Mongolia Journals Online
Not a member yet
3455 research outputs found
Sort by
A overview of research on Mongolian myths
No full textMyth and mythology is an important and indispensable subject of study in major fields such as humanities, sociology and even natural sciences and religious studies. A systematic review of Mongolian mythology has not yet been written. A review of Mongolian mythology research is important for collecting Mongolian myths, compiling, publishing, studying (promoting) and comparative study of Mongolian myths through translation into other languages. Therefore, the authors of this review have written a scientific review based on the main works on this topic by Mongolian, Buryat, Kalmyk and Inner Mongolian folklorists, as well as foreign Mongolologists. At the same time they are grouped in this review as ‘A Brief Review of the Study of Mongolian Mythology by Foreign Scholars’, ‘A Brief Review of the Study of Mongolian Mythology in Buryatia and Kalmykia’, ‘A Brief Review of the Study by Scholars of the Inner Mongolia Autonomous Region of China’ and ‘A Brief Review of the Study of Mythology in Mongolia’ and written in chronological order with brief conclusions.
Монгол домгийн судалгааны тойм
Хураангуй: Домог нь нийгэм, хүмүүнлэг, цаашлаад байгалийн ухаан, шашин судлал зэрэг томоохон салбарт давын өмнө авч үздэг, зайлшгүй судлагдахуун билээ. Монгол домгийн судалгааны тойм өнөө хэр цэгцтэй бичигдээгүй байгаа бөгөөд Монгол домгийг цуглуулах, эмхэтгэн хэвлүүлэх, судлах (сурталчлах), өөр хэлнээ орчуулах замаар харьцуулсан судалгаа хийх зэрэгт судалгааны тойм чухал юм. Иймд тус тоймыг бичигчид Монгол Улс болон буриад, халимаг, Өвөр монголын аман зохиолч, гадаадын монголч эрдэмтдийн сэдэвт хамаарах голлох бүтээлүүдийг онцлон дурдах замаар “Монгол домгийг гадаадын эрдэмтэд судалсан товч тойм”, “Буриад болон Халимаг дахь монгол домгийн судалгааны товч”, “БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы эрдэмтдийн судалгааны товч тойм”, “Монгол Улс дахь домгийн судалгааны товч тойм” хэмээн бүлэглэж цуваа цагийн дагуу (1876-2024) товч дүгнэлттэйгээр бичжээ.
Түлхүүр үг: Монгол аман зохиол, домог (myth), домог зүй, Монгол домог, судалгааны тойм, тойм судалга
Geological age of the Shiluut Uul locality, Upper Cretaceous
No full textMacroorganisms have been found from the Bayanshiree Formation (Upper Cretaceous) in Shiluut uul locality (South-East Mongolia). Were identified fourteen species of mollusca- Pseudohyria turistschewi, P. cardiformis, P. triangularis, P. tuberculata, P. janshini, P. arida, P. marginodentata, P. hongilica, P. unegetensis, Lanceolaria angustata, Sainshandiа unegetensis, S. bainshirensis, S. robusta, Plicatotrigonioides gobiensis. Ecology: The mollusks are large, the species diversity is enormous, perhaps this is due to the mineralized and warm water environment.
Дээд цэрдийн Шилүүт уул олдворт газрын насны үндэслэл
Manchu loanwords in Mongolian
No full textМонгол хэлэнд орсон манж үгс
Тус өгүүлэлд манж хэлнээс монгол хэлэнд орсон үгсийг шинжлэн тодруулахыг зорив. Үүнд, өгүүллийн эхэнд өмнөх судалгааны тоймыг гаргаж, тэдгээрт манж хэлнээс монгол хэлэнд орсон үг гэж үзсэн зарим саналын талаар өөрийн тайлбарыг бичив. Үндсэн судалгааг хийхдээ хоёр хэлний уламжлалт толь бичгүүдэд буй монгол ба манж хэлний нийтлэг үгсийг бүртгэж, тэдгээр бүртгэсэн үгсээ үе үеийн монгол хэлний дурсгал, сурвалж бичгүүдийн хэлний баримтад тохиолдож буй эсэх, тохиолдож байгаа бол ямар утгаар хэрэглэгдсэнийг нэг бүрчлэн шүүрдэн тулгаж, монгол, манж хэлний авиа зүй, бүтээвэр зүйн онцлог, бүтцээр нь задлах боломж, төрөл хэлнүүдийн баримтыг шалгуур болгон нягталсны дүнд манж хэлнээс монгол хэлэнд орсон 150 гаруй үгийг тодруулан, холбогдох тайлбар судалгааг бичив. Ингэхдээ хоёр угсаатны хэл, соёлын түүхэн харилцааг уялдуулан авч үзсэн болно.
Түлхүүр үг: монгол хэл, манж хэл, манж хэлнээс ормол үгс, хэлний харилцан нөлөөлөл
About the Mongolian “ОNE” word
No full textRecently, linguistic research has advanced new level, leading to the emergence of specialized fields such as cognitive linguistics, psycholinguistics, sociolinguistics, applied linguistics, language-culture studies, language-customs studies, and language-ethnicity studies. Additionally, focused research on specific linguistic phenomena, such as word conversion, is being conducted. In this article, we selected the basic number "one" and explored its relevance across various branches of Mongolian linguistics. We uncovered a wealth of knowledge and complex concepts through the lens of cognitive linguistics, addressing aspects such as etymology, vocabulary, symbology, and meaning. Our study also examined the term\u27s connections to ethics, composition, usage, culture, ethnicity, and customs.
Монгол хэлний “нэг” хэмээх үгийн тухай
Ганц үг гээд ганцдахгүй. Дан ганц нэг үгийн судалгааг сүүлийн үед манай хэл шинжлэлчид сонирхон судалж байна. Нэг үгийн судалгааг эрдэмтэн Н.Нансалмаа “цогц ойлголт”, “цогц мэдлэг”-тэй холбон тайлбарласан бол эрдэмтэн Д.Бадамдорж танихуйн хэл шинжлэлийн цөм салбар бол танин мэдэхүйн утга зүй юм гээд мэдлэгээр илрэх танихуйн цогц ойлголтыг “багц мэдлэг” хэмээн үзжээ. Хэдийгээр нэг үг боловч түүний судалгааг хэлний бүтэц, хэл зүй, үгийн гарал зүй, утга зүй, найруулга зүй, хэрэглээний хэл зүй зэрэгтэй холбон судалбал багц мэдлэг, цогц ойлголт бүрнээ гарч, тухайн үгийн агуулгын багтаамж хүрээ, бүхэллэг утга, ухагдахууны илэрхийлэл, үг хэлээр илрэх хүний сэтгэлгээний олон талт байдал бүрнээ танигдах юм
Some Notes on Another Fire Shastra
No full textIn this article, we present a piece of work called The Shastra of Fire, written by the learned Tibetan monk Agwanpuntsag. Ishdanzinvanjil, a famous monk of Mongolia, created a same doctrine called Fire Shastir a little earlier, but it is noteworthy that he started to re-compose it. Agwanpuntsag\u27s shastra of fire is characterized by the inclusion of very detailed elements within the scope of the subject under consideration. As a matter of fact, for ordinary devotees, practice is the main thing, while at the middle level, theory is the main focus, and for those at the higher level, they transforming the wonders of Tantra, and they are able to show hidden magic through the above teaching. In this way, the teaching is able to fully meet the needs of all small, medium, and large people, and it is very suitable for receiving according to the amount of what has been achieved.
Key words: shastra, didactic poetry, scholar lama, tibetan verse.
Дээд номын ёс галын шастир, тонилохуй мөрийг тодруулагч зул хэмээгдэх оршвой зохиолын тухай
Хураангуй: Энэхүү өгүүллээр Төвөдийн эрдэмтэй лам Агванпунцагийн туурвисан Галын шастир хэмээх зохиолыг танилцуулж байна. Монголын алдартай оточ лам Ишданзинванжил хэдийгээр арай өмнөхөн нь Галын шастир нэртэй хос ёсны сургаалыг туурвисан боловч дахин зохиох болсон нь анхаарал татаж байна. Агванпунцагийн туурвисан Галын шастир нь авч үзэж буй сэдвийн хүрээндээ нэлээн нарийн нарийн элементүүдийг оруулснаараа онцлог байна. Чухамдаа бол энгийн сүсэгтэн олны хувьд явдал мөр хичээх нь гол болдог бол дунд түвшиндээ үзэл онол голлодог ба дээд түвшнийхэн бол аг тарнийн гайхамшиг мэдэрдэг, ил далдын рид шид үзүүлэх хэмжээнд тулдаг онцлогийг дээрх сургаалаар бүрэн харуулахыг зорьсон. Ингэснээрээ уг сургаал бага, дунд, их төрөлхтөн бүгдийн хэрэгцээ шаардлагыг бүрэн хангахуйц бөгөөд хүрсэн хүрснийхээ хэмжээ тунд тааруулан хүртэхэд тун тохирсон шинжтэй байна.
Түлхүүр үг: Шастир, сургаалын яруу найраг, эрдэмтэй лам нар, төвөд шүлэ
On the Tradition and Distribution of the Epic “Tree Years Old Mekhelee”
No full textIn this article, it was discovered that the epic “The Best Hero Three Years Old Mekhelee” previously considered a single-version epic, is actually a multi-version epic widely popular among the Khalkha and Oirat people. Seven distinct versions of this epic have been identified, and the origins and traditions of each version have been described by the author.
The epic “The Best Hero Three Years Old Mekhelee” originated in ancient times, rooted in the mythic traditions of heroes who descended from the sky to establish peace on Earth. It features a war-themed narrative focused on regaining what was lost. By the late 19th century, among the Khalkhas and Western Mongols, it evolved into a cyclical epic with the following general storyline:
1) The main hero, Mekhelee, chases Kharhurmugchin, who took away his herds and horses, to his homeland and kills him,
2) Upon returning home, Mekhelee goes after the five monsters who have in vaded the deserted hinterland capturing his parents, servants and horses
3) He wins the hand of the fairy Tolzandan, the daughter of king Todork hoia-Yalgasan, who lives in the direction of the rising sun, after defeating her in the three games of men.
The version by Sarisan and G. Dugersuren is proof that the most developed ver sion of this epic was passed down to the people of Khalkha and Oirad in the same form. Epic singers from the Derbet ethnic group (Baglai, Khainzan, Zodov) verbal ly passed down brief or condensed versions, meanwhile the epic began to be fade from Khalkhas, although both directly relate to the same developed form mentioned above. Consequently, as the epic continued to be passed down orally, new versions emerged, diverging significantly in themes and events from the original source.
“Гунан наст Мэхэлээ” туулийн тархац, уламжлалын асуудалд
Хураангуй: Энэ өгүүлэлд судлаачид ганц хувилбарт тууль гэж үзсээр ирсэн “Эрийн сайн гунан настай Мэхэлээ” гэдэг туулийг судлаад, уг тууль нь ойрад, халхуудын дунд өргөн дэлгэрсэн олон хувилбарт тууль болохыг тогтоожээ. Тус туулийн долоон хувилбарыг тогтоож, хувилбар тус бүрийн гарлыг тодруулахыг эрмэлзжээ. Анх дайн тулааны сэдэвтэй үүссэн тус тууль нь XIX зууны сүүл үед дайн тулаан, баатарлаг гэрлэлтийн хосолмол сэдэвтэй, ах дүү баатруудын алдар гавьяаны тухай мөчлөг (cycle) туулийн хэлбэртэй болжээ. ХХ зуунд тэрхүү хөгжингүй хэлбэртэй хувилбаруудын үйл явдлыг харилцан адилгүй түвшинд хадгалсан, ихэвчлэн товчхон өгүүлэгдэхүүнтэй аман хувилбарууд уламжлагдсан байна.
Түлхүүр үг: Хатан хурмаст, тууль хайлах, өрсөлдөгч, Хөхөө дэглэн 
Monuments of the talgar according to archaeology
Get PDFThe article tells about the study history of the medieval Talgar settlement and settlements in the locality. If we pay attention to the sources the first researchers and travelers of the city of Talkhiz report that the territory of the city was large. We are also talking about settlements that are part of the territory of this settlement, but have not yet been explored. Nevertheless, the Talgar settlement, which has been studied for more than one hundred and fifty years, undoubtedly has a special significance as a historical monument. Until now, valuable objects found during excavations are stored in many museums and museums-reserves of the country. Among the finds you can see some imported products. This suggests that the medieval settlement of Talgar was a center of artisans and jewelers, where international trade was well developed. One can see how much influence external relations had on the development of this settlement located along the Great Silk Road.Talgar is one of the most important monuments among the historical and cultural sites of Semirechye. However, the article says that some localities still need to be investigated.
Талгарын археологийн дурсгалууд
Товчлол. Уг нийтлэлд Талгарын дундад зууны үеийн суурин болон тус нутгийн сууринг судалсан түүхийн тухай өгүүлнэ. Судалгаа, тоо баримтад анхаарлаа хандуулбал Талхиз жотын анхны хайгуулчид, аялагчид тус хотын нутаг дэвсгэр их байсныг илтгэдэг. Мөн энэ суурингийн нутаг дэвсгэрт багтсан боловч судлагдаагүй суурин газруудын тухай ярьж байна. Гэвч зуун тавин жил судлагдсан Талгар суурин түүхэн дурсгалт газрын хувьд онцгой ач холбогдолтой, байр суурь эзэлдэг нь дамжиггүй. Өнөөг хүртэл малтлагын явцад олдсон үнэт эд зүйлс тус улсын олон музей, музей нөөцөд хадгалагдаж байна. Олдворуудын дунд та импортын зүйлсийг харж болно. Энэ нь дундад зууны үеийн Талгар суурин нь олон улсын худалдаа сайн хөгжсөн гар урчууд, үнэт эдлэлийн холбоодын төв байсан болохыг харуулж байна. Их торгоны зам дагуу орших суурингийн хөгжилд гадаад харилцаа ямар их нөлөө үзүүлсэнийг харж болно. Талгар бол Жетысу дахь түүх, соёлын өвийн хамгийн чухал дурсгалуудын нэг юм. Гэсэн хэдий ч зарим суурин газарт судалгаа хийх шаардлагатай хэвээр байгааг үг нийтлэлд дурджээ.
Түлхүүр үг. Талхиз, эртний суурин, худалдаа, судлаач, археологи, дундад зууны, олдвор, олон улсын, музе
The Problem of primary knapping technique in Steppe Paleolithic sites
Get PDFIn the region east of the Kherlen River, characterized by low mountains and vast plains, relatively little Paleolithic research has been conducted in recent times. Therefore, this article examines the primary flaking techniques used in the production of stone tools at the Paleolithic sites discovered in recent years in the territory of Sukhbaatar province, specifically at Achaat Mountain, Bogd Mountain, and the Otson Tsohio and Zuun Shovkh sites. These sites are associated with the final stage of the Middle Paleolithic and the Early and Middle Upper Paleolithic. The primary flaking techniques used in stone tool production were directed toward the center, with Levallois and parallel flaking methods predominating. The Levallois flaking technique was used relatively late, continuing until the Middle Upper Paleolithic, likely in relation to the regional Paleolithic cultural zonation.
Тал хээрийн палеолитын дурсгалын анхдагч цуулалтын асуудал
Хураангуй: Хэрлэн голоос урагш нам өндөртэй уулс, тэгш тал зонхилсон хээрийн бүс нутагт өнгөрсөн хугацаанд палеолитын судалгаа харьцангуй бага хийжээ. Тиймээс тус өгүүлэлд Сүхбаатар аймгийн нутаг дэвсгэрээс сүүлийн жилүүдэд илрүүлсэн Ачаат уул, Богд уул, Зараа уулын Оцон цохио, Зүүн шовхын палеолитын суурины чулуун зэвсэг үйлдвэрлэлийн анхдагч цуулалтын арга ажиллагааны тухай өгүүлэв. Дээрх дурсгалууд нь дунд палеолитын төгсгөл, дээд палеолитын эхэн болон дунд үед холбогдоно. Чулуун зэвсэг үйлдвэрлэлийн анхдагч цуулалтын арга ажиллагаа нь төв рүү чиглэсэн, леваллуагийн, зэрэгцээ цуулалтын арга зонхилж байжээ. Леваллуагийн цуулалтын арга харьцангуй хожуу буюу дээд палеолитын дунд үе хүртэл ашиглагдаж байсан нь бүс нутгийн палеолитын соёлын бүсчлэлтэй холбоотой байх магадлалтай ажээ.
Түлхүүр үг: Цуулалтын арга, леваллуа, зэрэгцээ цуулалт, бэлдэц, үлдэ
Geology of the Deer stones at the Uushigiin Uvur complex, Khuvsgul Province, Mongolia
Get PDFGeological assessment of rock lithologies of the fourteen deer stones at the Uushigiin Uvur deer stone complex, west of Mürün in north-western Mongolia, indicated that natural jointing a product o regional geological stresses in the insitu rock-was an important component in stone selection by the deer stone fabricators. Near surface exfoliation fracturing of granite may also have been an important factor in generating stone that could be extracted in sizes and shapes suitable for deer stones. The deer stone fabricators also selected stone with natural ferruginous staining along joint surfaces, enabling a colour patterning in the finished chipped deer stone surface. The presence of two distinctly different rock lithologies in the deer stones (both previously referred to as ‘granite’) may point to different regions of origin for the individuals personified by the deer stones: twelve of the deer stones are made from (presumably) local pink granite: two are from a greyer more mafic intrusive not seen in the immediate locale.
Хөвсгөл аймгийн Уушгийн Өвөрт буй буган чулуун хөшөөний цогцолбор дурсгалын геологийн судалгаа
Хураангуй: Монгол орны баруун хойд хэсэгт, Мөрөн хотын баруун тийш орших Уушигийн өьөрийн 14 буган чулуун хөшөөний чулуулгийн геологийн үнэлгээгээр тухайн газрын гүний чулуулагт бүс нутгийн геологийн даралт нөлөөлсний үр дүнд үүссэн ан цавууд нь урлаачдад буган чулуу хийх чулууг сонгоход гол нөлөөтөй байжээ. Боржин чулууны гадаргын ойр хэсэгт үүссэн ан цав нь буган чулуун хөшөөнд зориулан тохиромжтой хэмжээ, хэлбэртэй чулууг гарган авахад чухал үүрэгтэй байж магадгүй. Буган чулуун хөшөө урлаачид мөн байгалийн төмөр агуулсан толботой чулууг сонгож, үүний үр дүнд хөшөөний гадаргуу дээр өнгөний хээ үүсгэх боломжийг олгож байжээ. Буган хөшөөнүүдэд хоёр өөр төрлийн чулуулаг (өмнө нь “боржин” гэж нэрлэгдэж байсан) илэрсэн нь буган хөшөөнүүдээр дүрслэгдсэн хүмүүсийн гарал үүслийн бүс нутгийн ялгааг зааж магадгүй. Арван хоёр буган хөшөө нь (магадгүй) орон нутгийн ягаавтар боржин чулуугаар хийгдсэн бол хоёр нь ойр орчимд байдаггүй, хар саарал өнгийн, мафит агуулсан интрузив чулуулгаар хийгдсэн байна