Rzeszów University
Repozytorium Uniwersytetu Rzeszowskiego (UR) / University of RzeszówNot a member yet
11199 research outputs found
Sort by
Military Accessories from the “Tursko Castle” Near Połaniec, Świętokrzyskie Voivodeship. A Contribution to Research on Mongolian and Mongolian-Ruthenian Raids on the Sandomierz Lands in the 13th Century
No full textThe so-called Tursko Castle near Połaniec is the remnants of earth fortifications from the 17th century erected around an evangelical church. At the end of the 19th century it began to be associated with the Battle of Tursko, which took place during the first Mongolian raid in 1241. It was believed to be remains of a castle or stronghold located near the site of the battle, or the remnants of a Mongolian camp. At that time, no one knew where the clash had taken place. During a search for artefacts conducted within the perimeter of the castle in 2022–2023, a series of medieval military accessories were discovered. They included 12 tanged arrowheads and a fragment of a mace head. These artefacts should be associated with thirteenth-century Mongolian and Mongolian-Ruthenian raids on the Sandomierz lands
Międzynarodowy Czerwony Krzyż we współczesnych polskich podręcznikach do historii. Rys ogólny
No full textThe main aim of the article is to present how the issues pertaining to the creation and activities of the International Red Cross and the figure of its originator and founder, Henry Dunant, are presented in Polish history textbooks. History lessons at school are a suitable platform to introduce issues related to the concept of humanitarianism. Lessons that mention the establishment and operations of the International Red Cross and its national branches make a valuable contribution to raising awareness of humanitarianism and human rights. It is worth looking at how these issues are treated in school textbooks, which are one of the main sources of students' knowledge of history. Primary and secondary school textbooks currently available on the publishing market and used by active teachers were analysed. Textual content and iconography were analysed, as well as the tasks proposed for classroom use. In order to answer the research questions, a critical textual analysis of the content of twenty-one textbooks was carried out. Textbooks published between 2017 and 2023, which are on the official list of textbooks approved for use in schools, were the subject of analysis. The article also reveals the presence of the Polish Red Cross on the pages of these textbooks.Głównym celem artykułu jest przedstawienie sposobu, w jaki zagadnienia powstania i działalności Międzynarodowego Czerwonego Krzyża oraz postać pomysłodawcy i założyciela tej organizacji – Henry Dunanta prezentowane są w polskich podręcznikach do historii. Lekcje historii w szkole stanowią odpowiednią platformę do wprowadzania zagadnień związanych z koncepcją humanitaryzmu. Lekcje, na których wspomina się o działalności Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, a także jego krajowych oddziałów przyczyniają się do podnoszenia świadomości na temat humanitaryzmu i praw człowieka. Warto przyjrzeć się, w jaki sposób kwestie te są traktowane w podręcznikach szkolnych, jednym z głównych źródeł uczniowskiej wiedzy na temat historii. Analizie poddano podręczniki dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych dostępne obecnie na rynku wydawniczym i wykorzystywane przez czynnych zawodowo nauczycieli. Zbadano zawarte w nich treści tekstowe i ikonografie, a także zadania, które są proponowane do realizacji podczas lekcji. Aby odpowiedzieć na pytania badawcze, przeprowadzono krytyczną analizę tekstową treści siedemnastu podręczników
Notes on my artistic journey
No full textKiedy patrzę wstecz, rozpoznaję to, że istniała wola inna niż moja, która prowadziła mnie w stronę ścieżki twórczości artystycznej i potem tą ścieżką. Jako osoba wierząca utożsamiam tę wolę z Opatrznością Bożą, która otwiera drzwi, przez które muszę przejść. Tym samym uznaję w swojej pracy artystycznej powołanie, wezwanie, na które muszę odpowiedzieć, i czuję potrzebę wykorzystania otrzymanych talentów w służbie tej szczególnej misji. Na swojej drodze natknęłam się na różne teksty, które pomogły mi zrozumieć, na czym polega to powołanie, a wśród nich dwa, które głęboko mnie poruszyły: Testament artystyczny Rodina i List do artystów św. Jana Pawła II. Dzięki nim odkryłam, że sztuka może być dobrym środkiem do tego, by zrozumieć rzeczywistość i by czynić ją zrozumiałą, lub że może być odpowiednim sposobem uwielbienia i dziękczynienia Bogu za wszystkie błogosławieństwa, którymi nas obdarza.
Wiodącą rolę odgrywa w tym wszystkim piękno. Jego związek z prawdą interesuje mnie szczególnie, gdyż służy mi jako przewodnik w mojej twórczości. Jak nauczył mnie Rodin, staram się przede wszystkim, aby moje prace odsłoniły prawdziwy charakter kryjący się pod formami, ponieważ gdy odnajdziemy prawdę, nieuchronnie odnajdziemy także piękno. Aby to osiągnąć, wykorzystuję zarówno malarstwo, jak i rzeźbę, pracując z bardzo specyficznymi materiałami, które staram się kształtować. Rzeczywistość materialna czyni fizycznym to, co takie nie jest, sztuka ma zdolność uwidaczniania tego, co niewidzialne; uważam to za wymiar niemal sakramentalny, dlatego ogromne znaczenie mają materiały i sposób ich wykorzystania. Bardzo cenię technikę, którą staram się opanować, aby móc wyrazić siebie z prawdziwą swobodą.
Każde dzieło sztuki może być otwartym oknem na transcendencję, jednak sztuka sakralna przeznaczona do liturgii lub indywidualnych aktów pobożności musi do tego dążyć. Sądzę, że w tym celu dobrze jest czerpać z dawnych mistrzów, zachować ciągłość w stosowaniu symboliki i ikonografii, i uważam, że niezbędny jest pewien stopień figuracji, aby postacie i sceny biblijne były rozpoznawalne, a tym samym przekaz był katechetyczny. Wszystko to nie jest równoznaczne z naśladowaniem stylów z przeszłości, ponieważ każdy artysta może wyrazić siebie zgodnie ze swoją osobowością, tak by efekt był wytworem jego czasów.When I look back, I recognise that there has been a will other than mine that has been guiding me towards and along the path of artistic creation. As a believer, I identify this will with divine Providence, which opens the doors through which I must pass. Thus, I acknowledge in my artistic work a vocation, a call to which I must respond, and I find myself in the need to put the talents I have received at the service of this special mission. Along my journey, I have encountered various texts that have helped me understand what this vocation consists of, among them two have deeply touched me, Rodin's Artistic Testament and Saint John Paul II's Letter to Artists. Thanks to them, I have discovered that art can be a good means to understand reality and make it understood, or that it can be a suitable means to praise and give thanks to God for all the blessings He gives us.
Beauty plays a leading role in all of this. Its relationship with truth particularly interests me because it serves me as a guide in my creations. As Rodin has taught me, I seek above all that my works reveal the true character that lies beneath the forms, since when we find truth, inevitably we find beauty as well. To achieve this, I use both painting and sculpture, working with very specific materials that I try to shape. Material reality makes physical what is not, art has the ability to make the invisible visible, I consider it to have an almost sacramental dimension and therefore the materials and the way of using them are of great importance. I highly value technique, which I try to master in order to express myself with true freedom.
Every work of art can be an open window to transcendence, but sacred art destined for liturgy or devotion must strive to achieve this. To do this, I believe it is good to draw from the masters of the past, to maintain continuity in the use of symbolism and iconography, and I see a certain degree of figuration is necessary to make the biblical characters and scenes recognisable and thus be a catechetical vehicle. All this does not equate to imitating styles of the past since there is room for each artist to express themselves according to their own personality and for the result to be a product of their time
Phototherapy in the management of vitiligo – an updated narrative review
No full textIntroduction and aim. Vitiligo is a chronic skin disease characterized by progressive loss of melanocytes. Various treatment options have been developed to manage vitiligo, however, phototherapy has emerged as one of the most effective treatment options. Therefore, this review has been written to examine the mechanisms of this particular treatment approach and its optimal implementation.
Material and methods. A review of the literature regarding combination of word vitiligo with the following: psoralen ultraviolet A (PUVA), narrowband ultraviolet B (NB-UVB) and excimer laser (EL) was performed using the PubMed database.
Analysis of the literature. NB-UVB has demonstrated safety and efficacy in stimulating melanocyte proliferation and melanin synthesis, making it an attractive treatment option for both localized and generalized vitiligo. PUVA therapy, combining psoralen photosensitization with UVA irradiation, has shown remarkable efficacy in repigmentation, particularly in refractory or extensive vitiligo. However, because of possible side effects, it is not recommended as a first line phototherapy. With its targeted and precise approach, EL offers a localized treatment and has produced impressive results in localized and segmented vitiligo.
Conclusion. Despite limitations, phototherapy continues to evolve, offering hope for individuals with vitiligo. Further research and advancements in treatment protocols are needed
Fantasy mitopoetyckie czyli o poszukiwaniu harmonii ze światem. Metateoretyczne rozważania z użyciem przykładu Ardy Tolkiena
No full textIn the presented research, the author reflects on the prevalent opinion among literary critics regarding the escapism of mythopoetic fantasy. According to the article’s thesis, considering the specificity of the contemporary understanding of reality against which the alleged escapism of fantasy is directed, as well as the character of the narrative worlds of mythopoetic fantasy, the primary aim is not escapism but rather a pursuit of harmony with the world. Investigating the validity of this claim, the issues conditioning our contemporary understanding of the world are analysed. This is followed by a presentation of the literary universe of fantasy (primarily in the mythopoeic subgenre) understood as a form of rebellion: a rebellion not against reality itself, but against the modern perception of the world. Embracing Eliade’s concept of homo religiosus, the author concludes that mythopoeic fantasy seeks to enable contemporary humans to sacralise their perception of reality as a means of returning to the natural way of perceiving the universe inherent to the religious nature of humanity. The article concludes that the purpose of mythopoeic fantasy is to seek harmony with the world rather than escaping from it.W niniejszych dociekaniach autor poddaje namysłowi popularną w środowisku krytyków literackich opinię o eskapizmie mitopoetyckiej fantasy. Wedle tezy artykułu, jeżeli wziąć pod uwagę specyfikę współczesnego pojmowania rzeczywistości, przeciwko której rzekomy eskapizm fantasy jest skierowany, a także charakter światów narracyjnych mitopoetyckiej odmiany owego gatunku, to okaże się, że jej celem jest nie tyle ucieczka, co poszukiwanie harmonii ze światem. W celu potwierdzenia słuszności owego twierdzenia poddano tu analizie redukcjonistyczne i mechanicystyczne tendencje światopoglądowe warunkujące współczesne rozumienie świata, a następnie przedstawiono literackie uniwersum fantasy (przede wszystkim w mitopoetyckiej odmianie tego gatunku) jako swego rodzaju bunt, ale nie przeciwko samej rzeczywistości, a jej nowożytnemu sposobowi pojmowania. Do zilustrowania dyskutowanych kwestii użyto przykładu tolkienowskiej Ardy. Przyjmując eliadowską koncepcję homo religiosus, autor dochodzi do wniosku, że fantasy mitopoetycka ma umożliwić człowiekowi współczesnemu sakralizację obrazu świata, co miałoby być powrotem na czas czytania do naturalnego dla człowieka religijnego sposobu postrzegania uniwersum. Konkluzją artykułu jest, że głównym celem fantasy mitopoetyckiej jest rzeczywiście poszukiwanie harmonii ze światem, a nie ucieczka od niego
2024-10-27 Herbst gemalt mit Klängen / tenor solo
No full text27 października 2024 r. grupa profesorów z Wydziału Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego w składzie: prof. dr hab. Maciej Gallas- tenor, dr hab., prof. UR Magdalena Prejsnar-Wąsacz- fortepian, dr hab., prof. UR Ewa Nidecka- fortepian, dr hab., prof. UR Krzysztof Kostrzewa- fortepian, wystąpiła na koncercie w Niemczech w mieście Gießen (Hesja). Koncert zatytułowany „Herbst gemalt mit Klängen” („Jesień dźwiękami malowana”) odbył się w prestiżowej LEVI-SAAL Rathaus der Stadt Gießen (Ratusz miejski). Zróżnicowany program, obejmował utwory fortepianowe A. Dvořáka, J. Wolfsohna oraz pieśni i utwory współczesnych kompozytorów: Ewy Nideckiej i Krzysztofa Kostrzewy.
Program:
-A. Dvořak – "Tańce słowiańskie" na fortepian (na cztery ręce) op. 72 nr 2, op. 46 nr 7 wyk.: M. Prejsnar-Wąsacz, M. Białek /gościnnie/, fortepian
-K. Kostrzewa – "Dar", wyk.: M. Gallas- tenor, K. Kostrzewa- fortepian
-K. Kostrzewa – "Die Worte des Engels", prawykonanie: M. Gallas- tenor, K. Kostrzewa- fortepian
-K. Kostrzewa – "Liebeslied", wyk.: M. Gallas- tenor, M. Prejsnar-Wąsacz- fortepian
-K. Kostrzewa – "Ogrodnik", prawykonanie: M. Gallas- tenor, M. Prejsnar-Wąsacz- fortepian
-J. Wolfsohn – Parafraza "Mahlzeitslied"
-E. Nidecka – "Po śmierci", prawykonanie: M. Gallas- tenor, E. Nidecka- fortepian
-E. Nidecka – "Ocean łez" na fortepian, prawykonanie: E. Nidecka- fortepian
-E. Nidecka – "O zmierzchu", wyk.: M. Gallas- tenor, E. Nidecka- fortepian
-E. Nidecka – "Lubię szeptać ci słowa", wyk.: M. Gallas- tenor, E. Nidecka- fortepian
W repertuarze koncertu znalazły się światowe prawykonania pieśni: Krzysztofa Kostrzewy – "Ogrodnik" – do sł. Cz. Miłosza oraz "Liebeslied" i "Die Worte des Engels" – obydwie do sł. R.M. Rilkego oraz Ewy Nideckiej "Po śmierci" (do sł. B. Leśmiana), a także utwór na fortepian "Ocean łez".
Koncert okazał się wydarzeniem bardzo dobrze przyjętym przez społeczność lokalną oraz władze miasta Gießen (wśród publiczności byli również przedstawiciele Polonii). W lokalnej prasie ukazało się kilka niezwykle pozytywnych recenzji, zwracających uwagę na wysoką jakość wykonania utworów oraz ich wartość kompozytorską. Recenzent Sascha Jouini w gazecie „Gießener Allgemeine” z 29 października 2024 r. zauważył, że „w pieśni Krzysztofa Kostrzewy "Liebeslied" do słów R.M. Rilkego więź duchowa kontrastowała z chęcią ukrycia miłości, a Maciej Gallas, znany z nagrań dla radia i telewizji, śpiewał z inspiracją i wydobywał z muzyki delikatne niuanse”. W kolejnej pieśni Kostrzewy "Ogrodnik" autor recenzji zauważył, „że partia fortepianu była zredukowana do minimum, natomiast dominował głęboki, poważny śpiew”. Dwie pieśni E. Nideckiej do słów B. Leśmiana "O zmierzchu" i "Lubię szeptać ci słowa" określił jako „bogatą nastrojową muzykę, otwierającą pole dla najgłębszych uczuć”.
Inny recenzent, Heiner Schultz, w gazecie „Gießener Anzeiger” z 30 października 2024 r. wysoko ocenił „kunszt i wiedzę wykonawców”. Recenzent określił głos Macieja Gallasa jako „precyzyjny, mocny i jednocześnie naturalny”; fortepianowy akompaniament Krzysztofa Kostrzewy w autorskiej pieśni "Dar" opisał jako „opływający głos solisty z precyzją i wyczuciem”. W dalszym ciągu swej recenzji H. Schultz stwierdził, że „pianistka Ewa Nidecka również błyszczała nieskazitelnym kunsztem i wspaniałym wyczuciem”, a jej wykonanie na fortepianie własnej kompozycji "Ocean łez" ocenił jako „z wyczuciem opowiedzianą historię”. Dwie pieśni Ewy Nideckiej do słów B. Leśmiana, które zamykały koncert w Gießen ("O zmierzchu" i "Lubię szeptać ci słowa") recenzent opisał jako „muzykę atrakcyjną i znakomicie zrealizowaną”. Publiczność nagrodziła wykonawców gromkimi brawami za koncert, który, jak to określono, był „perfekcyjnie przygotowany i wykonany z wielkim sercem”.27 października 2024 r. grupa profesorów z Wydziału Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego (Gallas, Kostrzewa, Nidecka, Prejsnar-Wąsacz) wystąpiła na koncercie w Niemczech w mieście Gießen (Hesja). Koncert odbył się w prestiżowej LEVI-SAAL Rathaus der Stadt Gießen (Ratusz miejski). Zróżnicowany program, obejmował utwory fortepianowe A. Dvořáka, J. Wolfsohna oraz pieśni i utwory współczesnych kompozytorów: Ewy Nideckiej i Krzysztofa Kostrzewy. Podczas koncertu zabrzmiały prawykonania utworów wokalno-instrumentalnych i instrumentalnych. Wykonania uzyskały bardzo wysokie oceny niemieckiej krytyki, zamieszczone w prasie i serwisach internetowych.Instytut Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskieg
Rozwijanie kreatywności i relacji w szkolnictwie wyższym. Między sztuką społeczną a podejściem obejmującym całe dziecko
No full textUnder the umbrella of the VUCA-world and growing international competition creativity plays a more important role in higher education. In this context, divergent thinking, fluency, flexibility, problem-sensitiveness and originality are key factors for work, life, and literacy. In the first part of the article we will discuss the philosophical phenomena of this process, which comes from John Dewey’s ’learning by doing’ principle. In fact, rethinking higher education comes to the front in the 21st century, changing teaching education in order to develop creativity with various innovative ways. In the second part of the article Visual Arts, especially Community Art, will be in focus. This promotes communication, collaboration, critical thinking and problem-solving, creativity and innovation, especially project-based learning via Totem Project, which was implemented at J. Selye University from November to December 2022. The aim of the project was community building and creativity development. Building a community is based on collaboration amongst students and teachers (the project had 50 members in total and consisted of 100 working hours) in order to develop creativity, team-building, and collaborative professionalism via sharing aims and expectations, building community and trust, respect and listening. The Totem Project started to map prior knowledge on community in order to develop engagement and creativity at three levels: individual, team, and organizational levels. Finally, at the end of the paper, conclusions will underline some open dilemmas and questions.W świecie VUCA pełnym zmienności, niepewności, złożoności i niejednoznaczności oraz rosnącej międzynarodowej konkurencji kreatywność odgrywa coraz ważniejszą rolę w szkolnictwie wyższym. W tym kontekście myślenie dywergencyjne, płynność, elastyczność, wrażliwość na problemy i oryginalność są kluczowymi czynnikami oddziałującymi na funkcjonowanie codzienne oraz zawodowe. W pierwszej części artykułu autorzy omówią filozoficzne zjawiska tego procesu, które wywodzą się z zasady Johna Deweya „uczenia się przez działanie” oraz przeanalizują możliwości reorganizacji szkolnictwa wyższego, którego jednym z podstawowych zadań w XXI w. powinno być rozwijanie kreatywności studentów. W drugiej części artykułu autorzy skupią się na analizie sztuk wizualnych, zwłaszcza sztuki społecznościowej (Community Art), która promuje komunikację, współpracę, krytyczne myślenie i rozwiązywanie problemów, kreatywność i innowacyjność, zwłaszcza uczenie się oparte na projektach. W artykule autorzy przedstawiają założenia projektu Totem, który został wdrożony na Uniwersytecie J. Selyego w listopadzie – grudniu 2022 r. Celem projektu było budowanie społeczności i rozwój kreatywności. Budowanie społeczności opiera się na współpracy między studentami i nauczycielami (projekt liczył łącznie 50 członków i obejmował 100 godzin pracy) w celu rozwijania kreatywności, budowania zespołu i profesjonalizmu współpracy poprzez dzielenie się celami i oczekiwaniami, budowanie wspólnoty i zaufania, szacunku i słuchania. Projekt Totem rozpoczął mapowanie wcześniejszej wiedzy na temat społeczności w celu rozwijania zaangażowania i kreatywności na trzech poziomach: indywidualnym, zespołowym i organizacyjnym. Autorzy zakończyli artykuł wnioskami, podkreślając pewne otwarte dylematy i pytania
The space of the sacred and values in the life and works of Witold Cęckiewicz
No full textŚp. profesor Witold Cęckiewicz (1924–2023) był jedną z czołowych postaci polskiej architektury i urbanistyki po II wojnie światowej. Jego zasługi w tych dziedzinach są nie do przecenienia. Szczególną rolę w jego twórczości odegrały obiekty o przeznaczeniu sakralnym. Na przestrzeni niemal 50 lat zrealizował kilkanaście kościołów, katedrę, kaplice, sanktuarium, rozbudowę cmentarza, a także odpowiadał za przebudowy istniejących świątyń. Artykuł porusza tematy dotyczące okoliczności ich powstawania, motywacje autora, wartości, przyświecające idee oraz istotne wydarzenia z życia. Stanowi także próbę analizy ewolucji tendencji projektowych na przykładach realizowanych obiektów o wspomnianym przeznaczeniu. Na tle innych budowli ukazują największe przeobrażenia alfabetu architektury, którym się posługiwał – od koncepcji w duchu międzywojennej klasycystycznej stylistyki i socrealizmu, poprzez tendencje modernistyczne, odwołania do cech regionu, a skończywszy na postmodernistycznych inklinacjach.The late Professor Witold Cęckiewicz (1924–2023) was one of the leading figures in Polish architecture and urban planning after World War II. His achievements in these areas cannot be overestimated. Sacred objects played a special role in his work. Over the course of almost 50 years, he designed several churches, a cathedral, chapels, a sanctuary, the extension of a cemetery, and was also responsible for the reconstruction of existing churches. The article discusses the circumstances of their creation, the author’s motivations, values, guiding ideas and significant events from his life. It is also an attempt to analyse the evolution of design trends as exemplified by the objects of architecture designed for the above-mentioned purposes. Compared to other buildings, they show the greatest transformations of the architectural alphabet that he used: from concepts in the spirit of interwar classicism and socialist realism, to modernist tendencies, references to the features of the region, and ending with postmodernist inclinations
The scale of photovoltaic power plant projects in Poland – a preliminary geostatistical study based on the EIA database
No full textMoc zainstalowana systemów fotowoltaicznych w Polsce systematycznie wzrasta. Choć w strukturze rodzajów jednostek wytwórczych tego typu dominują mikroinstalacje, to swój udział ustawicznie zwiększają także instalacje wielkoskalowe – elektrownie fotowoltaiczne. Systemy te nie pozostają bez wpływu na środowisko, a ich realizacja niejednokrotnie napotyka konflikty społeczne. Praca miała na celu oszacowanie skali elektrowni fotowoltaicznych w Polsce przy zastosowaniu danych dostępnych w bazie ocen oddziaływania na środowisko (z wykorzystaniem analizy geostatystycznej). Wyniki badania potwierdzają znacząca liczbę planowanych do realizacji elektrowni fotowoltaicznych, przy czym widoczne jest ich zróżnicowanie przestrzenne w skali regionalnej. Ponadto wynik analizy geostatystycznej dowodzi, że najliczniejszą grupę projektów stanowią te o mocy poniżej 20 MW. Pomimo stosunkowo małej liczby projektów o mocy powyżej 50 MW, mogą mieć one istotny wkład pod względem mocy zainstalowanej systemów fotowoltaicznych.The installed capacity of photovoltaic systems in Poland is steadily increasing. Although micro-installations dominate in the structure of the types of generating units of this type, large-scale installations - photovoltaic power plants - are also steadily increasing their share. These systems are not without environmental impact, and their implementation often encounters social conflicts. The work aimed to estimate the scale of photovoltaic power plants in Poland using data available in the environmental impact assessment database (using geostatistical analysis). The results of the study confirm a significant number of photovoltaic power plants planned to be built, with apparent spatial variation on a regional scale. In addition, the result of the geostatistical analysis proves that the most numerous group of projects are those with a capacity of less than 20 MW. Despite the relatively small number of projects with a capacity of more than 50 MW, they can make a significant contribution in terms of the installed capacity of photovoltaic systems
Selected risk factors and incidence of pressure sores in the heel region in patients treated in an intensive care unit
No full textPromotor: dr hab. n. o zdr. Dariusz Bazaliński, prof. UR - 168 s.Wstęp: Występowanie odleżyn w obrębie pięt u chorych krytycznie stanowi problem globalny. Choroby współistniejące, zaburzenia perfuzji dystalnej, niewydolność wielonarządowa, farmakoterapia oraz unieruchomienie związane z wentylację mechaniczna oraz wpływa na jakość mikroperfuzji w obrębie pięt. Obecność siły tarcia, ścinania i ciśnienia prostego przyczynia się bezpośrednio do miejscowej hipoksji tkankowej oraz wtórnej destrukcji tkanek w obrębie pięt.
Cel: Celem głównym badań była ocena wpływu wybranych czynników ryzyka występowania odleżyn w
obrębie pięt u chorych, leczonych w warunkach intensywnej opieki medycznej
Materiał i metody badawcze: Badanie prospektywno – obserwacyjne, w którym wykorzytsano metodę obserwacji kontrolowanej i szacowanie. Dokonano analizy piśmiennictwa omawiającego problematykę występowania odleżyn w grupie chorych krytycznie. W oparciu o dane sporządzono protokół naukowo – badawczy składający się z trzech części A, B i C. Część A i C została przeznaczona do oceny pierwszorazowej (I etap), część B i C – narzędzia stanowiące badanie w II etapie.
Wyniki : Wykazano zależność, jaka występują między wartością CRP, a występowaniem odleżyn w obrębie pięt, w grupie chorych krytycznie. Infuzja amin katecholowych determinuje wysokie ryzyko występowania odleżyn w grupie chorych krytycznie (p<0,001). Dysfunkcja perfuzji dystalnej oceniania za pomocą wskaźnika kostka – ramię (ABI - PAD) istotnie wpływa na wysokie ryzyko występowania odleżyn w obrębie pięt u chorych krytycznie (p=0,026). Nie potwierdzono wpływu oceny w skali NRS 2002 na występowanie w badanej grupie (p=0,964)
Wnioski: Pacjenci krytycznie chorzy stanowią grupę wysokiego ryzyka występowania odleżyn w obrębie piet. Zaburzenia perfuzji dystalnej, inwazyjne techniki terapeutyczne, a także specyficzna farmakoterapia determinuje wysokie ryzyko odleżyn. Profilaktyka wdrażana na wczesnym etapie umożliwia zmniejszenie powikłań głębokiej destrukcji tkankowej, nawet w obliczu krytycznego stanu pacjenta, a także wdrażanych procedur ratujących życie.BACKGROUND: The occurrence of heel decubitus ulcers in critically ill patients is a global problem. Comorbidities, distal perfusion abnormalities, multiple organ failure, pharmacotherapy and immobilisation associated with mechanical ventilation and affect the quality of microperfusion in the heel area. The presence of frictional force, shear and simple pressure contributes directly to local tissue hypoxia and secondary tissue destruction in the heel margin.
Aim: The main aim of this study was to assess the impact of selected risk factors for heel decubitus ulcers in patients treated in an intensive care setting
Research material and methods: A prospective-observational study using controlled observation and estimation methods. An analysis of the literature discussing the incidence of pressure ulcers in critically ill patients was carried out. Based on the data, a research protocol was drawn up, consisting of three parts, A, B
and C. Parts A and C were designed for the first-stage assessment (phase I), while parts B and C were tools for the second-stage study.
Results: A correlation was found between the CRP value and the incidence of heel decubitus ulcers in critically ill patients. Infusion of catecholamines determines the high risk of pressure sores in the critically ill group (p<0.001). Distal perfusion dysfunction assessed by the ankle-arm index (ABI - PAD) significantly influences the high risk of heel decubitus ulcers in critically ill patients (p=0.026). The effect of NRS 2002 score on the incidence in the study group was not confirmed (p=0.964)
Conclusions: Critically ill patients represent a high-risk group for heel decubitus ulcers. Distal perfusion disorders, invasive therapeutic techniques, and specific pharmacotherapy determine the high risk of pressure sores. Prevention implemented at an early stage makes it possible to reduce the complications of deep tissue destruction, even in the face of the patient's critical condition, and life-saving procedures implemented