Rzeszów University
Repozytorium Uniwersytetu Rzeszowskiego (UR) / University of RzeszówNot a member yet
11199 research outputs found
Sort by
Local patriotism in the perspective of 20, 40 and 60 year-olds in Podkarpacie region
No full textatriotyzm lokalny odwołuje się do umiłowania ojczyny w kategoriach terytorialnych. Dotyczy określonego miejsca nazywanego swojskim, własnym i odróżniającego się od tego obszaru, który takich atrybutów nie posiada. Obejmuje dom, okolicę, region, czyli podstawowe kręgi środowiskowe, będące źródłem doświadczeń człowieka i praktykowania aktywności. W toku podejmowanych działań budowane są relacje ze współmieszkańcami, pozwalające zakorzenić się w miejscu. Patriotyzm lokalny odwołuje się do identyfikacji terytorialnej, historyczno-kulturowej i wspólnotowej, zorientowanej aksjologicznie.
W przedmiotowym opracowaniu przedstawiono wyniki badań dotyczące sposobów definiowania i praktykowania patriotyzmu lokalnego przez mieszkańców Podkarpacia z pokolenia 20, 40 i 60-latków. Wskazano składowe patriotyzmu lokalnego i ich strukturę. Badania zrealizowano w paradygmacie badań ilościowych na reprezentatywnej próbie.Local patriotism refers to the love of homeland in territorial categories. It refers to a specific place, a territory called homely, one’s own and which is different from the area that lacks such attributes. It includes home, neighbourhood, region, i.e. basic environmental circles which are the source of human experience and practice of specific activities. In the course of specific activities, relationships with fellow residents are built, allowing people to take root in the place. Local patriotism appeals to territorial, historical, cultural and community identification, oriented axiologically.
The study presents research results concerning the ways in which the local patriotism is defined and practiced by the Podkarpacie region inhabitants from the generation of 20, 40 and 60 year-olds. The components of local patriotism and their structure were indicated. The research was carried out in the paradigm of quantitative research on a representative sample group
Press Advertising in the Second Polish Republic: A Case Study of "Ilustrowany Kurier Codzienny", "ABC Nowiny Codzienne" and "Gazeta Polska"
No full textPromotor - dr hab. Edyta Czop, prof. UR - 415 s.Reklama prasowa w okresie międzywojennym stanowiła jedną z najważniejszych i najczęściej stosowanych form popularyzacji produktów i usług. Prasa, a wraz z nią ogłoszenia i reklamy, docierały bowiem do najbardziej odległych zakątków kraju i przedstawicieli różnych warstw społecznych. Treści zawarte w ogłoszeniach prasowych kształtowały gusta, nawyki higieniczne, pielęgnacyjne, popularyzowały produkty farmaceutyczne, sugerowały w co się ubrać, jakim samochodem jeździć, w co wyposażyć mieszkanie itp.
Ogłoszenia prasowe i reklamy są ważnym, ale wciąż niedocenionym źródłem historycznym pozwalającym na uzyskanie wielu informacji na temat ówczesnych stosunków handlowych, relacji producent-
konsument, cen, zaopatrzenia, dostępu to technologii itp. W powiązaniu z towarzyszącymi jej procesami handlowymi, reklama, może być przedmiotem badań nie tyko historyków, ale socjologów, psychologów, językoznawców, czy ekonomistów.
W pracy podjęto próbę uzupełnienia dotychczasowego dorobku z zakresu reklamy, zwłaszcza reklamy okresu międzywojennego. W II RP rynek reklamowy musiał odnaleźć się nie tylko w nowych warunkach polityczno-gospodarczych, ale także reagować na zmieniające się gusta, i równocześnie uczestniczyć w ich kreowaniu. W reklamach i ogłoszeniach początkowo bazowano na osiągnięciach i dorobku rynku reklamowego z okresu zaborów, by następnie wkroczyć na drogę intensywnego rozwoju i otwarcia na nowe trendy.
Głównym celem niniejszej pracy było wskazanie, że reklama prasowa to ważny i dynamicznie rozwijających się środek marketingowych w okresie międzywojennym.Press advertising held significant importance during the interwar period as a widely utilized medium for promoting products and services. Press publications, announcements, and advertisements had extensive reach across the country, reaching even the most distant regions and people from different social backgrounds. The development of the press in Poland facilitated the dissemination of behavioral norms, cultural trends, aesthetic paradigms, and catalyzed societal democratization.
Advertising has influenced the formation of popular culture and the rise of consumer society. The content conveyed within press advertisements had a profound impact on the construction of individual preferences, hygiene practices, popularization of pharmaceutical products, fashion trends, automotive preferences, and suggestions for suitable household furnishings.
The following work aims to build upon the previous achievements in advertising, specifically focusing on advertising practices during the interwar period. In the Second Polish Republic, the advertising industry had to find its footing amidst changing political
and economic conditions. It also had to keep up with evolving consumer preferences and actively contribute to their formation. At first, advertisements and announcements relied on the successes of the advertising market during the partition period. However, they soon underwent a transformative phase of rapid development and embraced new trends.
The primary objective of this study is to emphasize that press advertising played a vital role as a dynamic and essential marketing tool during the interwar period
Young people and COVID-19. The potential importance of social media forums for the psychosocial functioning of the young generation
No full textArtykuł opiera się na dwóch badaniach, w których sprawdzano potencjalną rolę korzystania z Internetu i mediów społecznościowych w odczuwaniu alienacji i jej wymiarów przed pandemią COVID-19 i w jej trakcie. W obu badaniach wykorzystano kwestionariusz alienacji-integracji autorstwa Krystyny Kmiecik-Baran. Pozwala on mierzyć poziom ogólnego poczucia alienacji oraz pięć jej wymiarów: poczucie anomii vs. ładu społecznego; poczucie bezsensu vs. sensu; poczucie bezradności vs. zaradności; poczucie samowyobcowania vs. autonomii; poczucie izolacji vs. integracji. Znaczące różnice w obu badaniach (wzrost) stwierdzono jedynie w dwóch wymiarach: w poczuciu izolacji vs. integracji oraz w poczuciu bezradności vs. zaradności.This article is based on two studies that examined the potential role of social media use in feelings of alienation and its dimensions, before and during the COVID-19 pandemic. Both studies used the alienation-integration questionaire by Krystyna Kmiecik-Baran. It allows to measure the level of the general feeling of alienation and its five dimensions: sense of anomie vs. social order; sense of senselessness vs. sense of meaning in life; feeling of helplessness vs. resourcefulness; feeling of self-estrangement vs. autonomy; feeling of isolation vs. integration. Significant differences in both studies (increase) were found only in two demensions: sense of isolation vs. integration and with a sense of helplesness vs. resourcefulness
Military incident as an element of political struggle in Middle East, illustrated by the example of the clash in Rafah region, 7 January 1949
No full textPod koniec I wojny izraelsko- arabskiej 7 stycznia 1949 roku miał miejsce incydent zbrojny koło Rafah na pograniczu Palestyny i egipskiego Synaju. Izraelskie lotnictwo i obrona przeciwlotnicza zestrzeliły tam pięć brytyjskich samolotów. Zginęło trzech brytyjskich pilotów, a dwóch dostało się do niewoli. Londyn twierdził, że samoloty kontrolowały jedynie wprowadzenie w życie rozejmu między Egiptem a Izraelem. Tel Awiw uznawał loty brytyjskie za wrogi akt. Wielka Brytania nie akceptowała proklamowania Izraela i nie miała zgody ONZ na te loty. W tekście poniższym przedstawione zostaną dwie kwestie. Po pierwsze ukazany zostanie paradoks, że starcie z 7 stycznia 1949 roku ostatecznie doprowadziło do zmiany polityki Londynu i uznania przez Wielką Brytanię państwa Izrael. Był to więc przykład incydentu zbrojnego, który doprowadził do pozytywnych skutków politycznych. Po drugie wskazano, że rezultat starcia z 7 stycznia 1949 roku był wyraźnym sygnałem upadku mocarstwowej pozycji Wielkiej Brytanii w regionie Lewantu.By the end of first Israel-Arab war, on 7 January 1949 there occurred a military incident near Rafah, at the border between Palestine and Egyptian Sinai. The Israeli air force and anti-aircraft defence shot down five British aircraft. Three British pilots died and two ended up in captivity. London claimed, that the aircraft were only supervising the implementation of the truce between Egypt and Israel. Tel Aviv recognised the flights as an act of hostility. Great Britain did not recognise the proclamation of Israel and did not receive the UN permission for these flights. The following text discusses two issues. Firstly, it presents the paradox that the clash of 7 January 1949 eventually led to the change of London’s policy and recognising the state of Israel by Great Britain. Thus, it was an example of a military incident that led to positive political outcomes. Secondly, it is pointed out that the clash of 7 January 1949 was a clear signal of the decline of imperial position of Great Britain in the area of Levant
The cage-inside, The cage-outside
No full textPrezentowany cykl: The cage-inside, The cage-outside jest własną interpretacją pojęcia wolności (intaglio, technika własna).
Tytuł wystawy; The 3nd TKO International Miniprint 2024
Wystawa była prezentowana w:
1. Tokyo (28-05. do 02 06.2024) - Metropolitan Theater
2. Kyoto (08-16-06. 2024) - Artzone Kaguraoka
3. Osaka (01-11.09.2024) - Gallery Irohani
Kuratorka i pomysłodawczyni projektu – wybitna graficzka Haruko Cho.
W tej edycji wystawy pokazano 410 grafik 238 artystów z 40 krajów.
Wystawom towarzyszy katalog: http://bgallery.xsrv.jp/tko2024/Prezentowany cykl: The cage-inside, The cage-outside jest własną interpretacją pojęcia wolności (intaglio, technika własna).
Tytuł wystawy; The 3nd TKO International Miniprint 2024
Wystawa była prezentowana w:
1. Tokyo (28-05. do 02 06.2024) - Metropolitan Theater
2. Kyoto (08-16-06. 2024) - Artzone Kaguraoka
3. Osaka (01-11.09.2024) - Gallery Irohani
Kuratorka i pomysłodawczyni projektu – wybitna graficzka Haruko Cho.
W tej edycji wystawy pokazano 410 grafik 238 artystów z 40 krajów.
Wystawom towarzyszy katalog: http://bgallery.xsrv.jp/tko2024
Archaeology and language: Slavic names of protohistoric fortified settlements in northeastern Italy in the broad context of linguistic data, written sources, and archaeological finds
No full textGdyby pozostać na gruncie tradycyjnej archeologii, skupiającej się na opisie kultury materialnej, trudno byłoby powiedzieć coś sensownego o grodziskach protohistorycznych na terenie Italii północno-wschodniej w kontekście średniowiecznych Słowian. Nie natrafiono – jak dotąd – w ich obrębie na żadne zabytki, czy choćby drobne materialne ślady, które można by połączyć ze Słowianami w tym okresie. Związek ten jest jednak ewidentny, na co wskazują nazwy tych obiektów utrwalone w średniowiecznych źródłach pisanych i toponimii. Nie są to nazwy przypadkowe, lecz takie, które wymagały interpretacji, a zatem zaangażowania. O ile uboższa byłaby synteza dziejów Słowian italskich, gdyby pomijała dane językowe? Na szczęście powiększa się obecnie złożoność i kompleksowość problemów badawczych, dlatego koncepcje studiów lokujące się wewnątrz jednej dyscypliny okazują się po prostu niewystarczające i tracą na atrakcyjności. W rezultacie pojawiają się rozmaite przesunięcia i modyfikacje granic dziedzin naukowych, a programy badawcze – siłą rzeczy – przybierają charakter interdyscyplinarny lub transdyscyplinarny. W przeciwieństwie jednak do interdyscyplinarności, która nie przekształca pola badawczego włączonych w nią dziedzin, transdyscyplinarność stawia problemy, które nie są możliwe do rozwiązania w obrębie żadnej z nich i prowadzi do ukonstytuowania, choćby na chwilę, nowego pola badawczego (Zeidler-Janiszewska 2006, 10–11; Domańska 2011, 55–56). Dane językowe mogą wiec stać się źródłami archeologicznymi w badaniach transdyscyplinarnych. Podejściu takiemu sprzyjają całkiem liczne toponimy słowiańskie w północno-wschodnich Włoszech. Znaczenie tego faktu łatwiej zrozumieć i docenić, kiedy po równać go z wkładem toponimicznym Longobardów. Mimo, iż przez ponad dwa wieki dominowali oni we Friuli (568–774), pozostawili po sobie relatywnie naprawdę niewiele nazw miejscowych (Finco 2021, 216).
Powtarzalny i dość ujednolicony wśród Słowian italskich sposób nadawania protohistorycznym osiedlom obronnym wspólnych nazw – przeważnie nawiązujących do form *gardu, *gardiku, *gardiska, brak ich indywidualizacji nazewniczej, wskazuje na branie pod uwagę przede wszystkim ich cech zewnętrznych – tego, co je łączyło (eksponowana pozycja, mury, relikty fortyfikacji, wały zamykające przestrzeń), a nie wyróżniało (konkretne wydarzenia, osoby, grupy społeczne, etnosy, rola gospodarcza, znaczenie administracyjne, znaczenie militarne). Sugeruje to, że obiekty te, dostrzegane w terenie, traktowano raczej jako ślady dawnej świetności, nie zaś jako struktury o aktualnym znaczeniu użytkowym i społecznym. Wydaje się, że grodziska te pełniły przede wszystkim określoną rolę w oswajaniu przestrzeni jako dominanta w terenie, której przypisywano historyczną lub mityczną przeszłość. Dostrzeżenie i nazwanie tych obiektów wiązało się z ich klasyfikacją, ocenianiem, wartościowaniem i uznaniem za własność, rzecz jasna niekoniecznie w sensie prawnym. Jako charakterystyczne i porzucone, niefunkcjonujące miejsca w przestrzeni, nadawały się doskonale do poprowadzenia przez nie granicy – granicy, która przecież w średniowieczu była nieciągła (dyskretna) i wymagała wyróżniających się punktów topograficznych. Na poziomie podświadomości proces ten był też lokowaniem w tych miejscach nadziei na stabilność i niezmienność – lokowaniem powtarzanym przez kolejne pokolenia, nawet po romanizacji i utraceniu zdolności rozumienia używanych nazw.
Biorąc pod uwagę formy obecności oraz rolę Słowian w północno-wschodniej Italii, cały kontekst historyczny, nie było społecznych i politycznych warunków do zakładania przez nich grodów, jakie powstawały w okresie plemiennym w Europie środkowej i wschodniej, a później, w okresie wczesnych państw, praktycznie na terenie całej Słowiańszczyzny. Określenia pochodne od form prasłowiańskich *gardu, *gardiku i *gardiska tkwiły jednak w słowniku i tradycji Słowian zamieszkujących północno-wschodnie regiony Półwyspu Apenińskiego, choć pojęcia te i wyobrażenia na ich temat zostały przyniesione z zewnątrz. Ich obraz wśród Słowian południowych kształtował się również pod wpływem zastanego krajobrazu kulturowego z jego licznymi obiektami obronnymi, od protohistorycznych osad, poprzez rzymskie twierdze, miasta i ośrodki kultu, aż po
ufortyfikowane obiekty średniowieczne.
Wyraźna przewaga toponimów typu Grodzisko (typ pierwszy) (15 na 20, czyli 75%), które w większości przypadków (8 na 15, czyli 53,33%) da się powiązać z konkretnymi protohistorycznymi osadami obronnymi, pozwala widzieć w tym zjawisku zwyczaj – konkretne działanie, ale też uświadomienie sobie ich przeszłej świetności. Kiedy dodamy do tego nazwy typu Gród (typ trzeci) i Gródek (typ drugi), liczba protohistorycznych osiedli obronnych z nazwą wywodzącą się od prasłowiańskich form *gardu, *gardiku, *gardiska wzrośnie do 12. Jeżeli uwzględnimy wszelkie ślady fortyfikowania i naturalne walory obronne miejsca, to okaże się, że cechy te można odnieść do aż 16 toponimów trzech badanych typów, co daje 80%. Nie można tu mówić o przypadku! Specyficzna sytuacja topograficzna, kontekst osadniczy północno-wschodniej Italii, a także względna obfitość źródeł archeologicznych, językoznawczych oraz pisanych dała możliwość zbadania i udokumentowania tych interesujących korelacji między kulturą materialną (krajobrazem kulturowym) a toponimią. Choć obserwacje dotyczą peryferii świata słowiańskiego, nasuwające się wnioski skłaniają do patrzenia z większą ostrożnością na próby rozluźniania pojęcia grodzisko i pochodnych od niego toponimów z pozostałościami dzieł obronnych, czyli dawnych grodów, podejmowane przez niektórych badaczy w głębi Słowiańszczyzny (por. Florek 2014).
Zebrany materiał porównawczy, w postaci innych toponimów, znalezisk archeologicznych oraz wzmianek w źródłach pisanych, poddany analizom przestrzennym, wykazał wyraźną geograficzną współzależność między nazwami trzech interesujących nas typów a śladami obecności Słowian. Widać to wyraźnie na przedstawionych mapach skupień, jak i w zestawieniach obiektów pozostających w sąsiedztwie, w zasięgu krótkiej podróży umożliwiającej powrót tego samego dnia (mikroregion). Diagram Woronoja umożliwił regionalizację zebranego materiału wokół nazw pierwszego, drugiego i trzeciego typu i oszacowanie zasobów poszczególnych regionów w oparciu o kryterium odległości (dostępności). Rzucająca się w oczy gęstość osadnictwa słowiańskiego w północno-wschodniej Italii w średniowieczu nie tylko przyczyniła się do wytworzenia rozbudowanej toponimii, ale także do trwałości nazw miejscowych, w tym tych wywodzących się od form *gardu, *gardiku, *gardiska.
Owa trwałość musiała wynikać również z ewolucyjnego, stopniowego asymilowania się Słowian w społeczeństwie północno-wschodniej Italii posługującym się językami romańskimi, zarzucając najpierw niechrześcijańskie praktyki wyposażania zmarłych oraz różne zabiegi magiczne towarzyszące pochówkom (Piotrowski 2022, 212). Nastąpiło to gdzieś w XI stuleciu, podobnie jak w innych rejonach kultury ketlaskiej. Kulturowy i językowy pierwiastek słowiański zaczął być wchłaniany od XII w., przy czym w pierwszej kolejności objawiło się to poprzez zarzucanie imion słowiańskich i wybieranie tych romańskich, w tym chrześcijańskich. Sama chrystianizacja przyczyniła się do wymiany terminologii religijnej, a z czasem częściowo także tej z dziedziny życia codziennego. Wydaje się jednak, że mowa słowiańska mogła się utrzymać w głębi północno-wschodnich Włoch do końca średniowiecza jako język rodzinny, używany w domu przez ludność porozumiewającą się na zewnątrz w dialektach romańskich. Sytuację taką obserwujemy również dziś na terenie Słowiańszczyzny Friulskiej (Slavia Friulana), gdzie język słowiański od średniowiecza przeplata się z językami romańskimi (por. Bonessa et al. 2013).
Ewidentny związek nazw trzech badanych typów ze średniowiecznym osadnictwem słowiańskim w północno-wschodniej Italii jest zagadnieniem dającym perspektywy dalszych badań. Przede wszystkim warto podjąć próby poszukiwania archeologicznych i toponomastycznych śladów obecności słowiańskiej w sąsiedztwie trzech lokalizacji: Gradisca di Spilimbergo, Gradisca w Pasiano di Pordenone, obydwie na terenie Friuli-Wenecji Julijskiej, a także Borgo Gradisca w Castello Roganzuolo, we wschodniej części regionu Wenecja Euganejska. Wydaje się, że ich izolowana pozycja na mapach jest w jakiejś mierze wynikiem stanu rozpoznania, braku pewnej tradycji i wrażliwości badawczej, charakterystycznej dla uczonych i regionalistów działających w środkowej oraz wschodniej części Friuli, bliżej świata słowiańskiego. Pewne nadzieje kryją się również w protohistorycznych osadach obronnych, które noszą nazwy typu Gradisca, Gradiscutta i ich warianty, a także Grad i Gradec/Gradez. Być może podczas przyszłych prac wykopaliskowych lub w trakcie przeglądania materiału zabytkowego pochodzącego z wcześniejszych badań uda się zidentyfikować zabytki średniowieczne lub może nawet sugerujące związki z kulturą słowiańską? Pewien potencjał kryje się również w toponimach wskazujących na grodzisko, takich jak Gradisca d’Isonzo, Gradisca w Pasiano di Pordenone, Gradiscutta di Faedis, Gradiscutta di Gorizia, Gradisca w miejscowości Ruda, Gradischis w Beano czy Borgo Gradisca w Castello Roganzuolo, w powiązaniu z którymi nie natrafiono na razie na obiekty obronne. Jest bardzo prawdopodobne, że w jakimś zakresie jest to rezultat stanu badań. Szczególnie na użytkowanej rolniczo Równinie Friulskiej obiekty wznoszone z ziemi, drewna i luźnych kamieni były znacznie narażone na zniszczenie. Nadzieję na odnalezienie nowych grodzisk protohistorycznych dają coraz powszechniej stosowane metody teledetekcyjne (LiDAR, fotografia satelitarna i lotnicza
w zakresie światła widzialnego i multispektralna).
Interesujących materiałów w postaci kolejnych nazw wywodzących się z form *gardu, *gardiku, *gardiska, a także innych toponimów słowiańskich mogą dostarczyć dalsze prace terenowo-językoznawcze, szczególnie prowadzone wśród lokalnych społeczności. Część tego typu nazw może być jeszcze ukryta w archiwach, dokumentach, na dawnych mapach i planach.
Biografia grodzisk protohistorycznych na terenie północno-wschodnich Włoch, wzniesionych w epoce brązu lub wczesnej epoce żelaza, nie kończy się w momencie ich opuszczenia. Równie ciekawa jest ich posthistoria ciągnąca się przez okres lateński, rzymski, średniowieczny i nowożytny. Nie sposób było ich nie zauważyć, nie uwzględnić w działaniu, nie nazwać. W tym przejawia się ich sprawczość i przynależność do wielu ludów, kultur i epok. Słowiański epizod w długim „życiu” przynajmniej części z nich daje nam nową perspektywę, która pozwala w nieco pełniejszy sposób spojrzeć na osadnictwo słowiańskie w Italii wieków średnich. Biograficzne podejście uświadamia nam znaczenie upływającego czasu, młodości, dojrzałości i starości, a więc też zmian, jakie się z tym wiążą.
Wnet pojmujemy, że grodziska, które obserwujemy dziś w terenie, w średniowieczu – jeśli nawet już nie funkcjonowały – były znacznie lepiej zachowane. Nie możemy ich zobaczyć w tamtej postaci. Krajobraz jest jak rzeka. Nie można dwa razy wejść do tego samego krajobrazu.The article gathers and discusses twenty place names from northeastern Italy that derive from Proto-Slavic forms *gardu, *gardiku, and *gardiska, which suggest a connection with a fortified settlement. Although these names could not have originated earlier than the Middle Ages, some are associated with protohistoric hillforts dated to the Bronze Age and the Early Iron Age. Others refer to later ones – Roman and Medieval defensive structures, and one corresponds to a naturally defensible protohistoric settlement. There are also names that, so far, cannot be linked to any such site. The study aimed to determine whether the non-coincidental convergence of old forms and “new” medieval and later names holds any informational value.
In the Friuli–Venezia Giulia region, the following locations are discussed: 1. Gradisca di Sedegliano, 2. Gradisca di Spilimbergo, 3. Gradiscutta (municipality of Codroipo, near castelliere di Rividischia), 4. Castelliere della Gradiscata in Monfalcone, 5. Castelliere La Gradiscje in Codroipo, 6. Gradišče (municipality of Duino-Aurisina), 7. Gradec near Rupinpiccolo (municipality of Sgonico), 8. Castelliere di Contovello, with the Slavic name Grad, in the Trieste district, 9. Gradische/Gradisce, and 10. Gradez/Gradec, both in the municipality of Sgonico, 11. Gradišče on Monte Chiave (municipality of Trieste) and 12. Castelliere di Slivia, locally known as Gradec, in the municipality of Duino-Aurisina.
Besides these toponyms directly connected to identifiable protohistoric hillforts, there are several others whose interpretation is more complex. First of all it is necessary to mention the places located in Friuli-Venezia Giulia region: 13. Belgrado del Friuli (municipality of Varmo), 14. Gradisca d’Isonzo, loco municipality, 15. Gradisca in Pasiano di Pordenone, 16. Gradiscutta (municipality of Faedis), 17. Gradiscutta di Gorizia, 18. Gradiscia (municipality of Ruda), and 19. Gradischis in Beano (municipality of Codroipo). To this list must be added 20. Borgo Gradisca in Castello Roganzuolo (eastern Veneto region), which corresponds to a visible protohistoric settlement (without a confirmed hillfort).
The study is transdisciplinary in nature, combining archaeological data with evidence from written sources and linguistic research. It aligns with research trends inspired by Colin Renfrew’s Archaeology and Language as well as by broader humanistic paradigms such as the “material turn”, lieux de mémoire (sites of memory), and the archaeology of time.
The theoretical section explores the role of language as a cultural tool and as evidence of how people perceive space. Naming is treated as an act of valuation and domestication of the landscape – one that records ways of thinking about places and their functions. Thus, names of hillforts, fortified settlements (so-called grodziska, gródki, grody in Polish) were not merely descriptive but also symbolic – serving as elements of collective memory and local identity. The analysis also highlights the socializing function of the landscape.
The collected toponyms derived from Proto-Slavic *gardu, *gardiku, and *gardiska were classified into four groups, depending on whether they were already confirmed in the Middle Ages and whether they are associated with known protohistoric fortified settlements. Regarding the empirical section, three morphological types are distinguished, which are coming from ProtoSlavic forms *gardu, *gardiku, and *gardiska: Type I – with the suffix -iska (Gradisca, Gradiscje, Gradišče), denoting a place of a former hillfort; Type II – diminutive forms (Gradec, Gradez); Type III – direct forms (Grad, Belgrado), referring to a hillfort itself. One of the research questions concerned whether Slavic toponyms of this type – found throughout Central, Eastern, and Southern Europe – can legitimately be associated with fortified structures. Some researchers (archaeologists) have unjustifiably weakened this linguistically and historically grounded connection. The Italian examples aim to verify this relationship at the periphery of the Slavic world.
The toponyms are discussed within a broad framework of linguistic data (other Slavic place names), written sources, and archaeological discoveries from northeastern Italy. The analysis employs several methods, including tools of historical geography. The study also seeks to explain the persistence of Slavic place names in this region and to understand the motivations of medieval Slavic settlers who assigned specific names to abandoned protohistoric hillforts.
The final, interpretive section of the study introduces the concept of a “hermeneutics of space”, attempting to reconstruct how the Slavs perceived ancient fortified settlements and integrated them into their worldview. The chapter Landscape – camp –“gród”–“gródek”– “grodzisko” explores the evolution of these concepts, demonstrating that toponyms reflected social understandings of space while simultaneously functioning as instruments for incorporating older structures into Slavic cultural domains.
The study shows that as many as 60% of the analyzed toponyms of the first, second, and third types are linked to known protohistoric hillforts, with several already documented names in medieval written sources. This phenomenon reflects a form of spatial memory, in which language acted as a medium for interpreting the landscape. The findings confirm hypotheses concerning the persistence of Slavic place names in northeastern Italy, including those derived from Proto-Slavic *gardu, *gardiku, and *gardiska. Based on linguistic and spatial-temporal analyses, it is possible to claim that this durability can be attributed to: (a) the relative intensity and stability of medieval Slavic settlement in adjacent areas (Friuli–Venezia Giulia and eastern Veneto); (b) its gradual rather than abrupt disappearance (progressive Romanization occurring at different rates in various aspects of life); (c) proximity to regions permanently inhabited by Slavs and the maintenance of mutual contacts (especially with present-day Slovenia, Croatia, and parts of Austria); (d) the functional use of hillforts in marking and domesticating space (as boundary points); and (e) agency of materiality itself (overlooked in previous studies), its endurance and its role in shaping social relations.
One of the article’s conclusions is that archaeology and linguistics must work together: linguistic evidence such as toponyms can serve as archaeological sources when given appropriate interpretive value, while archaeological data provide chronological and cultural context for linguistic analyses. This integrated approach enables the reconstruction of historical processes that cannot be fully captured within a single discipline.
In conclusion, the article represents a transdisciplinary attempt to reconstruct the relationship between place, memory, and language. It shows that Slavic names in northern Italy are not accidental but serve as testimonies to the historical domestication of space and the dialogue between older and newer cultures. The study demonstrates that the analysis of toponyms, supported by archaeological data, offers deeper insight into both the medieval Slavic migrations and their cultural strategies of adaptation. The article forms part of a broader research project on medieval Slavic settlement in northeastern Italy
Preiser disease in pediatric population – a review
No full textIntroduction and aim. Preiser disease is an avascular necrosis of the scaphoid. It is a rare disease, and even less common among the pediatric population. Disease is idiopathic, occurring without trauma or scaphoid non-union. Diagnostic methods include classic radiology, CT, MRI and bone scan. Treatment may be both surgical and conservative, and main aim is pain relief and widening range of motion of the wrist. The main aim of this paper is to summarize available knowledge about Preiser disease in the pediatric population.
Material and methods. The paper is based on scientific publications available in PubMed and NCBI databases. After evaluation of abstracts, papers were selected and analyzed, considering the references citied.
Analysis of the literature. Preiser disease is rare in the pediatric population. Children tend to present better results after conservative treatment than adults. Currently there are no unified treatment recommendations in Preiser disease, as knowledge about this condition is still limited. Wider research is vital to unify management recommendations.
Conclusion. Preiser disease can affect patients of both sexes at any age, but it is exceedingly rare in children. There is a need for controlled randomized studies to establish the treatment standards, which is challenging due to the rarity of the disease. By now, non-surgical treatment tends to be the most common among the pediatric population. Surgical methods implemented in this condition include vascularized bone grafts and proximal row carpectomy
2024-09-13 Premiera płyty zespołu Eskaubei & Tomek Nowak Quartet pt: 10/10 / kompozytor, producent, solista - trąbka
No full textPłyta CD zespołu Eskaubei & Tomek Nowak Quartet pt: „10/10” została wydana w 2024 r., a jej premiera miała miejsce we wrześniu 2024 r. w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie. Wykonawcy: Bartłomiej Skubisz – rap, autor tekstów, Tomasz Nowak – trąbka, flugelhorn, autor kompozycji, produkcja, Jakub Banaszek – instrumenty klawiszowe, Alan Wykpisz – gitara basowa, Maksymilian Olszewski – perkusja, Wojciech Długosz – gramofony, Aleksandra Tocka – śpiew, Joanna Kraszewska – skrzypce, Michalina Buczyńska – skrzypce, Nikola Bielecka – altówka, Klaudia Borowiec-Wyrazik – wiolonczela.
10/10 – to tytuł piątej płyty formacji Eskaubei & Tomek Nowak Quartet, znajduje się na niej dziesięć premierowych utworów zebranych z okazji dziesięciolecia działalności zespołu. Grupa konsekwentnie prezentuje współczesną syntezę gatunkową łącząc strukturalną złożoność jazzu z idiomem hip-hopu. Tomasz Nowak w swoich kompozycjach tym razem zastosował wolniejsze tempa, bardziej rozbudowane harmonie, a także wprowadził motywy soulowe. Nowością jest również zaangażowanie do kilku utworów kwartetu smyczkowego, a także wokalistkę Aleksandrę Tocką.
Utwory zamieszczone na płycie:
1. Nie było tego w planach
2. Święty spokój, dobrzy vibe
3. 10 lat
4. Z telefonem w dłoni
5. Bez ciebie nie ma mnie
6. Little T
7. Głodny
8. Hang
9. Ja!
10. Nie jest tak źle
Link do utworu z płyty:
https://www.youtube.com/watch?v=67s5uCnF9VkPłyta CD zespołu Eskaubei & Tomek Nowak Quartet pt: „10/10” została wydana w 2024 r., a jej premiera miała miejsce we wrześniu 2024 r. w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie. Wykonawcy to: Bartłomiej Skubisz – rap, autor tekstów, Tomasz Nowak – trąbka, flugelhorn, autor kompozycji, produkcja, Jakub Banaszek – instrumenty klawiszowe, Alan Wykpisz – gitara basowa, Maksymilian Olszewski – perkusja, Wojciech Długosz – gramofony, Aleksandra Tocka – śpiew, Joanna Kraszewska – skrzypce, Michalina Buczyńska – skrzypce, Nikola Bielecka – altówka, Klaudia Borowiec-Wyrazik – wiolonczela. „10/10” – to tytuł piątej płyty formacji Eskaubei & Tomek Nowak Quartet, znajduje się na niej dziesięć premierowych utworów zebranych z okazji dziesięciolecia działalności zespołu. Zespół w sferze dźwiękowej konsekwentnie łączy światy jazzu i hip-hopu
Semantics of Body in the novel by Artem Vesely “Walk Volga”
No full textThe object of the paper is Artem Vesely’s novel “Walk Volga” (1932) about the beginning of the colonization of Siberia by the Cossacks led by Yermak. The subject of the article is the place and role of descriptions of the body in the artistic world of the novel and in expressing the writer’s understanding of the historical nature of the Cossack campaign. Attention was paid to the form and external features of the body; to the body as a receptacle of energy, or, on the contrary, to that which is devoid of vitality; to the perception of someone else’s body; to the body as an object of external influences (natural conditions, labor, war) that deform the body. The author of the article comes to the conclusion that the images of the body and everything connected with it helped Artem Vesely express the idea of the ambiguous, antithetical character of Yermak’s campaign in Siberia
Psychological aspects of child functioning in the family in the context of changing social and educational realities based on the Family Drawing Test study
No full textCelem badania było porównanie psychologicznych aspektów funkcjonowania dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym w rodzinie w kontekście zmieniającej się rzeczywistości społecznej i edukacyjnej związanej z obecnością uchodźców z Ukrainy w grupie rówieśniczej. Badania przeprowadzone za pomocą testu rysunku rodziny na grupie 123 osób pokazały, że badane dzieci istotnie różnicują następujące wskaźniki związane z psychologicznym funkcjonowaniem dziecka w rodzinie. Są to: poprawna komunikacja (p = 0,014), waloryzacja ojca (p = 0,027), relacje bliskości (p < 0,001), obecność elementów dodanych (p = 0,087). Ponadto badane dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym charakteryzują się podobieństwem w zakresie wskaźników waloryzacji członków rodziny, relacji dystansu, rozmieszczenia treści rysunku na kartce.The aim of this study was to compare the psychological aspects of the functioning of pre-school (5–6 years old) and early school (7–10 years old) children, in the changing social and educational reality associated with the presence of refugees from Ukraine in the peer group (classroom). The research was carried out using a graphic projection method the Family Drawing Test on a group of 123 children. Preliminary analysis of the results showed that the examined children significantly differentiated the following indicators related to the psychological functioning of the child in the family, that is correct communication (p = 0.014), valorisation of the father (p = 0.027), closeness relations (p = 0.001), presence of added elements (p = 0.087). In addition, the preschool and early school-aged children studied describe themselves with similarity in terms of indicators – valorisation of family members, distance relations, distribution of drawing content on the page. In conclusion, pre-school and early school-aged children’s experience of change, including in social and educational spaces, may affect its aspects of functioning in relationships with loved ones