг тайлбарласан бөгөөд тус өгүүлэлдээ зохиогч “Монголын Нууц Товчоон”-ы домог зүйн болон онгон шүтээний зарим нэрсийг хүн, амьтны нэртэй харьцуулж үзээд, Бөртэ Чоно, Гоо Марал, Чингис, Ухаагч үнээ, Улаан бух, Цэгээн шар хүн, Шар нохой мэт, Тэв Тэнгэр гэх мэт оноосон нэрс, нийлэмж үгс бол түүхэн метафор утгатай гэж үзжээ. “МНТ”-ы метафорыг 1. Хэлний метафор, 2. Уран зохиолын метафор гэж хоёр ангилжээ.
Түлхүүр үг: Монголын нууц товчоон, утга зүй, түүхэн метафорын утг
Use and structure of new single words in the electronic corpus of newspapers
No full textWe selected 31 newspapers printed between 1990 and 2020, created an electronic corpus using the vocabulary of those newspapers, and recorded new words that entered the Mongolian vocabulary at that time in this article. Subsequently, a new word composed of one or single word was studied. Among the 3099 new words registered in 31 newspapers, new words with a single structure account for 31.55 percent.New words formed by affixation accounted for 5.84%, and few affixes such as -l, -d, and -ul are frequently repeated, which means that it is important to use a variety of affixes to create new words.There are many verbs in addition to nouns in the electronic corpus of newspapers in terms of vocabulary. In the course of this research, it was observed that some words were used as “new words” at that time, but with the passage of time, some words became archaic and merged into the vocabulary, and some words were no longer in use.
Сонины цахим сан дахь дан бүтэцтэй шинэ үгийн бүтэц, хэрэглээ
ХураангуйБид тус өгүүлэлдээ 1990-2020 оны хооронд хэвлэгдсэн 31 сониныг сонгон авч, тэдгээр сонины үгийн сангаар цахим сан байгуулж, тухайн цаг үедээ монгол хэлний үгийн санд орж ирсэн шинэ үгсийг бүртгэв. Улмаар нэг үгээс бүтсэн буюу дан бүтэцтэй шинэ үгийг судлан үзэв. Хэрэглэгдэхүүн болгож авсан 31 сонинд бүртгэгдсэн 3099 шинэ үг хэллэгийн дотор дан бүтэцтэй шинэ үг 31.55 хувийг эзэлж байна.Дагаврын аргаар бүтсэн шинэ үг нь 5.84%-ийг эзэлж, -л, -д, -уул зэрэг цөөн дагавар олонтоо давтагдаж байгаа нь шинэ үг бүтээхэд олон төрлийн дагавар ашиглах нь чухал байгааг илэрхийлж байна. Үгийн сангийн бүрэлдэхүүний талаас сонины цахим санд нэр үгээс гадна үйл үг олон тохиолджээ. Энэхүү судалгааны ажлын явцад тухайн цаг үедээ “шинэ үг”-ээр хэрэглэгдэж байсан боловч, цаг хугацаа өнгөрөх явцад зарим үг хэллэг хуучирч, үгийн санд ууссан ба зарим үг хэллэг хэрэглэгдэхээ больсон нь ажиглагдлаа.
Түлхүүр үг: сонины хэл найруулга, сонин, үгийн сан, шинэ үг, давтамж, дан бүтэцтэй үг, дагаврын арга, нийгэм хэл шинжлэ
Some features of D.Tsoodol’s narrative writings
No full textThe article deals with the features of the narrative writings of D.Tsoodol, the State Honored Writer of Mongolia and Honored Worker of Culture. In doing so, the author aims to highlight the distinctive skills and characteristics of D.Tsoodol’s narrative writings. The author also considered the environment in which D.Tsoodol’s works came to life and writes about his narrative style. D. Tsoodol is a major representative of modern Mongolian literature who has created his own creative style and legacy. His journalism and translation work must have been a favorable path for him to write narrative writing, and he narrates his works in the form of memoirs, vividly portrays the daily life of the people of his native land, and reveals the characteristics of the Mongols. The lifestyle, circumstances, joy, pain and morals of the people of Buren soum are clearly visible in his narrative writings and ballads. Memory plays an important role in D. Tsoodol’s narrative writings, and his narrative style can be said to be memorial.
Д.Цоодолын хүүрнэл зохиолын туурвил зүйн зарим онцлог
Товч агуулга: Тус өгүүлэлд Монгол Улсын төрийн соёрхолт, Ардын уран зохиолч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Д.Цоодолын хүүрнэл зохиолын онцлогийг авч үзжээ. Монгол ахуй, түүний сайхныг сэрж мэдэрсэн уран зураглал, уран санаа, гоо сайхны нээлтэд хүргэсэн дүрслэл, хүн байгалийн шүтэлцээт хүйн холбоо, түүнээ хүний сэтгэлийн олон өнгө аясад нээн үзүүлэхэд чиглэсэн олон зохиол бүтээлийг Д.Цоодол бичжээ. Тэр дундаа монголын орчин үеийн уран зохиолын санд цөөнгүй дууль бичиж өргөсөн гавьяатай билээ. Эл өгүүлэлд Д.Цоодолын хүүрнэл зохиолын туурвил зүйн бусдаас ялгарах онцлог шинж, ур чадварыг тодруулахыг зорьсон байна. Түүнчлэн Д.Цоодолын бүтээл амилах орчны тухай өгүүлж, хүүрнэх арга барилынх нь тухай бичсэн байна.
Түлхүүр үг: Д.Цоодол, туурвил зүй, хүүрнэл зохио
Characteristics of research on yuan dynasty drama in the east
No full textResearch on Yuan Dynasty Drama (Yuan Zaju ) has a long-standing tradition in East Asia, particularly in China, Japan, and Korea. Since the Ming Dynasty, Chinese scholars have deeply explored its texts, artistic values, and performance forms, achieving a revival in the 20th century. Japanese researchers expanded the field after the Meiji Restoration by studying Chinese theater, especially Yuan dynasty drama. Korea, though a later entrant, has made notable progress in text analysis and author studies, incorporating Chinese scholarship and local culture. Multidisciplinary methods, including literary arts, linguistics, and comparative theater studies, have enriched Yuan dynasty drama research, situating it within Mongolian culture studies and comparisons with Tibetan drama in recent years. These approaches deepen its cultural and artistic understanding, highlighting Yuan dynasty drama’s unique contributions to Chinese literature and Eastern theater studies.
Юань гүрний үеийн жүжгийн зохиолыг Дорно дахинд судалсан нь
Хураангуй: Юань гүрний үеийн жүжгийн судалгаа нь Дорно дахинаа БНХАУ, Япон Улс болон БНСУ-ын судлаачдын анхаарлыг олон арван жилээр татсаар ирсэн бөгөөд энэ хүрээнд эдүгээ өвөрмөц нэгэн төрлийн тогтолцоотой судалгаа бий болсон байна. Тэдний судалгааны агуулга нь Юань гүрний үеийн жүжгийн үүсэл хөгжил, жүжгийн зохиолын бичвэр-текстийн задлан шинжилгээ, тайзны урлаг, дүр бүтээх туршлага, харилцан ярианы онцлог, жүжгийн зохиолчдын намтар, бүтээлийн судалгаа, соёлын харилцаа холбоо зэрэг олон талын асуудлыг шийдэж, Дорно дахины уран зохиолын судалгааны хөгжилд зохих байр сууриа эзэлсэн байна. Юань гүрний үеийн жүжгийн зохиолын хувьд уран зохиолын, хэл шинжлэл, театрын онол, урлаг, уран зохиолын харьцуулсан судалгаа зэрэг олон салбарыг хамарсан цогц судалгаа хийгдэж ирсэн. Ялангуяа XXI зуунд судлаачид Нүүдэлчдийн соёлын өнцөг хараанаас судалж эхэлсэн нь нэн сонирхолтой бөгөөд Төвөдийн жүжигтэй харьцуулсан судлагаа ч хийсэн нь явагдах судалгааны шинэ чиг хандлага болж байна. Ийн судалгаа нь Юань гүрний үеийн жүжгийн үндэстний соёлын үнэ цэнийг улам тодруулж,улмаар урлагийн хэлбэрийн онцлогийг илрүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан байна.
Түлхүүр үг: Дорно лахин - Юань гүрэн, жүжгийн зохиол – судлагаа - тойм байда
Unveiling Tradition: Exploring the Information in Juunai’s Epic Jangar Manuscript
No full textJuunai’s Epic Jangar manuscripts have garnered significant attention from scholars across diverse perspectives. However, the detailed exploration of the appendixes accompanying Juunai’s chapters has been somewhat neglected, despite these appendices holding profound significance in terms of tradition inheritance. This neglect has fuelled a prevailing one-sided perspective, suggesting that Juunai added these appendixes for financial and fame-driven motives, creating for wealth and renown seemingly out of nowhere. By delving meticulously into the manuscript appendixes, this paper challenges such claims, positing that they did not originate with Juunai and lack empirical evidence. Instead, it posits that these traditions, in-valuable historical and cultural assets, have been handed down through generations.
Жангарч Жуунайн “Жангар”-ын зарим бүлгийн төгсгөл дэх хавсралтын сураг зангийг шинжлэх нь
Хураангуй: Жангарч Жуунайн “Жангар”-ын зарим бүлгийн төгсгөлд бичсэн хавсралт сураг занги нь “Жангар”-ын уламжлал залгамжлалд маш чухал үнэ цэнтэй сураг зангийг хангаж байдаг боловч өнгөрсөнд энэ тухай нарийн судалгаа хийгдээгүйгээс болж, зарим эрдэмтэд хавсралт сураг зангийг утга агуулгын хувьд зориуд гуйвуулж, “жангарч гэсэн сайхан нэр ба эд мөнгөний ашиг тус олохын төлөө” зохиосон буюу эсвэл “Эзэн манширын эрдэнийн ширээ”-г “Жуунай зохиосон” гэж үзсээр ирэв. Гэтэл энэ бүхэн нь ямар ч баримт үгүй зүйл байж, Жуунай зохиосон бус, харин эртний уламжлалтай байсан гэдгийг гэрчилж, энэ нь соёл түүхийн өндөр үнэ цэнтэй сураг занги юм гэх үзэлтээ дэвшүүлэв.
Түлхүүр үг: Жангар, Жуунай, төгсгөл, хавсралт сураг занги
Cultural tradition of ancient Mongols in the Secret History of the Mongols
No full textThe Secret History of the Mongols contains extensive evidence of Mongolian customs and cultural practices. These findings suggest that oral traditions such as “oral decrees”, “oral news”, “oral agreements”, “oral oaths”, and “oral lessons”—played a significant role in society. Such traditions were essential cultural pillars that embodied values of integrity, upbringing, and courage. This is reflected in the medieval Mongolian saying, "Don’t Mongols have an oath of ‘za’ (meaning ‘yes’)?" Additionally, sections detailing wedding customs, which have been passed down since ancient times, provide valuable insights. Traditions such as betrothal, formally requesting a bride’s hand in marriage, taking a wife, and granting a daughter in marriage as an honor were not merely aspects of population planning. Rather, they served as mechanisms for maintaining social harmony and ensuring peaceful coexistence. Similarly, the study suggests that Mongolian customs played a fundamental role in structuring and regulating social relations in an orderly manner. Regarding mentalities, the foundation of Mongol unity in consciousness and worldview lay in their shared belief in “Munkh Tenger (the Eternal Sky)” and shamanistic customs dedicated to nature. This was not merely a religious transformation but also a profound shift in the way medieval Mongols perceived and understood the world.
Монголын нууц товчоон дахь эртний монголчуудын соёлын уламжлал
Хураангуй: Монголын нууц товчоо хэдийгээр дундад зууны монголчуудын төрт улсаа байгуулсан түүхэн үйл явдлыг тэмдэглэн үлдээсэн төрийн түүх боловч түүнд эртний монголчуудын соёлтой холбоотой олон баримт хадгалагдан байдаг. Үүнийг бид эртний монголчуудын аман соёл, харилцааны соёл, ураг хуримын соёл, шашин шүтлэгийн соёл хэмээн хуваан тус бүрд нь судалж үзэв. Судалгааг дүгнэн үзвэл, эртний монголчуудын бүтээн бий болгосон соёл, ёс заншил нь эртнээс нааш уламжлагдан ирж, нийгмийн харилцааг эмх цэгцтэй, дэг журамтай болгодог бичигдээгүй журам байжээ. Өөрөөр хэлбэл, эртний монголчуудын соёлоор дамжсан дадал зуршил нь нийгмийн харилцаа болоод өдөр тутмын амьдралыг эмх журамтай болгож, тэрхүү өдөр тутмын амьдралын дадал хэвшлээр дамжуулан хүнийг хүмүүжүүлэн төлөвшүүлэх, ёс суртахуун, харилцааны хандлагад сургадаг, товчоор хэлбэл хүнийг “хүн” болгодог гол зүйл байжээ.
Түлхүүр үг: Монголын нууц товчоо, аман соёл, харилцааны соёл, ураг хуримын соёл, шашин шүтлэгийн соёл  
Isolation and structure elucidation of antioxidative compounds from Descurainia sophia (L.) Webb ex Prant.
No full textChemical composition of the ethanolic extract from the aerial parts of Descurainia sophia (L.) Webb ex Prant. growing in Mongolia has been evaluated in this study. Dibenzylbutyrolactone derivative arctigenin (1), its glucoside derivative arctiin (2), benzofurane derivative monoterpene lactone loliolide (3) and furocoumarine derivative xantotoxine (4) were identified by mass spectrometry, 1H, 13C and 2D NMR techniques. Notably, loliolide was identified in this species for the first time. The antioxidant activity of the isolated compounds was evaluated through DPPH, ABTS⁺ radicals scavenging, and Fe³⁺ ion reduction assays. Among the compounds, arctigenin showed the most potent antioxidative effect (DPPH radical IC50: 45.12±0.39 μg/mL; ABTS+radical IC50: 36.19±0.67 μg/mL; FRAP value: 783.17±5.02 μM/L), while loliolide and xantotoxine showed moderate antioxidative effects. These findings suggest that arctigenin, a potent antioxidant and the major component of the extract, highlights the potential of Descurainia sophia (L.) Webb ex Prant. as a valuable source for antioxidant products.
Софийн борбут (Descurainia sophia (L.) Webb ex Prant.) ургамлын антиоксидант идэвхт нэгдлийн бүтцийн судалгаа
Монгол оронд ургадаг Софийн борбут (Descurainia sophia (L.) Webb ex Prant.) ургамлын газрын дээд хэсгийн химийн бүрэлдэхүүнийг судалж, түүнд зонхилон агуулагддаг дибензилбутиролактон лигнаны уламжлалын арктигенин (1) болон арктиин (2), монотерпений лактон, бензофураны уламжлалын лолиолид (3), фурокумарины уламжлалын ксантотоксин (4) гэсэн нэгдлүүдийг ялган, молекулын бүтэц байгууламжийг физик, химийн шинж чанар болон спекртоскопын аргуудаар тогтоон баталгаажуулав. Эдгээрээс лолиолидыг тухайн зүйл ургамлаас анх удаа ялгав. Цэврээр ялгасан дээрх нэгдлүүдийн антиоксидант идэвхийг 2,2-дифенил-2-пикрилгидразил (DPPH) чөлөөт радикал, 2,2’- азино-бис(3-этилбензотиазолин-6-сульфоны хүчил) (ABTS+ ) катион радикал зайлуулах болон Fe3+ ионыг ангижруулах (FRAP) аргуудаар эерэг стандарттай харьцуулан тодорхойлов. Судалгааны дүнд арктигенин хамгийн сайн идэвхтэй (DPPH радикал IC50, 45.12±0.39 мкг/мл; ABTS+ радикал 36.19±0.67 мкг/мл, FRAP утга 783.17±5.02 мкМ/л) байсан бол лолиолид ба ксантотоксин дундаж идэвхтэй, арктиин идэвхгүй байв. Энэхүү судалгаагаар Софийн борбут ургамлын газрын дээд хэсэгт хүчтэй антиоксидант идэвхтэй арктигенин их хэмжээтэй агуулагдаж байгааг тогтоосон ба цаашид түүнээс исэлдэлтийн стрессээс үүдэлтэй өвчнөөс сэргийлэх антиоксидант идэвхтэй бүтээгдэхүүн хөгжүүлэх боломжтой байна.
Түлхүүр үг: Софийн борбут, лигнан, монотерпен, кумарин, DPPH, ABTS, FRA
Studying the morphology and semantics of Neolithic ochre rock arts
Get PDFThe article examines the description and meaning of Neolithic ochre rock paintings, drawing from newly discovered monuments and materials near Ikh Khairkhan Mountain in the southwestern Khangai Mountains. As evidenced by these ochre paintings, post-glacial climate changes significantly influenced people’s lives and worldviews. During this period, Upper Paleolithic animal depictions evolved, with humans becoming the primary subject of ochre paintings. People were typically portrayed with outstretched arms, possibly symbolizing intentions or prayer gestures. This human representation in ochre paintings later developed into various forms in petroglyphs, with the raised-arms motif persisting until the late Stone Age and early Iron Age. Besides human figures, ochre rock paintings feature cross marks, vertical and horizontal lines, and geometric symbols. Cross marks, found in petroglyphs from the Late Paleolithic to the Late Bronze Age, are believed to span a broad timeframe. Among various interpretations of these Neolithic-associated signs, the hypothesis linking them to fire and possibly representing a group’s hearth is considered plausible. Neolithic rock paintings depict people in a rudimentary manner, similar to representations in late Selenge-type ochre paintings. However, it’s important to note that the meanings conveyed differ significantly in terms of description and semantics.
Шинэ чулуун зэвсгийн үеийн зосон зургийн дүрслэл, утга зүйн асуудалд
Хураангуй: Тус өгүүлэлд шинэ чулуун зэвсгийн үеийн хадны зосон зургийн дүрслэл, утга зүйн асуудлыг Хангайн нурууны баруун өмнөд хэсэгт орших Их хайрхан уулын орчмоос шинээр илрүүлсэн дурсгалууд хийгээд бусад хэрэглэгдэхүүнд тулгуурлан авч үзлээ. Мөстлөгийн дараах үеийн уур амьсгал, түүнээс улбаалсан хүрээлэн буй орчны хувьсал хүмүүсийн ахуй амьдрал, оюун сэтгэлгээнд ихээхэн нөлөөлжээ. Үүний нэг баримт бол хадны зосон зургийн дүрслэл, утга зүй юм. Энэ үед дээд палеолитын үеийн амьтан зурах тогтсон гэмээр дүрслэл хүнээр солигдож “хүн” зосон зургийн гол өгүүлэмж болжээ. Ингэхдээ хүнийг их төлөв хоёр гараа дэлж өргөсөн байдлаар зурдаг нь хүсэл санаагаа илэрхийлж наманчилж буйг дүрслэн үзүүлсэн гэж үзжээ. Ийнхүү зосон зурагт хүн дүрслэх болсон нь цаашид сийлмэл зурагт олон янз хэлбэр болж баяжигдсан боловч гараа өргөж наманчилж буй мэт харуулах дүрслэлийн онцлог байдал чулуун зэвсгийн төгсгөл, зэс чулууны үед хүртэл хэвээр хадгалагджээ. Зосон зурагт хүн дүрслэхээс гадна сөөлжир чагтан тэмдэг, босоо, ташуу зураас, янз бүрийн геометрийн дүрс тэмдэг зурсан байдаг. Сөөлжир чагтан тэмдэг нь палеолитын сүүл үеэс хожуу хүрлийн үе хүртэл хадны зурагт дүрслэгдсэн бөгөөд өргөн цаг хугацааны хүрээлэлд авч үздэг. Харин шинэ чулуун зэвсгийн үеийн хүнтэй хамт дүрслэгдсэн эдгээр тэмдгийн тухай олон үзэл баримтлалаас галтай холбоотой хэмээх таамгийг үнэмшилтэй хэмээн үзсэн бөгөөд бүл хүмүүсийн гал голомтыг илэрхийлж байх магадлалтай ажээ. Шинэ чулуун зэвсгийн үеийн хадны зурагт хүнийг ихэд тойм байдалтай дүрсэлдэг нь хожуу үеийн “Сэлэнгийн зосон зураг”-т хүн дүрсэлдэгтэй ихэд төстэй байна. Харин илэрхийлж буй утга агуулга, дүрслэлийн бүрдлээрээ ялгаатайг тэмдэглэжээ.
Түлхүүр үг: Неолит, агуй, хонгил, зосон зураг, хү
Taxonomy of the genus eragrostis (Eragrostis wolf.) in Mongolia
No full textAnnual plants in the vegetation cover of desert steppe and desert zones play a significant role, and one of these is the genus Eragrostis. To address the taxonomic issues of this genus, a total of 147 herbarium sheets stored in the Plant Collection (UBA) and digital herbarium database of the Botanic Garden and Research Institute of the Academy of Sciences were utilized. In Mongolia, the placement of glands on vegetative and reproductive organs, the location of hairs on reproductive organs, the shape and size of spikelets, the number of flowers, and the shape and size of the lower glume are stable traits for species identification within the genus Eragrostis (Eragrostis Wolf). Based on these characteristics, four species of Eragrostis are identified as growing in Mongolia: Eragrostis minor Host., Eragrostis pilosa (L.) Beauv., Eragrostis amurensis Probat., and Eragrostis cilianensis (All.) Vignolo ex Janch. These species are distinguished by gland placement and shape along the leaf margins and lower surface, the number of flowers, the shape of spikelets, and the hairs at the joints of the awns. A species identification key was developed based on these traits. Eragrostis amurensis, which was not previously recorded in earlier literature, was found in the Khuvsgul, Khentii, Mongolian Dauria, Mongolian Altai, Central Khalkha, Eastern Mongolia, Olon Nuur, and Dornogovi regions. Meanwhile, Eragrostis minor was newly recorded in the meadow steppe of the Khentii Mountain region, and Eragrostis pilosa was newly documented in the desert steppe of Khovd region.
Монгол орны хургалжийн (Eragrostis Wolf.) төрлийн ангилалзүй
Хураангуй. Цөлийн хээр, цөлийн бүсийн ургамлан нөмрөгт нэг наст ургамлууд чухал ач холбогдтой бөгөөд эдгээрийн нэг нь Хургалжийн төрөл болно. Тус төрлийн ангилалзүйн асуудлыг шийдэхийн тулд Шинжлэх Ухааны Академийн Ботаникийн цэцэрлэгт хүрээлэнгийн Ургамлын сан (UBA) болон цахим гербарийн санд хадгалагдаж буй нийт 147 хуудас цуглуулгыг ашигласан. Монгол оронд тархан ургаж байгаа Хургалжийн (Eragrostis Wolf) төрлийн ургамалд ургал болон үржлийн эрхтэн дээрх булчирхайны байрлал, үржлийн эрхтэн дээрх үслэгийн байрлал, түрүүхэйн хэлбэр, хэмжээ, цэцгийн тоо, цэцгийн доод хайрсны хэлбэр, хэмжээ нь нэлээд тогтвортой шинж тэмдэг болно. Эдгээр шинж тэмдгийг харгалзан манай оронд Хургалжийн (Eragrostis Wolf) төрлийн Eragrostis minor Host., Eragrostis pilosa (L) Beauv., Eragrostis amurensis Probat., Eragrostis cilianensis (All.) Vignolo ex Janch гэсэн дөрвөн зүйл тархан ургана. Дээрх зүйлүүд нь навчны ирмэг дагуу болон доод гадаргуун дээрх булчирхай, түүний хэлбэр, байрлал, цэцгийн тоо, түрүүхэй, залааны үений үслэгээр өөр хоорондоо ялгарах бөгөөд үүн дээр тулгуурлан зүйл таних түлхүүрийг бичсэн.Eragrostis amurensis нь өмнөх бүртгэл бичгүүдэд огт тусгагдаагүй, бидний судалгаагаар тус зүйлийг Хөвсгөл, Хэнтий, Монгол Дагуур, Монгол -Алтай, Дундад Халх, Дорнод Монгол, Олон нуур, Дорноговийн тойргуудад, харин Eragrostis minor Хянганы уулын нугат хээрийн тойрогт, Eragrostis pilosa зүйлийг Ховдын цөлжсөн хээрийн тойрогт нэмэн бүртгэж байна.
Түлхүүр үг: Хургалжийн төрөл, зүйлийн тоо, цэгэн тархал