Buckinghamshire New University
Not a member yet
17928 research outputs found
Sort by
Byltusaga, byltubeygur og sjálfsmat á óstöðugleika: Tengsl við mælingar á líkamlegri færni og áhrif þjálfunar
No full textInngangur: Í alþjóðlegum klínískum leiðbeiningum um byltuvarnir er mælt með að spyrja eldri einstaklinga að minnsta kosti einu sinni á ári að þremur lykilspurningum um byltusögu, upplifun á óstöðugleika og byltubeyg. Markmið rannsóknarinnar var að: (1) lýsa svörum við þessum þremur byltutengdu-spurningum, (2) rýna í tengsl þeirra við mælingar á líkamlegri færni og (3) rannsaka hvort breytingar urðu á byltutengdu spurningunum og líkamlegri færni eftir sex mánaða fjölþætta þjálfun.
Efniviður og aðferðir: Áhorfsrannsókn sem byggir á fyrirliggjandi gögnum úr upphafsmælingum 166 eldri einstaklinga á aldrinum 60-86 ára (M=69) sem hófu þjálfun í Janusi heilsueflingu á árinu 2024, og gögnum frá þeim hluta hópsins (N=57-123) sem var mældur aftur eftir sex mánaða fjölþætta þjálfun. Þátttakendur svöruðu lykilspurningum um byltusögu, byltubeyg og upplifun á óstöðugleika. Líkamleg færni var mæld með Short Physical Performance Battery, átta feta hreyfijafnvægi, 6 mínútna gönguprófi, standa upp úr stól í 30 sekúndur og gripstyrk. Einbreytu- og fjölbreytugreining var gerð á milli lykilspurninga og líkamlegrar færni.
Niðurstöður: Konur voru líklegri til að detta og upplifa byltubeyg en karlar. Stök tengsl voru á milli flestra mælinga á líkamlegri færni svo sem SPPB, hreyfijafnvægi og styrk í efri og neðri útlimum við byltusögu, byltubeyg og upplifun á óstöðugleika. Sjálfstæð tengsl voru á milli hreyfijafnvægis og óstöðugleika ásamt hreyfifærni og byltubeygs. Sex mánaða fjölþætt þjálfun hafði jákvæð áhrif á upplifun á óstöðugleika og líkamlega færni, ekki kom fram breyting á byltusögu eða byltubeyg.
Ályktun: Niðurstöður rannsóknarinnar undirstrika mikilvægi þess að meta byltuhættu með þremur lykilspurningum og að efla líkamlega færni hjá eldri einstaklingum með fjölþættri þjálfun. Til að hafa áhrif á tíðni byltna og byltubeyg gæti þurft lengri þjálfunartíma og/eða að efla jafnvægishluta þjálfunar
Relationship between stated and measured milk flow among four dairy robots in Iceland
No full textÍ kynbótamati kúa eru nokkrir eiginleikar metnir, einn af þeim eru mjaltir. Í ræktun íslenska kúakynsins er markmiðið að velja kýr sem mjólka jafnt og hratt, en draga úr mismjöltum. Á búum sem nota mjaltaþjóna er stuðst við viðmiðunartöflu um mjólkurflæði til að ákvarða einkunnina. Markmið þessa verkefnis var að kanna hvernig mælingar hjá mismunandi tegundum mjaltaþjóna raðast á línulegan einkunnakvarða og hvort þörf sé á að endurmeta kvarðann fyrir einhverjar þeirra.
Mjaltaþjónategundir eru fjórar hér á landi eins og er. Farið var á fimm bú með hverri mjaltaþjónategund og teknar mælingar á 10 gripum á hverjum stað. Að lokum var þá búið að heimsækja 20 bú og safna 200 mælingum.
Samband á milli samanburðamælinga voru missterkar hjá mjaltaþjónunum sem sýndi að þörf gæti verið á að endurskoða línulega einkunnaskalann fyrir suma mjaltaþjóna svo kýr úr mismunandi mjaltaþjóna fjósum fái sambærilega einkunn fyrir sama mjókurflæði
„Rannsakaði fréttir og þetta kom í ljós – niðurstöðurnar munu koma þér á óvart!“ Clickbait-fyrirsagnir og upplýsingaóreiða hjá íslenskum vefmiðlum
No full textMarkmið þessarar rannsóknar var að rannsaka tilvist og útbreiðslu svokallaðra clickbait-fyrirsagna hjá fjórum mest lesnu vefmiðlum á Íslandi, Vísi, Mbl.is, DV og RÚV. Var 1.000 fyrirsögnum safnað yfir fjögurra mánaða tímabil, 250 frá hverjum miðli. Unnið var að því að greina framsetningu fyrirsagnanna og kanna málfræðileg einkenni þeirra. Síðan voru sérkenni íslenskra clickbait-fyrirsagna borin saman við erlendar fyrirsagnir, sér í lagi danskar fyrirsagnir. Jafnframt voru vinnubrögð íslenskra blaðamanna skoðuð í tengslum við mis-, rang- og meinupplýsingar í íslenskum fréttaflutningi, og hvernig notkun clickbait-fyrirsagna væri líkleg til að ýta undir upplýsingaóreiðu.
Notast var við blöndu af eigindlegri aðferðafræði og megindlegri aðferðafræði við greiningu og flokkun á fyrirsögnunum. Gagnrýnin og fjölþætt orðræðugreining var notuð til að bera kennsl á clickbait-fyrirsagnir með tilliti til upplifunar hins almenna lesanda af samspili texta, myndmáls og samfélagslegs samhengis. Þá var orðræðugreining notuð til að rannsaka upplýsingaóreiðu í clickbait-fréttum. Megindleg aðferðafræði var notuð í öllum tölfræðilegum útreikningum. Tíðni var notuð til að sýna fram á málfræðileg einkenni fyrirsagna, en prósentutölur voru notaðar til að greina hlutfall clickbait-fyrirsagna, dægurmála og brýnni frétta, auk þess sem lagt var mat á upplýsingaóreiðu.
Tæplega helmingur fyrirsagnanna 1.000 gátu talist vera clickbait-fyrirsagnir, en hlutfallið var þó mismunandi eftir miðlum. Þá voru bæði líkindi og ólíkindi með málfræðilegum einkennum íslenskra og danskra fyrirsagna, en algengustu málfræðilegu einkenni þeirra íslensku voru notkun almennra nafnorða, beinna tilvitnana og liðfalls. Ákveðinn greinir, persónufornöfn og ábendingarfornöfn voru einnig áberandi. Var notkun íslenskra clickbait-fyrirsagna algengari með dægurmálum en brýnni málefnum. Notkun stuðandi myndmáls sást aðeins hjá einum miðli, DV. Í rannsókninni var upplýsingaóreiðu skipt í nokkrar gerðir og kom hún bæði fyrir án fyrirætlana um að valda skaða og með þeim ásetningi að hafa áhrif á orðræðu og álit lesenda á atburðum.The primary objective of this study was to examine the presence and prevalence of clickbait headlines among four of Iceland’s most widely read online media outlets: Vísir, Mbl.is, DV, and RÚV. A total of 1,000 headlines were collected over a period of four months, comprising 250 headlines from each outlet. The research focused on analysing the headlines´ phrasing, as well as their linguistic characteristics. The distinct properties of Icelandic clickbait headlines were compared to foreign headlines, in particular from Danish media. Furthermore, the study explored the work practices of Icelandic journalists in relation to misinformation, disinformation, and malinformation in Icelandic news reports, assessing the extent to which the use of clickbait headlines may contribute to information disorder.
This study employed a mix of qualitative and quantitative methodologies to analyse and sort the headlines. Critical discourse analysis, as well as multimodial discourse analysis were used to identify clickbait headlines, taking into account the average reader’s perception of the interplay between text, imagery, and broader social contexts. Discourse analysis was also used to research information disorder in clickbait news items. Quantitative methods were applied for all statistical calculations. Frequency was used to illustrate joint linguistic characteristics of the headlines, while percentages were used to demonstrate the proportion of clickbait articles, and the distribution between soft and hard news, in addition to evaluating the extent of information disorder. Nearly half of the 1,000 headlines examined could be classified as clickbait, although the ratio differed across media outlets. Similarities and differences were identified in the linguistic characteristics of Icelandic and Danish headlines, with the most common characteristics of Icelandic headlines being the use of general nouns, direct quotations and ellipsis. Definite articles, as well as personal and demonstrative pronouns were also prominent. The use of clickbait headlines was more common for soft news items than hard news. The use of sensational imagery was observed in only one media outlet, DV. Information disorder was categorised by type and appeared both without intent to cause harm and with deliberate intent to influence public discourse and readers’ perceptions of events
Opnum augun: Útbreiðsla þekkingar á sérstöðu stúlkna með ADHD
No full textADHD er taugaþroskaröskun sem stafar af truflun í boðefnakerfi heilans. Í fyrstu var ADHD aðallega bendlað við drengi og tilvist ADHD hjá stúlkum var að mestu afskrifuð. Í dag er vitað að það er kynbundinn munur á birtingarmynd einkenna ADHD, en hvað liggur þar að baki er sá þáttur sem hefur minnst verið rannsakaður varðandi röskunina. Rannsóknarspurning verkefnisins er þessi: Hvernig hefur þekking á ADHD hjá stúlkum þróast og hvernig breiðist þessi þekking út? Rannsóknir fóru ekki að taka mið af stúlkum með ADHD fyrr en undir lok 20. aldar. Fyrir þann tíma var staðalímynd ADHD „ofvirkir drengir“ sem valda usla, og enn þann dag í dag er sú mynd útbreidd meðal almennings. Ríkjandi staðalímynd og vanþekking skyggir á stúlkur með ADHD með þeim afleiðingum að þær greinast síður og fá sjaldnar viðeigandi stuðning en drengir. Verkefnið er tvíþætt og samanstendur af fræðslubæklingi og greinargerð. Bæklingurinn inniheldur mikilvægar upplýsingar um stúlkur með ADHD og getur verið sérstaklega gagnlegur fyrir starfsfólk grunnskólanna. Rannsóknir benda til þess að þörf sé á aukinni þekkingu á þessu efni innan veggja grunnskólanna svo bæta megi langtímavellíðan stúlkna með ADHD
Viðhorf starfsfólks á fyrirtækjamenningu á tímum jarðhræringa: „Við erum búin að læra svo heilmikið af öllum þessum eldgosum“
No full textÍ dag hafa fjölmargir utanaðkomandi þættir áhrif á fyrirtækjamenningu skipulagsheilda. Fyrirtækjamenning er þó undirstaða allrar starfsemi innan fyrirtækja og gegnir lykilhlutverki fyrir bæði frammistöðu og árangur þeirra. Menningin mótast af sameiginlegum gildum, viðhorfum og hugmyndum starfsfólks sem og venjum og hefðum. Einnig skilgreinir hún viðmið um æskilega og óæskilega hegðun innan fyrirtækisins. Á undanförnum árum hafa jarðhræringar á Reykjanesskaga gert vart um sig og hafa um tólf eldgos staðið yfir með hléum frá árinu 2021 sem hefur skapað verulegar áskoranir fyrir fyrirtæki á svæðinu. Bláa Lónið sem rekur umfangsmikla starfsemi á þessu svæði hefur þurft að bregðast við þessum áskorunum með ýmsum hætti og breytingum innan fyrirtækisins til að tryggja áframhaldandi rekstur og öryggi innviða.
Markmið þessarar rannsóknar er að rannsaka hvort jarðhræringar á Reykjanesskaga hafi mótað viðhorf, upplifun og líðan starfsfólks sem starfa á skrifstofu Bláa Lónsins og hvort jarðhræringarnar tengist breytingum í fyrirtækjamenningu fyrirtækisins. Stuðst var við eigindlega aðferðafræði í rannsókninni þar sem tekin voru sex hálfstöðluð viðtöl við starfsmenn sem starfa innan mismunandi deilda á skrifstofu Bláa Lónsins.
Helstu niðurstöður sýna að fyrirtækjamenning Bláa Lónsins einkenndist af miklu trausti til stjórnenda, samstöðu meðal starfsfólks og markvissri upplýsingagjöf sem styrkti öryggistilfinningu í óvissuástandi. Viðmælendur lýstu jákvæðri upplifun af stuðningi og vellíðan sem rekja mátti til fyrirliggjandi gilda fyrirtækisins svo sem virðingar og umhyggju. Hins vegar komu einnig fram áskoranir meðal annars í tengslum við aukið álag þegar nýtt eldgos hófst og þörf á enn markvissari samskiptum milli deilda. Niðurstöður rannsóknarinnar undirstrika mikilvægi þess að skipulagsheildir viðhaldi meðvitaðri og sveigjanlegri fyrirtækjamenningu sem styður við öryggi og vellíðan starfsmanna í krísuaðstæðum. Þær veita jafnframt hagnýtar ábendingar fyrir stjórnendur um hvernig styrkja megi innri menningu til að mæta ytri óvissuþáttum.
Lykilorð: Fyrirtækjamenning, Bláa Lónið, jarðhræringar, Ísland.Verkefnið er lokað í fimm ár með samþykki Viðskiptafræðideilda
Incorporating Time in the Accounting and Analysis of Financed Emissions for U.S. Exchange-Traded Funds
No full textPressure from legislation and public awareness in recent years has led financial institutions to estimate and report their financed greenhouse gas emissions. These greenhouse gas emissions are a result of financial institutions’ investments and are therefore indirect emissions that fall under Scope 3, Category 15 according to the Greenhouse Gas Protocol. The current PCAF method, that is used by financial institutions worldwide, provide guidance to calculate financed emissions for listed equity based on a snapshot of a portfolio at year-end. As a result, the calculated financed emissions are not necessarily reflective of a dynamic portfolio, such as ETFs, since the holding periods of the underlying investments are not taken into account. The current PCAF method to calculate financed emissions is to take the attribution factor of a company and multiply it by the company’s Scope 1 and Scope 2 GHG emissions. The modified PCAF method used in this study also uses Scope 1 and Scope 2 GHG emissions but calculates financed emissions at more frequent intervals by considering quarterly holding periods. By incorporating holding periods, changes in a portfolio are reflected in the financed emissions calculation. However, there is a limitation, companies greenhouse gas emissions are only reported once a year, which means that the emissions must be evenly distributed throughout the year. In this study financed emissions for 121 U.S. ETFs were calculated and analyzed using the PCAF method and the modified PCAF method. The findings of this study show that quarterly calculations provide a significantly different representation of financed emissions for ETFs, where portfolio composition can change throughout the year.Aukin vitundarvakning almennings og lagasetning í umhverfismálum hafa sett þrýsting á fjármálafyrirtæki að meta og greina frá fjármagnaðri losun gróðurhúsalofttegunda. Þessi losun gróðurhúsalofttegunda er tilkomin vegna fjárfestinga sem telst til óbeinnar losunar sem falla undir Umfang 3, flokk 15 eftir stöðlum Greenhouse Gas Protocol. Núverandi PCAF staðall er notaður um allan heim af fjármálastofnunum og reiknar hann fjármagnaðalosun á skráðum hlutabréfum í eignarsafni miðað við eignarstöðu í lok árs. Þar af leiðandi endurspegla útreikningar á fjármögnuðum losunum ekki endilega dýnamískt eignasafn, eins og kauphallarsjóði, þar sem ekki er tekið tillit til eignarhaldstímabila undirliggjandi fjárfestinga. Núverandi aðferð við að reikna fjármagnaða losun felst í því að hlutfalla eign í fyrirtæki og margfalda með losun gróðurhúsalofttegunda úr umfangi 1 og 2 fyrirtækisins miðað við eignarhlut í fyrirtækinu í lok árs. Nýrri aðferð verður beitt við útreikningana á fjármagnaðri losun sem tekur tillit til eignarhaldstímabila árfjórðungslega. Með því að innleiða eignahaldstímabil skiptir ekki máli hvort fjárfesting sé seld á árinu þar sem eignarhaldstími fjárfestingarinnar er hlutfallaður miðað við eignarhlut í fyrirtækinu á hverjum ársfjórðungi. Aftur á móti er ákveðin takmörkun við nýju aðferðina þar sem losunartölur fyrirtækja eru aðeins fyrir allt árið. Í ljósi þessarar takmörkunar var tekin ákvörðun um að dreifa losuninni jafnt yfir ársfjórðunga. Í þessari ritgerð var fjármögnuð losun fyrir 121 bandaríska kauphallarsjóði reiknuð og greind með annars vegar PCAF staðlinum og hins vegar með nýrri aðferð. Niðurstöður sýna að tölfræðilegur munur er á ársfjórðungslegum útreikningum fyrir kauphallarsjóði, þar sem eignarsafnið er breytilegt yfir árið.Arctic delta ehf
„Fyrst og fremst að fólk finni öryggi“ : reynsla lögreglumanna á Íslandi af vinnu með fólki með geðrænar áskoranir.
No full textBakgrunnur: Lögreglan gegnir lykilhlutverki í verkefnum í krísuaðstæðum þar sem einstaklingar með geðrænar áskoranir eiga í hlut t.d. þegar einstaklingar upplifa alvarleg geðrofseinkenni, miklar skapbreytingar eða sýna ofbeldis- eða sjálfsskaðandi hegðun. Rannsóknir sýna að skortur á þekkingu og úrræðum getur hamlað viðeigandi viðbrögðum. Þessi vandi getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir bæði borgara og lögregluna og dregið úr trausti samfélagsins. Þverfagleg samvinna og markviss fræðsla hafa sýnt sig vera áhrifaríkar leiðir til að bæta þjónustu, auka öryggi og draga úr valdbeitingu.
Tilgangur: Markmið rannsóknarinnar var að kanna reynslu og upplifun lögreglumanna á Íslandi af því að sinna verkefnum þar sem einstaklingar með geðrænar áskoranir koma við sögu. Áhersla var lögð á tilfinningaleg áhrif, samstarf við heilbrigðiskerfið og áskoranir í starfi.
Aðferð: Tekin voru tólf einstaklingsviðtöl við menntaða lögreglumenn með að minnsta kosti tveggja ára starfsreynslu, 5 konur og 7 karla frá 3 lögregluumdæmum. Notast var við fyrirbærafræði við greiningu gagna með áherslu á upplifanir og reynslu viðmælenda.
Niðurstöður: Niðurstöður leiddu í ljós að lögreglumenn töldu það krefjandi verkefni að sinna einstaklingum með geðrænar áskoranir, þar á meðal vegna núnings við heilbrigðiskerfið og skorts á viðeigandi úrræðum. Verkefnin höfðu tilfinningaleg áhrif á lögreglumennina, sem upplifðu meðal annars vonleysi og uppgjöf. Þeir töldu sig ekki hafa fengið næga þjálfun eða fræðslu um geðrænan vanda og hvernig best væri að nálgast einstaklinga með geðrænar áskoranir. Lögreglumönnum stendur til boða félagastuðningur og sálfræðiaðstoð, en þeir voru misduglegir að nýta þau úrræði.
Ályktun: Rannsóknin bendir til þess að bæta þurfi samstarf og samvinnu milli lögreglu og heilbrigðiskerfis, auka þjálfun og fræðslu fyrir lögreglumenn. Úrræði fyrir einstaklinga með geðrænar áskoranir þyrftu að vera fjölbreyttari og aðgengilegri. Mikilvægt er að hvetja lögreglumenn til þess sækja sér viðeigandi faglega aðstoð ef þörf er á.Background: The police play a key role in responding to crisis situations involving individuals with mental health challenges e.g when individuals experience severe psychotic symptoms, intense mood swings, or display violent or self-harming behavior. Research indicates that a lack of knowledge and resources can hinder appropriate responses. These shortcomings may have serious consequences for both the individuals concerned and the police and may also erode public trust. Interdisciplinary collaboration and targeted training have proven to be effective in improving services, enhancing safety, and reducing the need for use of force. Purpose: The aim of this study was to explore the experiences and perceptions of police officers in Iceland when responding to incidents involving individuals with mental health challenges. Emphasis was placed on the emotional impact of these encounters, collaboration with the healthcare system, and occupational challenges. Methodology: Twelve individual interviews were conducted with trained police officers, five women and seven men, from three police jurisdictions, all with a minimum of two years of professional experience. A phenomenological approach was used to analyse the data, with a focus on the participants’ lived experiences and perceptions. Results: The findings revealed that officers perceived responding to individuals with mental health challenges as demanding, particularly due to friction with the healthcare system and the lack of appropriate interventions. These incidents had a clear emotional impact on officers, who reported feelings of hopelessness and resignation. The participants expressed that they had not received adequate training or education on mental health issues or on how best to approach individuals facing such challenges. Although psychological support and peer assistance were available, the degree to which officers utilized these services varied. Conclusion: The study suggests a need for improved collaboration between police and the healthcare system, as well as increased training and education for officers. Interventions for individuals with mental health challenges must be more varied and accessible. Furthermore, it is vital to encourage police officers to seek professional support when needed
Birtingarmyndir anarkisma, fjölbreytt andóf og listræn tjáning
No full textSérhvert samfélag hefur búið og þróað með sér viðmið og gildi sem einstaklingar þess að öllu jöfnu fylgja eftir. Hópar samfélagsins búa sér einnig til gildi og viðmið sem ætlast er til að meðlimir hans fara eftir. Þannig lítum við á samfélagið í dag. Fæst okkar gætu hugsað sér samfélag þar sem ríkir stjórnleysi og glundroði. Okkur finnst sjálfsagt að flestir samborgara haldi sig innan ramma samfélagsins, því að ætla má að innan hans finnum við til öryggis og góðri líðan. Þó eru hópar innan hvers samfélags sem kæra sig ekki um að þurfa að vera innan ramma þess og búa sér til önnur viðmið og gildi.
Í þessari ritgerð er fjallað um anarkisma sem oft er skilgreint sem hreyfing aðgerðasinna og einstaklinga sem vilja brjótast út úr föstum viðmiðum samfélagsins. Anarkisminn á sér langa sögu aftur í aldir og saga hans, kenningar og fræðimenn vekja áhuga vegna þeirra framsæknu hugmynda sem þeir komu á framfæri. Þó svo að hugmyndafræði anarkisma byggi á gömlum grunni gæti hún átt við í dag og þeir sem aðhyllast hreyfinguna nota og vitna í fræðin þegar á við. Innan hugmyndafæði anarkismans eru margir undirflokkar og hér er tæpt á nokkrum þeirra, bæði gömlum og nýjum samtíma undirflokkum. Menning anarkista er líka áhugaverð og bæði tónlist, myndlist og veggjakrot/veggjalist fylgt hreyfingunni. Anarkismi er að öllum líkindum þekktur fyrir baráttu gegn allskonar samfélagsmálum. Þannig fylgir oft baráttunni óróleiki og andstaða. Í ritgerðinni er einnig fjallað um anarkista á Íslandi og Búsáhaldabyltinguna sem braust út í kringum efnahagshrunið árið 2008.Every society has developed norms and values that its individuals generally follow. Social groups also create values and norms that their members are expected to adhere to. This is how we view society today. Most of us cannot imagine a society where there is lawlessness and chaos. We find it natural that most citizens stay within the framework of society, as it is assumed that within it we find security and well-being. However, there are groups within every society that do not care about adhering to its framework and instead create their own norms and values.
This essay discusses anarchism, which is often defined as a movement of activists and individuals who wish to break free from the established norms of society. Anarchism has a long history going back centuries, and its history, theories, and scholars are intriguing due to the progressive ideas they introduced. Although the ideology of anarchism is based on old foundations, it may still be relevant today, and those who support the movement use and reference its theories when appropriate. Within the ideology of anarchism, there are many subgroups, and this essay touches on some of them, both old and new contemporary factions. The culture of anarchists is also interesting, including music, visual art, and graffiti/street art associated with the movement. Anarchism is perhaps most known for its struggle against various social issues. As such, it is often accompanied by unrest and opposition. The essay also discusses anarchists in Iceland and the Housing Occupation Revolution that broke out around the economic collapse in 2008
"Það sem er í samfélaginu blæðir auðvitað inn í þetta samfélag": Upplifun kvenna á uppistandi á Íslandi
No full textUppistand hefur lengi verið talið karllægt rými þar sem karlar hafa verið í meirihluta og mótað viðmið og væntingar innan greinarinnar. Hins vegar hefur þátttaka kvenna aukist á síðastliðnum áratugum. Þrátt fyrir aukna þátttöku kvenna eru staðalmyndir og félagslegar hindranir enn til staðar, sem getur haft áhrif á stöðu þeirra og upplifun á uppistandi. Markmið rannsóknarinnar er að kanna hvernig kyn viðmælanda mótar upplifun þeirra á því að vera uppistandari á Íslandi, bæði í samskiptum við áhorfendur og aðra uppistandara. Þessi rannsókn byggist á eigindlegri aðferðafræði þar sem tekin voru viðtöl við fjórar konur sem stunda uppistand á Íslandi. Gögnin voru þemagreind og leiddu í ljós fimm meginþemu sem sýna að konur verða gjarnan fyrir truflandi hegðun karlkyns áhorfenda. Einnig virðist samvinna við aðra karlmenn innan greinarinnar oft ekki vera til staðar og þær upplifðu að þær þyrftu gjarnan að sanna sig fyrir þeim. Þar að auki kom í ljós að meðvitund væri til staðar um kyn kvennanna og að kyn hafði áhrif á sjálfsmat þeirra. Jafnframt kom fram að kyn getur haft áhrif á tækifæri, á bæði jákvæðan og neikvæðan hátt. Frásagnir viðmælenda voru tengdar við kenningar, fræðileg hugtök og fyrri rannsóknir. Þá má nefna kynbundnar staðalmyndir, glerþakið, klístrað gólf, tókenisma og tvískinnung. Niðurstöður rannsóknar voru í samræmi við þennan fræðilega bakgrunn og varpa ljósi á hvernig kyn, völd og húmor fléttast saman í flóknu samspili í íslensku uppistandi
Mjaðmarbrot og þrýstingssár: Fræðileg samantekt um áskoranir og meðferðir hjá öldruðum
No full textBakgrunnur: Mjaðmarbrot teljast til alvarlegra heilbrigðisvandamála sem steðja að öldruðum einstaklingum og hafa víðtæk áhrif á heilsufar og lífsgæði. Slík brot tengjast aukinni dánartíðni, langvarandi sjúkrahúsdvöl og þörf fyrir endurhæfingu. Þrýstingssár eru vel þekktir og alvarlegir fylgikvillar í kjölfar mjaðmarbrota, einkum vegna hreyfiskerðingar, vannæringar, minnkaðs blóðflæðis og langvarandi þrýstings á húð. Slík sár geta leitt til sársauka, sýkinga, seinkaðs bata, verri horfa og lengri dvalar á sjúkrastofnunum. Rannsóknir benda til að tíðni þrýstingssára geti verið allt að 27% hjá öldruðum sem gangast undir meðferð vegna mjaðmarbrots.
Tilgangur: Markmið þessarar fræðilegu samantektar var að kanna tengsl mjaðmarbrota og myndunar þrýstingssára hjá einstaklingum 60 ára og eldri og varpa ljósi á þau forvarnar- og meðferðarúrræði sem reynast árangursríkust til að draga úr áhættu og styðja við bataferli. Sérstök áhersla var lögð á að meta áhrif reglulegra líkamsstöðubreytinga, markvissrar næringarmeðferðar, viðeigandi húðverndar og samþættrar flýtibatameðferðar á tíðni og alvarleika þrýstingssára hjá þessum viðkvæma sjúklingahópi.
Aðferð: Um var að ræða fræðilega samantekt byggða á kerfisbundinni heimildaleit í gagnagrunnum PubMed, Scopus, Web of Science og Google Scholar. Leitar tímabilið var frá 2020 til 2025 og afmarkað samkvæmt PICOT-viðmiðum. Inntökuskilyrði voru ritrýndar rannsóknir sem fjölluðu um aldraða einstaklinga með mjaðmarbrot þar sem metin voru áhrif inngripa á borð við líkamsstöðubreytingar, næringarmeðferð, húðvernd og flýtibatameðferð. Gagnaúrvinnsla fór fram samkvæmt PRISMA-leiðbeiningum og gæðamat var framkvæmt með stöðluðu matskerfi. Alls stóðust átta rannsóknir viðmið og voru teknar til greiningar í lokaniðurstöðum samantektarinnar.
Niðurstöður: Niðurstöðurnar benda til þess að snemmbær hreyfing, markviss næringarmeðferð, reglulegar líkamsstöðubreytingar og notkun þrýstingsléttandi undirlagsefna hafi marktæk áhrif til að draga úr bæði tíðni og alvarleika þrýstingssára hjá öldruðum með mjaðmarbrot. Flestar rannsóknir sýndu að flýtibatameðferð stuðlaði að betri batahorfum, styttri sjúkrahúslegu og færri fylgikvillum. Helstu áhættuþættir sem leiddu til myndunar þrýstingssára voru vannæring, tafir á skurðaðgerð og skert hreyfigeta.
Ályktanir: Samþætt, einstaklingsmiðuð og markviss hjúkrun skiptir lykilmáli í meðferð aldraðra með mjaðmarbrot. Hjúkrunarfræðingar gegna þar mikilvægu hlutverki, bæði í áhættumati og snemmíhlutun. Beiting gagnreyndra aðferða við forvarnir og meðferð gegn þrýstingssárum getur dregið úr fylgikvillum, stytt bataferli og bætt lífsgæði sjúklinga. Slík nálgun krefst þverfaglegs samstarfs og meðvitaðrar ákvarðanatöku byggða á bestu fáanlegu þekkingu.
Lykilorð: Mjaðmarbrot, þrýstingssár, aldraðir, næringarmeðferð, hjúkrunarmeðferð, áhættuþættir, fyrirbyggjandiBackground: Hip fractures are considered a serious health concern among elderly individuals and are associated with significant impacts on health and quality of life. Such fractures are linked to increased mortality, prolonged hospital stays, and a need for rehabilitation. Pressure ulcers are well-documented and severe complications following hip fractures, particularly due to immobility, malnutrition, reduced perfusion, and prolonged pressure on the skin. These ulcers can lead to pain, infections, delayed recovery, and extended hospitalization. Studies indicate that the incidence of pressure ulcers can be as high as 27% in elderly patients undergoing treatment for hip fractures.
Aim: The aim of this literature review was to examine the relationship between hip fractures and the development of pressure ulcers in individuals aged 60 and over, and to highlight the most effective preventive and treatment strategies to reduce risk and support the recovery process. The review focused on identifying the most effective preventive and treatment strategies, particularly regarding regular repositioning, nutritional interventions, skin care, and enhanced recovery protocols and severity of pressure ulcers in this vulnerable patient group. Methods: This was a literature review based on a systematic search in the databases PubMed, Scopus, Web of Science, and Google Scholar. The search period was from 2020 to 2025 and was guided by PICOT criteria. Inclusion criteria were peer-reviewed studies focusing on elderly individuals with hip fractures that evaluated the effects of interventions such as repositioning, nutritional support, skin protection, and enhanced recovery protocols. Data extraction followed PRISMA guidelines, and quality assessment was performed using a standardized evaluation tool. Eight studies met the criteria and were included in the final analysis of the summary.
Results: The results indicate that early mobilization, targeted nutritional interventions, regular repositioning, and the use of pressure-relieving surfaces have a statistically significant effect on reducing both the incidence and severity of pressure ulcers in elderly hip fracture patients. Most studies showed that enhanced recovery protocols led to improved outcomes, shorter hospital stays, and fewer complications. Key risk factors contributing to pressure ulcer development were malnutrition, delays in surgery, and impaired mobility.
Conclusions: A comprehensive, individualized, and focused approach to nursing care plays a key role in the treatment of elderly patients with hip fractures. Nurses hold a critical role in risk assessment and early intervention. Implementing evidence-based strategies for the prevention and management of pressure ulcers can reduce complications, shorten recovery time, and improve patient quality of life. Such an approach requires interdisciplinary collaboration and informed decision-making based on the best available evidence.
Keywords: Hip fracture, pressure ulcers, elderly, nutritional therapy, nursing care, risk factors, preventive intervention