Skemman (Island)
Not a member yet
50783 research outputs found
Sort by
Ferðamenn í heitu vatni: Hlutverk baðlóna í ímynd og upplifun á Íslandi
No full textHeilsutengd ferðamennska hefur vaxið hratt í íslenskri ferðaþjónustu á síðustu áratugum, þar gegna baðlón lykilhlutverki. Í þessari ritgerð er stuðst við niðurstöður úr eigindlegri rannsókn. Ritgerðin kannar annars vegar hlutverk baðlóna í ímynd ferðamanna af Íslandi sem áfangastað, og hins vegar hlutverk baðlóna í upplifun ferðamanna á Íslandi. Rannsóknin fór fram í tveimur baðlónum, Sky Lagoon og Sjóböðunum í Hvammsvík. Rannsóknin byggir á tuttugu viðtölum við ferðamenn sem höfðu upplifað annaðhvort baðlónið. Í viðtölunum var spurt út í upplifun ferðamanna af baðlónunum, tengsl baðlóna við ímynd Íslands og mikilvægi baðlóna í upplifun ferðamanna á Íslandi. Niðurstöður benda til þess að baðlónin uppfylli helstu skilyrði heilsutengdrar ferðamennsku, þar sem ferðamenn upplifðu vellíðan, slökun og endurnæringu í baðlónunum. Einnig kom í ljós að baðlón gegna mikilvægu hlutverki í að móta ímynd ferðamanna af Íslandi, þar sem ferðamenn töldu baðlónin vera eitt af helstu kennileitum landsins. Baðlón reyndust einnig eiga mikilvægan þátt í upplifun ferðamanna á Íslandi, þrátt fyrir að hafa ekki alltaf átt þátt í ákvörðunartöku ferðamanna um að koma til Íslands.Health-related tourism has grown rapidly in Icelandic tourism in recent decades, and lagoons play a key role in this. This paper draws on the results of an original study. The paper examines the role of lagoons in tourists' image of Iceland as a destination, as well as the role of lagoons in the overall experience of tourists in Iceland. The study was conducted in two lagoons, Sky Lagoon and the Hvammsvík Sea Baths. The study is based on nineteen interviews with tourists who had experienced one of the lagoons. Participants were asked about their experiences of the lagoons, the connection of the lagoons to the image of Iceland, and the importance of the lagoons in the overall experience of tourists in Iceland. The results indicate that the lagoons meet the main conditions for health-related tourism, as tourists experience well-being, relaxation, and rehabilitation in the lagoons. It was also found that lagoons play an important role in shaping tourists' image of Iceland, as tourists consider the lagoons to be one of the country's main landmarks. Lagoons also proved to play an important role in a tourist's overall experience in Iceland, despite not always having played a role in tourists' decision to come to Iceland
Hvað kostar kennari? Kostnaður kennara í mismunandi aðildarfélögum Kennarasambands Íslands með áherslu á nýundirritaða kjarasamninga
No full textLaunakostnaður er stærsti útgjaldaliður sveitarfélaga á Íslandi og kostnaðarsamasti málaflokkur sveitarfélaga eru fræðslu- og menntamál. Markmið þessarar ritgerðar er að svara spurningunni „Hvað kostar kennari?“. Spurningunni er svarað með því að greina launakostnað kennara í mismunandi aðildarfélögum Kennarasambands Íslands og skoða áhrif nýundirritaða kjarasamninga Kennarasambandsins á fjárhag sveitarfélaga. Ritgerðin byggir á gögnum frá ónefndu meðalstóru sveitarfélagi þar sem launasamsetningar starfsmanna í aðildarfélögum KÍ er fundnar og notaðar sem vægi til að reikna á landsvísu. Þessi gögn eru notuð til að reikna meðallaun hvers aðildarfélags og finna heildarlaunakostnað hvers aðildarfélags út frá fjölda félagsmanna. Sömu gögn eru að lokum notuð til að finna launakostnað á sveitarfélög um land allt. Til þess eru niðurstöður úr greiningu á meðallaunum og heildarlaunakostnaði fundin og sett í samhengi við heildarútgjöld sveitarfélaga og rekstur skóla skv. ársreikningum. Niðurstöður ritgerðarinnar sýna meðallaun í hverju aðildarfélagi Kennarasambandsins, hlutfall launakostnaðar þeirra á sveitarfélög og að lokum hlutfall launakostnaðar á rekstur skóla
Greining og kortlagning skógarkerfils á Stór-Reykjavíkursvæðinu með dróna og gervihnattamyndum.
No full textAcross the globe, invasive plants represent a significant threat to biodiversity and ecosystem structure. To effectively manage the spread of invasive plants, it is important to detect and map their distribution. Cow parsley (Anthriscus sylvestris), an invasive species in Iceland, typically grows in large, homogenous stands, and appears early in the growing season, making it a suitable species to detect via Remote Sensing (RS). RS and early detection allow for timely action, helping to mitigate negative impacts. The aim of this study was to test various RS techniques to detect and map cow parsley. Sites in the Greater Reykjavík area were selected: Mt. Esja, Rafstöð, Skólagarðar, and Grafarvogur. RS data was collected using Sentinel-2 data (2023, 2024), and drone imagery during the growing season (2024, 2025). Moreover, information on the spectral qualities of cow parsley and other co-occurring vegetation was gathered using a field spectroradiometer, to determine if cow parsley has a distinctive spectral signature, as well as the best time to survey cow parsley. PIX4Dfields® and ArcGIS Pro software were used to classify the data. Findings indicate that for Sentinel-2 data, cow parsley is best distinguished early in the growing season (May), as it has a significant head start on other surrounding vegetation. For drone data, the time to gather data is more flexible. However, cow parsley stands out well during its flowering in late May and June, when it forms dense white flowers. Used in tandem, these two RS techniques could be used to better map the extent of cow parsley across other sites in Iceland, and aid in more effective management.Ágengar plöntur geta verið ógn við líffræðilega fjölbreytni og vistkerfi. Mikilvægt er að greina útbreiðslu þeirra með skilvirkum hætti svo unnt sé að fá yfirsýn og stjórn á aðstæðum. Skógarkerfill (Anthriscus sylvestris), ágeng tegund á Íslandi, vex jafnan í stórum, einsleitum breiðum og plönturnar taka snemma við sér á vorin. Þessir eiginleikar gera plöntuna ákjósanlega til að greina og kortleggja með fjarkönnun. Þannig geta skapast tækifæri til að grípa snemma inn í útbreiðslu á nýjum svæðum og draga úr neikvæðum áhrifum. Markmið þessarar rannsóknar var að prófa nokkrar fjarkönnunaraðferðir til að greina og kortleggja skógarkerfil. Athugunarsvæði voru valin á Höfuðborgarsvæðinu: Esjuhlíðar, Rafstöð, Skólagarðar og Grafarvogur. Fjölrófsgögnum var safnað með drónum á vaxtartímabilinu (2024 og 2025) og frá Sentinel-2 gervitunglunum (2023, 2024). Að auki var litrófsmælir nýttur til að greina rófmynstur skógarkerfils og annarra plöntutegunda, og meta jafnframt hvaða tími hentaði best til aðgreiningar ólíkra tegunda. Forritin PIX4Dfields® og ArcGIS Pro voru nýtt til að flokka gögnin. Niðurstöður benda til þess að Sentinel-2 gögn henti vel til að greina skógarkerfil snemma á vaxtartímabilinu (maí), þegar plantan sker sig frá umlykjandi gróðri og hefur hærri gróðurvísi (NDVI). Fyrir drónagögn, með hærri staðupplausn, er tíminn til að safna gögnum sveigjanlegri. Skógarkerfill greinist einnig vel frá öðrum gróðri á blómgunartímanum, seint í maí og júní, þegar hann myndar þétt hvít blóm. Samnýting þessarra aðferða nýtist vel til að kortleggja betur dreifingu skógarkerfils á öðrum stöðum á Íslandi og getur einnig hjálpað við stjórnun útbreiðslu
A Free Trade Agreement with a Giant. A Descriptive Comparative Analysis of Iceland‘s Exports to China
No full textThe objective of this thesis is to examine Iceland’s export performance to China before and after the establishment of the 2014 Free Trade Agreement with Iceland. Existing literature, both established theories and previous empirical work, suggests that trade liberalization and free trade agreements are generally associated with increased trade, but their effects on small economies engaging with the large economies through free trade agreements remain limited. To explore this gap, the thesis employs a descriptive comparative analysis to examine Icelandic export trends to China. The thesis uses annual export data of goods from 2010 to 2024 to compare Iceland’s export trends to China with selected comparison countries in Europe and North America which do not have a free trade agreement with China though descriptive analysis of export levels and cumulative growth. The thesis also employs a benchmark comparison with Japan to examine whether export trends are part of regional trends in East Asia. The results suggest that Iceland’s exports to China increased following the agreement but also exhibit volatility and year-to-year fluctuations. Iceland’s export levels remain higher than most of the comparison countries throughout all periods. However, similar export trends are observed in three of the comparison countries, suggesting Iceland’s export growth is not solely related to the agreement. The findings indicate that small economies may experience export growth and improved market access through free trade agreements with larger economies, but also possibly increased exposure and volatility
Innheimta dómsekta á Íslandi: Skýringar á slökum innheimtuárangri og samanburður við Norðurlönd
No full textViðfangsefni ritgerðarinnar er innheimta dómsekta á Íslandi. Til að varpa ljósi á viðfangsefnið er ferlið rakið frá því að grunur vaknar um ólögmætt atferli og rannsókn fer fram, þar til ákært er í málinu, það dómtekið og sekt er innheimt, vararefsing er fullnustuð eða málið fellt niður.
Dómsekt er fésekt sem dæmd er vegna brota á lögum, einna helst skattalögum, og er hún mikilvægur hluti af viðbragði ríkisins þegar lögbrot á sér stað.
Ritgerðin byggir meðal annars á þeirri forsendu að misræmi geti skapast milli markmiða löggjafans um hörð viðurlög við skattalagabrotum og þeirra úrræða sem innheimtuaðilar hafa í reynd til að framfylgja stefnunni. Þetta misræmi getur leitt til þess að háar dómsektir innheimtast illa eða ekki og að dómar séu í mörgum tilfellum fullnustaðir með samfélagsþjónustu, sem er ekki í takti við áðurnefndan vilja löggjafans um hörð viðurlög.
Markmið rannsóknarinnar er að greina hvað skýrir lágt innheimtuhlutfall sekta hér á landi, hvaða innheimtuaðferðum er beitt og hvernig staðan er á Íslandi samanborið við önnur lönd.
Rannsóknin byggir á eigindlegri nálgun. Stuðst verður við greiningu á innlendum og erlendum gögnum, þar á meðal skýrslum Ríkisendurskoðunar og viðbrögðum stjórnvalda við ábendingum hennar. Þá eru tekin viðtöl við sérfræðinga í stjórnsýslunni sem hafa sérþekkingu á efninu og samanburður gerður á innheimtuárangri og innheimtuaðferðum til að skoða hvernig Ísland stendur gagnvart Norðurlöndunum.
Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að íslensk stjórnvöld séu meðvituð um að ákveðin gjá sé á milli markmiða laga um refsingu vegna skattalagabrota og raunverulegrar fullnustu refsingar, en vilji hafi ekki verið til staðar á hinu pólitíska sviði til að gera þær lagalegu breytingar sem til þarf svo að hægt sé að ná markmiðum um innheimtu dómsekta
“He Bakes I Hunt” The Boy with the Bread as the Damsel in Distress in Susan Collins’ The Hunger Games series
No full textThis thesis examines gender and gender subversion in Suzanne Collin’ The Hunger Games trilogy, focusing on its main characters Katniss and Peeta. Drawing on Vladimir Propp's Theory of narrative functions, the thesis situates these characters within a traditional narrative role such as the hero or princess persona, and analyses how the trilogy subverts these roles in relation to gender expectation. The thesis begins by examining Peeta as a damsel in distress archetype using both Propp’s functions as well as gender theory with Simone De Beauvoir and Helene Cixous. It then considers Gale as a masculine archetype regarding scholars in masculinity studies such as R.W Collins. The last chapter concerns Katniss as the hero archetype. This thesis argues that The Hunger Games stands out in terms of its subversion of gender expectations of heteronormative gender roles
Return to work following pregnancy loss: “It is not the natural order of life to lose a child, and the responses that are required are, in fact, entirely different”
No full textMarkmið þessarar ritgerðar er að varpa ljósi á hvernig fyrirtæki og stofnanir styðja starfsfólk sem fer í sorgarleyfi eftir missi á meðgöngu og snýr síðan aftur til vinnu að því loknu. Rannsóknin byggir á eigindlegri aðferðafræði þar sem tekin voru hálfopin viðtöl við tíu einstaklinga sem stýra mannauðsmálum innan sinnar skipulagsheildar. Niðurstöður sýna að sveigjanleiki í vinnu er lykilþáttur í því að auðvelda endurkomu starfsmanna eftir missi á meðgöngu. Viðmælendur lögðu áherslu á einstaklingsmiðaðar lausnir þar sem starfsfólk fær svigrúm til að móta endurkomu sína í samráði við stjórnendur. Þá kom fram að þótt formlegir verkferlar geti veitt mikilvægan ramma sé mannleg nálgun, samtal og traust lykilatriði í því að stuðningur nýtist sem best. Einnig reyndist stuðningur við stjórnendur og aðgangur að utanaðkomandi fagaðilum skipta máli í erfiðum aðstæðum. Rannsóknin dregur fram mikilvægi þess að þróa sveigjanlegt og styðjandi vinnuumhverfi sem tekur mið af ólíkum þörfum einstaklinga og stuðlar að vellíðan starfsfólks eftir áföll, líkt og missi á meðgöngu.
Lykilorð: Sorgarleyfi, missir, áföll, sveigjanleiki, mannauðsstjórnunThe aim of this thesis is to shed light on how companies and institutions support employees returning to work after experiencing pregnancy loss, following a period of bereavement leave. The study is based on a qualitative research approach, using semi-structured interviews with ten individuals responsible for human resource management within their respective organizations. The findings indicate that workplace flexibility is a key factor in facilitating employees’ return to work after miscarriage or stillbirth. Participants emphasized individualized solutions, where employees are given the opportunity to shape their return in collaboration with managers. The results further show that while formal procedures can provide an important framework, a human-centered approach, open communication, and trust are crucial for ensuring effective support. In addition, support for managers and access to external professionals were also found to be important in challenging situations. The study highlights the importance of developing flexible and supportive work environments that take individual needs into account and promote employee well-being following traumatic events such as pregnancy loss.
Keywords: Bereavement leave, loss, trauma, flexibility, human resource managemen
Hönnun og þróun sjálfvirks sorpmóttökukerfis með vigtun og aðgangsstýringu
No full textVerkefnið fjallar um hönnun og hugbúnaðarútfærslu á frumgerð sjálfsafgreiðslu í sorpmóttöku. Kerfið sameinar vigtun ökutækja, auðkenningu notanda, aðgangsstýringu og gagnaskráningu í SCADA-kerfinu Ignition. Vegna tímamarka voru engar raunverulegar vélbúnaðaruppsetningar framkvæmdar. Í stað þess voru öll merki,
vigtarmælingar og auðkenningar hermdar. SQL-gagnagrunnur var notaður til að skrá brúttó-, tara- og nettóþyngd, ásamt notenda- og atviksupplýsingum. HMI-viðmót var hannað til að leiða ökumann í gegnum allt ferlið og rekstraraðili hefur aðgang að viðvörunum og bilanagreiningu. Prófanir voru framkvæmdar með at-
burðarhermun og náðu bæði yfir venjulegt ferli og frávik. Niðurstöðurnar sýna að vinnsluflæði, útreikningar, viðvörunarhugsun og gagnaskráning virka áreiðanlega í þróunarumhverfi. Frumgerðin gefur til kynna að SCADA lausn geti stutt aukna skilvirkni og rekjanleika. Frekari prófanir með raunverulegum búnaði eru hins vegar nauðsynlegar til að staðfesta endanlega virkni kerfisins
Suicidal ideation among LGBTQ+ adults in Iceland: The roles of belongingness and perceived discrimination
No full textSuicide remains a major public health concern worldwide and occurs at much higher rates among sexual and gender minority populations compared to the general public. The present study examined suicidal ideation among LGBTQ+ adults in Iceland, focusing on the roles of belongingness as a protective factor against suicidal ideation, perceived discrimination as a contributor, and the differences in the rates of suicidal ideation between gender identities. A cross-sectional survey design was used, with a sample consisting of LGBTQ+ adults in Iceland (N=103). Participants completed self-report measures assessing suicidal ideation, perceived discrimination, and belongingness. The results indicated that higher levels of perceived discrimination were associated with increased suicidal ideation, whereas belongingness was negatively associated with suicidal ideation, suggesting a potential protective role. Furthermore, transgender and non-binary participants reported higher levels of suicidal ideation compared to cisgender queer participants. These findings underscore the elevated risk of suicidal ideation among LGBTQ+ individuals in Iceland and highlight the importance of strengthening belongingness and reducing discrimination as central factors for suicide prevention efforts
TGFβ-Mediated Endothelial-Tumor Interaction in Breast Cancer: Insights into the role of TGFβ-induced Thrombospondin-1 in Subtype-Specific 3D Tumoroid Models
No full textBrjóstakrabbamein er algengasta krabbamein meðal kvenna. Helstu dánarorsakir brjóstakrabbameins má rekja til meinvarpamyndunar frekar en frumæxlisins. Meinvörp myndast þegar frumur frumæxlisins verða ífarandi og herja á önnur svæði líkamans, þar spretta þá upp annars stigs æxli. Sumar krabbameinsfrumur geta legið í dvala svo árum saman þar til þær vakna á ný og mynda meinvörp. Þessu jafnvægi er að miklu leyti stjórnað af nærumhverfi æxlisins, sem inniheldur m.a. þætti sem seyttir eru frá æðaþelinu. Transforming growth factor (TGFβ) fjölskyldan miðlar boðum sem hafa áhrif á stöðu æðaþelsins; í virku æðaþeli virkjar BMP9 bindillinn boðleið í gegnum ALK1 viðtakann en í stöðugu æðaþeli virkjar TGFβ1 bindillinn boðleið í gegnum ALK5 viðtakann. Fyrirliggjandi gögn frá rannsóknarhópnum sýna að BMP9-ALK1-SMAD1/5 boðferilinn eykur tjáningu á Epidermal Growth Factor-Like domain 7 (EGFL7) próteininu sem stuðlar að nýmyndun æða og mögulegri æxlisframvindu. Frumgögn sýna einnig að TGFβ1-ALK5-SMAD2/3 boðferilinn ýti undir tjáningu á thrombospondin-1 (TSP-1) í kyrrstæðu æðaþeli sem verkar sem bremsa á æxlisvöxt.
Í þessari rannsókn var könnuð sú tilgáta hvort að virkt æðaþel seyti EGFL7 sem stuðli að framgangi krabbameins, á meðan stöðugt æðaþel seyti TSP-1 sem hamli æxlisvexti. Hvernig TSP-1 miðlar áhrifum sínum er enn óljóst. Við leggjum til að TSP-1 haldi krabbameinsfrumum í dvala með því að bindast TSP-1 viðtökunum CD36 og CD47 á krabbameinsfrumum. Við skoðum hvort víxlverkanir TSP-1 og viðtakanna gætu verið ólíkar á milli undirgerða brjóstakrabbameins, sem gæti varpað ljósi á þann mun í endurkomutíðni og ólíkri svörun meðferða sem sést á milli undirgerða.
Markmið rannsóknarinnar voru að: (1) kanna samspil æðaþelsfrumna og brjóstakrabbameinsfrumna af tveimur ólíkum undirgerðum; luminal A og þríneikvæðum brjóstakrabbameinum (TNBC); (2) fínstilla aðferðafræði fyrir æxlinga, þrívíðra brjóstakrabbameinslíkana, svo að hægt sé að bera saman ólíkar undirgerðir; (3) kanna víxlverkun á milli æðaþelsfrumna og æxlinga; (4) meta hvort TSP-1 hamli krabbameinsvexti í gegnum CD36 eða CD47 viðtakana. In vitro rannsóknir voru framkvæmdar með tvívíðum frumuræktunum og þrívíðum æxlingum. Æxlingar endurspegla upprunalegt æxli og líkja því betur eftir in vivo ástandi en tvívíð frumuræktun.
Niðurstöður frá tvívíðum frumulíkönum sýndu að TNBC frumur einkenndust af ífarandi svipgerð og áttu í greinilegu samspili við æðaþelsfrumur sem mynduðu túpulaga byggingu. Aftur á móti mynduðu luminal A frumur þétta klasa með takmarkandi ífarandi getu sem leiðir til þess að þær ferðist líklega margar saman frekar en einar og sér. Áþekkar svipgerðir mátti sjá í æxlingunum þar sem luminal A æxlingar héldu þekjulíkri lögun en TNBC æxlingar sýndu eiginleika líkari bandvef. Frumgögn benda einnig til þess að æðaþelsfrumur stuðli að vexti æxlinganna. TSP-1 hafði ólík áhrif á undirgerðirnar. TSP-1 dró úr ífarandi eiginleikum TNBC frumna en virtist hamla frumufjölgun luminal A frumna og æxlinga, þau áhrif virtust háð CD36. EGFL7 ýtti undir frumufjölgun en einungis í luminal A undirgerðinni.
Með bættum aðferðum við samræktun æxlinga og æðaþelsfrumna veitir þessi rannsókn innsýn í framgang brjóstakrabbameins í ólíkum undirgerðum. Þessar niðurstöður, sem krefjast frekari tilrauna, undirstrika TSP-1 sem æxlishamlandi prótein fyrir undirgerð brjóstakrabbameins.Breast cancer is the most common cancer among women, and mortality is mainly caused by metastasis rather than the primary tumor. Metastasis is the process by which tumor cells leave the primary tumor site, travel to other parts of the body, and form secondary tumors. Some cancer cells can remain dormant for years, evading detection until they metastasize. Metastasis and dormancy are largely influenced by the tumor microenvironment (TME), especially endothelial cells (ECs) and their secreted factors. In ECs, the transforming growth factor (TGFβ) family members BMP9 and TGFβ1 signal through ALK1 and ALK5 receptors, respectively, balancing angiogenic and quiescent endothelial states. Previous work from our group identified epidermal growth factor-like domain 7 (EGFL7), which has previously been linked to cancer progression, as a BMP9-ALK1-SMAD1/5-dependent mediator of vascular sprouting. Additionally, preliminary data suggest that thrombospondin-1 (TSP-1) is induced downstream of the TGFβ1-ALK5-SMAD2/3 pathway in a quiescent endothelium, where it may inhibit tumor cell growth.
In this study, we tested the hypothesis that sprouting vasculature secretes EGFL7, promoting cancer progression, whereas in stable endothelium, TSP-1 secretion inhibits cancer growth. In addition, the mechanism by which TSP-1 acts on cancer cells remains unknown. We hypothesized that TSP-1 keeps cancer cells dormant by binding to the TSP-1 receptors CD36 and CD47 on breast cancer cells. The interactions between TSP-1 and its receptors may differ between subtypes, contributing to the different recurrence rates and treatment responses observed across subtypes.
This study was composed of four main aims: (1) examine the interactions between ECs and breast cancer cells of two distinct subtypes, luminal A and triple-negative breast cancer (TNBC); (2) optimize experimental procedures for patient-derived 3D breast cancer cultures to enable subtype comparison, including co-cultures with ECs; (3) examine the interactions between endothelial cells and 3D breast cancer cultures; (4) assess whether TSP-1 inhibits cancer growth via the receptors CD36 and CD47. In vitro studies combined 2D cell cultures with 3D organoid cultures, which more closely resemble the in vivo TME.
Our results revealed that in 2D co-cultures and invasion assays, TNBC cells displayed a highly invasive phenotype that interacted with sprouting endothelial networks, while luminal A cells formed compact epithelial clusters with limited invasive capacity and likely migrated collectively. These behaviors were largely replicated in 3D cultures, where luminal A organoids maintained epithelial morphology and TNBC organoids exhibited mesenchymal features. Additionally, our preliminary findings indicate that ECs promote organoid growth. TSP-1 differentially affected the subtypes: it reduced TNBC cell invasiveness but suppressed proliferation in luminal A cells, where its anti-proliferative effects appeared CD36-dependent. EGFL7 promoted proliferation only in luminal A models.
By establishing and refining experimental procedures in patient-derived organoids and their co-cultures with ECs, this work provides insight into subtype-specific endothelial-tumor interactions. The results of this study, which requires further experiments, highlight TSP-1 as a potential target for subtype‑specific therapeutic strategies