5862 research outputs found
Sort by
Explainable Turkish Text Classification for Internet Media Discourses on Brain Drain and Migration Attitudes
No full textBu çalışmada, beyin göçü ve göç tutumlarına dair sosyal medya duygu içerikleri ile internet haberlerinde kullanılan Türkçe metinlerin açıklanabilir sınıflandırılmasına yönelik bütüncül bir çerçeve sunulmaktadır. Bunun için, sosyologlar tarafında toplanıp etiketlenmiş 2,343 haber makalesinden oluşan bir göç söylemi veri kümesi derlenmiş ve ana haber metinleri, Unicode normalleştirme, Türkçeye özgü lemmatizasyon ve özetleme yöntemleri ile 978 alt-kelime uzunluğunda vektörlere dönüştürülmüş ve bu veride metnin okuyucuya olan etkisi'ni temsil eden tonlama sütunu, pozitif ve negatif olacak şekilde sınıflandırma etiketleri olarak belirlenmiştir. Eğitimde Sadece Kodlayıcı (BERT), Sadece Kod Çözücü (GPT), Sadece Maskelenmiş Kod Çözücü (MaskedOnly) ve Kodlayıcı–Kod Çözücü (T5) olmak üzere çeşitli Transformer mimarileri test edilmiş, çapraz-dikkat mekanizmasına odaklanılması sebebiyle GPT ve T5 mimarileri ile devam edilmiştir. Etiketlerin doğruluğunu, gizli katman çıktılarının hizalanması ve potansiyel anahtar kelime gruplarını belirlemek için, yeni bir küme tutarlılık kaybı fonksiyonu aracılığı ile veriler uygun gruplara ayrılmış, YAKE, RAKE, KeyBERT1, KeyBERT2, BERTopic ve LDA ile elde edilen kümelere özgü anahtar kelimeler elde edilmiştir.Katman ve baş düzeyinde hesaplanan seyreklik, Kullback–Leibler sapması ve SHAP tabanlı katkı analizleri; alt katmanın genel bilgi topladığını, üst katmanın ise sınıf ayırıcı belirteçlere odaklandığını ortaya koymuş, belirli başların merkez anahtar kelimelere odaklandığı çapraz dikkat haritaları ile gözlemlenmesi sayesinde çapraz-dikkat mekanizmasının açıklanabilirlik için uygunluğunu gözler önüne sermiştir. Önerilen sistem, göç haberlerinde % 79.52 doğruluk oranına ve % 79.32 ağırlıklı F1 skoruna ulaşmıştır. Bu çalışma, düşük kaynaklı ve yüksek riskli metinsel uygulamalar için güvenilir Türkçe açıklanabilir Transformer modellerine dair ilk bütüncül altyapıyı sunmaktadır.This thesis presents an integrated framework for explainable Turkish text classification applied to social media sentiment and Internet news on brain drain and migration attitudes. We construct two corpora: a 27,481-tweet sentiment dataset and a 2,343-article migration discourse collection, each preprocessed via Unicode normalization, Turkish‐specific lemmatization, and sequence length pruning to 978 subword tokens. Three Transformer paradigms, encoder‐only (BERT), decoder‐only (GPT), and encoder–decoder (T5), are re-fined-tuned with low‐rank adapters under an architecture‐preserving optimization schedule. A novel cluster consistency loss aligns Transformer hidden representations with class‐specific keyword clusters extracted by YAKE, RAKE, KeyBERT1, KeyBERT2, BERTopic, and LDA. Quantitative interpretability metrics, including head‐wise sparsity, layer‐wise Kullback–Leibler divergence, and SHAP‐based regional importance, reveal that lower layers gather broad evidence while upper layers concentrate on class‐defining tokens. Qualitative cross‐attention visualizations confirm a sharp semantic boundary at a specific token, with selected heads faithfully surfacing centroid keywords. The proposed system achieves 79.52 % accuracy and 79.32 % weighted F1 scores on migration news classification, while delivering human‐intuitive explanations that satisfy both fidelity and transparency. This work offers the first end‐to‐end pipeline for explainable Transformer classification in Turkish, laying a foundation for trustworthy AI in low‐resource and high‐stakes textual domains
Joint Custody in Turkish Law
No full textEvlilik birliği devam ederken, anne ve baba tarafından velayet ortak şekilde yürütülür. Bunun yanı sıra, evlilik birliğinin boşanmayla sonuçlanmasının ardından ya da anneyle babanın evlenmemiş olması halinde müşterek çocuğun velayetinin kime verileceği konusunda bazı görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Bu tartışmaların sonucunda ise ortak velayet kurumu meydana gelmiş, bu konuya dair görüş ayrılıklarının değerlendirilerek çözüme ulaşılması amaçlanmıştır. Türk Medeni Kanunu, evlilik birliği devam ettiği sürece ebeveynlerin velayeti birlikte kullanacaklarını açıkça düzenlemiş olsa da boşanma sonrası ya da evlilik dışı birlikteliklerde ortak velayetin mümkün olup olmadığına dair açık bir hükme yer verilmemiştir. Bu nedenle, uzun süre boyunca yargı kararlarında ortak velayet kamu düzenine aykırı kabul edilmiş ve uygulama alanı bulamamıştır. Ancak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 7 No'lu Protokol'ün yürürlüğe girmesiyle birlikte Yargıtay, bu konudaki yerleşik içtihadını değiştirerek Türk hukuk sisteminde ortak velayetin mümkün olabileceğini kabul etmiştir. Bu gelişme ile, doktrindeki 'ortak velayet mümkün müdür?' tartışması yerini, 'ortak velayet nasıl düzenlenmelidir?' sorusuna bırakmıştır. Ortak velayet, günümüzde birçok ülkenin hukuk sisteminde yer bulmakta ve ülkemizde de giderek kabul görmeye başlamaktadır. Ancak Türkiye'de ortak velayete ilişkin açık bir yasal düzenlemenin bulunmaması, yalnızca uluslararası sözleşmelerde yer alan genel hükümler uyarınca uygulama yapılmasına neden olmakta ve bu durum hukuk devleti ilkesinin gerektirdiği yasal açıklıkla çelişmektedir.While the marriage union continues, custody is carried out jointly by the mother and father. In addition, there are some differences of opinion about who will be given joint custody of the child after the marriage union ends in divorce or if the mother and father are unmarried. As a result of these discussions, a joint custody institution has been established and it is aimed to reach a solution by evaluating the differences of opinion on this issue. Although it is clearly stated in the Turkish Civil Code that parents living in a marital union will use custody together, the regulation that is not included in the law that custody will be used jointly after divorce and in non-marital relationships has been clarified in this way. When we look at the judicial decisions, it is seen that joint custody has not been accepted until recently due to the fact that it constitutes a violation of public order. However, after the entry into force of ECHR Protocol No. 7, the established practice of the Court of Cassation was abandoned and it was decided that joint custody was applicable under Turkish Law. In this case, it is seen that the discussion of whether joint custody is possible in the doctrine has been replaced by a new discussion about how arrangements should be made for joint custody. In addition to gaining a place in the legal system of many countries in joint custody, this arrangement has started to be accepted in our country. However, the application of joint custody in accordance with the general provisions of international agreements without legal regulation is also one of the additions in the rule of law
Experiencing the Past From a Future Perspective: An Extension of the Concept of Retrospective Future Thinking
No full textEpizodik gelecek düşüncesi, bireyin geleceğine dair düşüncelerini zihinsel olarak canlandırma sürecini ifade eder. Önceki araştırmalar, bireylerin geçmiş ve geleceğe dair düşüncelerini mevcut benlik perspektifinden ele almalarını ve bu benliklerine dair anılarını raporlamalarını istemiştir. Ancak, bireylerin geçmişi ya da geleceği mevcut benlikleri dışında bir benlikten düşünmelerinin mümkün olup olmadığı ve bunun bu olayları hatırlama biçimlerini nasıl etkileyebileceği konusunda sınırlı sayıda araştırma vardır. Retrospektif Gelecek Düşüncesi (RGD), bireylerin geleceği mevcut benlikleri yerine '100 yaşındaki benlikleri' perspektifinden hayal etmelerini sağlayan yeni bir yöntemdir. Ancak, bu yöntem esas olarak kişisel olaylara odaklanmıştır ve şimdiye kadar retrospektif gelecek düşünmesinin raporlanan kolektif olayların içeriği ve zamanlaması üzerindeki etkisini ele alan bir çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle, bu çalışma, Türkiye'de yaşayan bireylerin otobiyografik ve toplumsal anılarını retrospektif gelecek düşüncesi bağlamında nasıl kullandıklarını anlamayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, katılımcılardan (N = 111) 100 yaşındaki benliklerinin perspektifinden yedi önemli otobiyografik ve kolektif olayı raporlamaları istenmiştir. Ayrıca, Kültürel Yaşam Senaryosu anketi kapsamında da yedi önemli olay belirtmeleri istenmiştir. Sonrasında, katılımcılar her bir olayın fenomenolojik özelliklerini (valans, yoğunluk, canlılık) derecelendirmiş ve olayın gerçekleştiği tarihi belirtmişlerdir. Bulgular, katılımcıların otobiyografik olayları toplumsal olaylara kıyasla daha olumlu, daha yoğun ve daha canlı olarak değerlendirdiklerini göstermiştir. Ayrıca, yaş gruplarını genç ve yaşlı yetişkinler (50 yaş ve üzeri) olarak ayırdığımızda, yaşlı yetişkinlerin otobiyografik olayları genç yetişkinlere kıyasla daha olumsuz ve daha canlı olarak raporladıkları, ancak yoğunluk açısından anlamlı bir yaş farkı olmadığı görülmüştür. Bu bulgular, RGD'nin yaşlı bireylerin yaşamlarına dair algılarını etkileyebileceğini ve yaşam olaylarını daha eleştirel ve gerçekçi bir şekilde değerlendirmelerine olanak tanıyabileceğini göstermektedir.Episodic future thinking refers to the process of mentally envisioning thoughts regarding one's future. Previous research has measured people's thinking about the past and future by having them consider it from their current perspective and reporting their memories regarding their current self. However, there is limited research on whether people can think about the past or future as if they are not in their current selves and how this could affect how they remember those events. Retrospective Future Thinking (RFT) is a new method for imagining the future from the perspective of a person's '100-year-old self' (i.e., an older version of the present self) instead of their current self. However, they mainly focused on personal events, and no research has addressed how retrospective future thinking influences the content and timing of the reported collective events. Therefore, the study is designed to understand how the collective and autobiographical memories of individuals in Turkey are used in retrospective future thinking. Hereby, we asked participants (N = 111) to report seven significant autobiographical and collective events from their 100-year perspective. They were also asked to report seven significant events for the cultural life script questionnaire. Then, participants rated the phenomenological characteristics of the events (valence, intensity, vividness) and indicated the date of each event. Results showed that participants reported autobiographical events as more positive, intense, and vivid than collective events. Additionally, when we divided the age groups into younger and older adults (50 years and older), we found that older adults reported autobiographical events more negatively and more vividly than younger adults, while there was no significant age difference in intensity. These findings suggest that RFT can influence older adults' perceptions of life span and enable them to think more critically and realistically about their life events
Moral Framing Effects on Environmental Attitudes: A Conceptual Replication and Extension of Feinberg and Willer (2013)
No full textThis study investigates the relationship between moral framing, political orientation, and pro-environmental attitudes, replicating and extending Feinberg and Willer (2013) in a non-Western context. Using a Turkish-speaking sample (N = 699), we examined the effectiveness of care and sanctity-framed messages and the moderating role of actively open-minded thinking (AOT). Our findings partially replicated the original study. Sanctity framing increased pro-environmental attitudes among conservatives, while care framing had no significant effect. Political conservatism was negatively associated with pro-environmental attitudes, confirming prior findings. Exploratory analyses revealed that AOT moderated the effects of sanctity framing on environmental attitudes, with individuals low or moderate in AOT being more responsive. Both care and sanctity frames increased environmental donation, addressing the intention-behavior gap. However, cultural nuances, such as the collectivist orientation of the sample, may have influenced the care frame's ineffectiveness. The study highlights the importance of cultural context in moral framing research and underscores the need for context-specific climate communication strategies
Sentimap: Spatiotemporal Mapping of Emotions in Historical Newspapers Using LLMs
No full textSENTIMAP is a data-driven visualization project that maps historical emotional trends across Turkish urban districts from 1970 to 2024, generating district-level maps where colors reflect emotional shifts over time. It simultaneously visualizes periodic emotional summits, emotional apexes, and aggregate emotional volume, offering a rich spatiotemporal understanding of how public feeling accumulates, intensifies, and transforms alongside socio-political developments. This enables a more nuanced reading of the emotional dimensions that unfold in tandem with historical change. It adopts a more robust and flexible approach by leveraging large language models (LLMs), which excel at capturing context, tone, and nuance within complex linguistic structures. Unlike conventional techniques that rely on custom rule sets, labeled training data, or rigid pipelines, LLMs generalize emotional understanding across varied historical and stylistic texts with minimal preprocessing. This results in a more scalable and accurate emotional extraction process - especially valuable when working with decades of unstructured, archival media. This approach is particularly significant for Turkish, a language that poses unique challenges for natural language processing (NLP) due to its agglutinative structure, extensive morphology, and complex grammar. These linguistic features often undermine the effectiveness of traditional emotional analysis methods such as lexicon-based scoring or statistical classifiers - challenges that LLMs are uniquely positioned to overcome. © 2025 Copyright held by the owner/author(s)
Applications of Aspect-Based Sentiment Analysis
No full textSosyal medya platformları, özellikle Twitter, kamuoyunu ifade etmek ve duyguyu analiz etmek için etkili araçlara dönüşmüştür; sosyal medya, doğal afetlere karşı kamu ve kurumsal tepkiler hakkında içgörülü veriler sağlayabilir. Bu tez, 6 Şubat 2023'te Türkiye'nin güneyinde meydana gelen yıkıcı depremin ardından sosyal medya söylemine yön tabanlı duygu analizi (ABSA) uygulamasını araştırmaktadır. 30 günlük bir süre boyunca 24.000 Türkçe tweet'ten oluşan bir veri kümesi toplandı. Tweetler resmi hükümet, belediye, kar amacı gütmeyen kuruluşlar ve doğrulanmış kamu hesaplarından toplandı. Bu tezin temel amacı, acil durum müdahaleleri, altyapı, hükümet politikaları, insani yardım ve felaket sonrası dönemde ortaya çıkan toplanan tweetler aracılığıyla ifade edilen genel kamu duygusu gibi belirli ilgili yönlerle ilişkili duygu eğilimlerinin belirlenmesi ve analizidir. Bu araştırma, Türkçe duygu verileri üzerinde önceden eğitilmiş BERT tabanlı bir duygu sınıflandırma modeli, LLama 3.3 büyük dil modeli ve son olarak Google'ın Gemini büyük dil modeli olmak üzere üç farklı metodolojik yaklaşımı kullanıp karşılaştırmaktadır. Bu tez, büyük ölçekli acil durum olayları sırasında sosyal medya platformlarından eyleme geçirilebilir değerli bilgiler elde etmek için hem doğal dil işleme (NLP) hem de büyük dil modellerini (LLM) kullanan tekrarlanabilir bir çerçeve önererek, hızla gelişen kriz bilişimi alanına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Anahtar sözcükler: Yön tabanlı duygu analizi, Doğal dil işleme, Büyük dil modelleri (LLM), Dönüştürücü modeller, Sosyal medya analitiği, Türkçe dil işleme, Twitter veri madenciliği. Kriz bilişimi, Afet müdahalesi, Acil durum yönetimi, Duygu analiziSocial media platforms, especially Twitter, have evolved into influential tools for expressing public opinion, and analyzing sentiment, social media can provide insightful data into public and institutional reactions to natural disasters. This thesis investigates the application of aspect-based sentiment analysis (ABSA) on social media discourse following the catastrophic earthquake that struck southern Turkey on February 6th, 2023. A dataset composed of 24,000 Turkish-language tweets was collected over a 30-day period. Tweets were collected from official governmental, municipal, non-profit organizations, and verified public accounts. The main aim of this thesis is the identification and analysis of sentiment trends associated with specific relevant aspects such as emergency responses, infrastructure, governmental policies, humanitarian aid, and general public emotion expressed through the collected tweets that emerged over the post-disaster period. This research employs and compares three distinct methodological approaches which include a BERT-based sentiment classification model pre-trained on Turkish sentiment data, the LLama 3.3 large language model, and finally Google's Gemini large language model. This thesis aims to contribute to the rapidly evolving field of crisis informatics via proposing a replicable framework that leverages both natural language processing (NLP) and large language models (LLMs) to extract actionable valuable insights from social media platforms during large-scale emergency events. Keywords: Aspect-based sentiment analysis, Natural language processing, Large language models (LLMs), Transformer models, Social media analytics, Turkish language processing, Twitter data mining, Crisis informatics, Disaster response, Emergency management, Sentiment analysis
The Legal Status of the Joint Child After Divorce
No full textBoşanma, sadece eşler arasındaki evlilik birliğinin sona ermesi sonucunu doğurmamaktadır. Boşanma aynı zamanda, çocuklar açısından da birtakım ciddi hukuki sonuçların doğmasına neden olmaktadır. Boşanma kararının ardından çocuğun velayetinin hangi ebeveyne verileceği, kişisel ilişkiye ilişkin düzenlemeler, çocuğun ihtiyaçları için iştirak nafakası takdiri vb. bizzat çocuğu ilgilendiren konular mahkeme tarafından değerlendirilir. Bu süreçte hâkim, her koşulda çocuğun üstün yararını gözeterek karar vermelidir. Çalışmamızda, boşanmanın çocuklar bakımından doğurmuş olduğu temel hukuki sonuçları Türk Medeni Kanunu ve Yargıtay kararları çerçevesinde ele almakta ve uygulamada karşılaşılan ve sorunlu olduğunu düşündüğümüz konulara dikkat çekmeyi amaçlamaktadır.Divorce does not only result in the termination of the marital relationship between spouses; it also brings about important legal consequences for children. After a divorce, the court evaluates several issues directly concerning the child, such as which parent will be granted custody, how visitation rights will be arranged, and how child support will be determined. Throughout this process, the judge must always consider the best interests of the child. This study examines the main legal consequences of divorce in relation to children within the framework of the Turkish Civil Code and decisions of the Court of Cassation, aiming to draw attention to problematic areas encountered in practice
Sustainable Aviation Fuel Supplier Evaluation for Airlines Through Lopcow and Marcos Approaches With Interval-Valued Fuzzy Neutrosophic Information
No full textIn line with the 2050 net zero emission target, sustainable aviation fuel (SAF) is recognized as one of the most effective decarbonization solutions for the aviation industry, which has been identified among the critical areas for mitigating climate change. However, although sustainability issues and decarbonization have attracted scholars' attention in various terms for the airline industry, we identified some significant theoretical and managerial gaps as follows: (i) the number of studies evaluating sustainable suppliers by airlines via multicriteria decision-making (MCDM) approaches are very few, (ii) the extant literature has no paper addressing airlines' SAF supplier selection process, and (iii) no widely established criteria set in the literature to evaluate the SAF suppliers for airlines. We propose a novel model for the decision-making process of airlines' sustainable SAF supplier selection, including 39 criteria from 5 aspects considering the triple bottom of sustainability. The proposed model involves the combination of the logarithmic percentage change-driven objective weighting (LOPCOW) and measurement alternatives and ranking according to the compromise solution (MARCOS) approaches' extended forms based on the interval-valued fuzzy neutrosophic numbers (IVFNN). A comprehensive sensitivity and comparison control is further exploited to display the developed framework's robustness and practicality. Our results suggest that airlines prioritize the green initiatives of SAF suppliers over the economic aspect in the process of sustainable SAF supplier selection. We provide some managerial and policy insights for practitioners and policy-makers in the airline industry and some directions for further research.Social Science Citation Inde
Contributions From Türkiye on Grade Inflation in Higher Education: Educational Landscapes Before, During, and After Covid-19
No full textNumerous reputable studies have reported a significant grade increase during the COVID-19 pandemic. These short-term increases cannot be attributed to student achievement, suggesting that the pandemic has precipitated grade inflation. In this study, we examine the temporary and permanent effects of the COVID-19 pandemic on grade inflation in higher education. We analyze 954,389 student grades for 16,962 courses taught by 5916 instructors in five universities in Türkiye over 6 years (12 semesters) before, during, and post the COVID-19 pandemic. Our findings indicate that the COVID-19 pandemic caused a marginal increase in grades in higher education and that this increase was primarily sustained post-pandemic. FD (0.5) and FF (0.0) grades decreased during and post-pandemic compared to the before-pandemic period, while the highest grade, AA (4.00), increased. Furthermore, we observed that grades in online courses, which became prevalent especially post-pandemic, were significantly higher than in face-to-face classes. Based on these results, we conclude that the COVID-19 pandemic has affected grade inflation in higher education. © The Author(s) 2025.Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, TÜBİTAKSocial Science Citation Inde
War Disability: Complications and Possibilities for Peacebuilding Processes
No full text[No abstract available