Skemman (Island)
Not a member yet
50783 research outputs found
Sort by
Maternal Breastfeeding Self-efficacy and Psychosocial Well-being
No full textBakgrunnur: Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) ráðleggur eingöngu brjóstamjólk fyrir ungbörn fram að sex mánaða aldri og áfram samhliða annarri fæðu. Móðurmjólkin er talin vera fullkomin næring fyrir ungbörn og inniheldur öll næringarefni sem ungbörn þurfa til að vaxa og dafna. Þrátt fyrir ráðleggingar WHO eru einungis 63-66% ungbarna á Íslandi eingöngu á brjósti í fyrstu heimavitjun frá heilsugæslu. Margir þættir hafa áhrif á getu og vilja mæðra til að hafa börn sín á brjósti og þá sérstaklega sjálfsöryggi við brjóstagjöf og sálfélagsleg líðan.
Tilgangur: Tilgangur þessarar fræðilegu samantektar er að skoða rannsóknir á tengslum sjálfsöryggis mæðra við brjóstagjöf og sálfélagslegrar líðanar þeirra við útkomu og árangur brjóstagjafar. Auk þess að varpa ljósi á nýjustu þekkingu á sjálfsöryggi mæðra við brjóstagjöf og hvernig sú þekking getur nýst í starfi heilbrigðisstarfsfólks í stuðningi við mæðurnar. Aðferð: Unnin var fræðileg samantekt og fór heimildaleit fram í fjórum ólíkum gagnagrunnum, PubMed, CINAHL, Scopus og Web of Science með kerfisbundnum hætti á tímabilinu 17. janúar til 7. apríl 2025. Leitarorð voru fyrirfram skilgreind samkvæmt PICOTS-viðmiðum. Leitað var að eigindlegum, megindlegum og blönduðum rannsóknum, gefnar út á árunum 2020-2025 sem hægt var að nálgast á ensku. PRISMA-flæðirit var gert við greiningu á rannsóknum og voru helstu upplýsingar settar fram í MATRIX-töflu.
Niðurstöður: Alls stóðust 12 rannsóknir inntökuskilyrðin og gæðamat, ein rannsóknin var blönduð en hinar megindlegar. Þær fjölluðu allar um brjóstagjöf, sjálfsöryggi og sálfélagslega líðan mæðra. Margir þættir hafa áhrif á sjálfsöryggi mæðra við brjóstagjöf, lýðfræðilegir þættir eins og aldur og menntun, persónulegir þættir eins og fyrri reynsla og félagslegir þættir eins og stuðningur maka, fjölskyldu og heilbrigðisstarfsfólks. Slæm sálfélagsleg líðan dregur úr sjálfsöryggi við brjóstagjöf sem eykur vanlíðan enn frekar. Niðurstöður samantektarinnar gáfu í skyn að heilbrigðisstarfsfólk getur bætt sjálfsöryggi og líðan mæðra við brjóstagjöf.
Ályktanir: Auka þarf eftirlit með mæðrum bæði á meðgöngu og eftir fæðingu. Það mætti innleiða BSES-SF í meðgönguvernd til viðbótar við EPDS á Íslandi og finna þannig mæður í hættu á skertu sjálfsöryggi við brjóstagjöf. Með því væri mögulega hægt að grípa fyrr inn í og draga úr neikvæðum afleiðingum sem skert sjálfsöryggi getur haft á gang brjóstagjafar.
Lykilorð: Brjóstagjöf, sjálfsöryggi, sálfélagsleg líðan.Background: The World Health Organization (WHO) recommends exclusive breastfeeding for infants up to six months of age, followed by continued breastfeeding alongside the introduction of solid foods. Breast milk is considered the optimal nutrition for newborns, providing all the essential nutrients necessary for growth and development. Despite WHO recommendations, only 63-66% of infants in Iceland are exclusively breastfed at the time of the first home visit from primary health care centers. Several factors influence a mother's decision and ability to breastfeed, particularly breastfeeding self-efficacy and psychosocial well-being. Purpose: This systematic review aims to examine the relationship between mothers' self-efficacy and psychosocial well-being as well as their influence on breastfeeding outcomes. Additionally, the review seeks to reflect on current knowledge on breastfeeding self-efficacy and to explore how this knowledge can be applied in clinical practice. Method: A systematic review was conducted by a search of four different databases, PubMed, CINAHL, Scopus, and Web of Science, between January 17 and April 7, 2025. Predefined search terms based on PICOTS criteria were used. Qualitative, quantitative, and mixed-methods studies published between 2020 and 2025 in English were included. A PRISMA-flow diagram was created, and key findings were summarized in a MATRIX-table.
Results: A total of 12 studies met the inclusion criteria and passed quality assessment. One used a mixed-methods approach, while the others were quantitative. All studies focused on breastfeeding, self-efficacy and psychosocial well-being. Factors influencing mothers' breastfeeding self-efficacy included age, education, prior experience, and social support. Poor psychosocial well-being reduced breastfeeding self-efficacy, which in turn further exacerbated emotional distress. The review suggests that healthcare professionals can support and enhance both self-efficacy and well-being.
Conclusion: There is a need for increased monitoring of mothers during pregnancy and the postpartum period. Implementing the Breastfeeding Self-Efficacy Scale-Short Form (BSES-SF) in prenatal care, alongside the Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS), could help identify mothers at risk of low breastfeeding self-efficacy. Early interventions may reduce the negative impact of low self-efficacy on breastfeeding outcomes.
Key words: Breastfeeding, self-efficacy, mental health
The impact of tax havens on government revenues: An international comparison with a focus on Iceland
No full textÞetta lokaverkefni fjallar um hvernig skattaskjól hafa áhrif á tekjuöflun ríkissjóða, með sérstakri áherslu á Ísland. Rannsóknarspurning mín er ,,Hvernig hefur Ísland brugðist við þróun skattaskjóla og hvaða aðgerðum hefur það beitt til að takmarka notkun þeirra?” Meginmarkmið ritgerðarinnar er að greina áhrif skattaskjóla á tekjuöflun ríkissjóða og hvernig alþjóðlegt samstarf og innlend stefna nýtast í baráttunni gegn skattasniðgöngu, ásamt því að dýpka skilning á áhrifum skattaskjóla á efnahagslega stöðu ríkja og meta hvaða leiðir séu árangursríkastar til að tryggja sanngjarna og skilvirka skattheimtu á alþjóðavísu. Ritgerðin byggir á eigindlegri greiningu fræðilegra heimilda, meðal annars skýrslna frá OECD, EU Tax Observatory og innlendum stjórnvöldum. Fjallað er um þær aðgerðir sem hafa verið beittar á alþjóðavettvangi til að sporna við skattasniðgöngu, s.s. BEPS-áætlunina, reglur um ríki-fyrir-ríki skýrslugjöf (Country-by-Country Reporting, CbCR) og upptöku lágmarksskatts samkvæmt Pillar Two. Jafnframt er rýnt í þær tilskipanir sem Ísland hefur innleitt og hvaða áhrif þróunin hefur haft á íslenska skattheimtu. Ritgerðin greinir hvernig alþjóðleg fyrirtæki og einstaklingar nýta sér skattaskjól sér til hagnaðar og hvaða áhrif það hefur á hagkerfi einstakra ríkja. Byggt er á samanburði Íslands við önnur ríki og dregnar fram þær áskoranir sem tengjast baráttunni gegn skattaskjólum. Niðurstöður ritgerðarinnar benda til þess að skattaskjól hafi veruleg neikvæð áhrif á tekjuöflun ríkissjóða og réttlæti í skattkerfum. Þrátt fyrir að Ísland hafi tekið upp fjölmargar ráðstafanir í samræmi við alþjóðlegt samstarf eru áskoranir enn til staðar, einkum tengdar alþjóðlegri samkeppni og takmörkuðum upplýsingaskiptum
„Með drifkraft til að hrista upp í heiminum“: Reynsla íslensks tónlistarfólks af því að semja tónlist um samfélagslegt óréttlæti
No full textÁ Íslandi hafa félagshreyfingar löngum stuðst við tónlist til að miðla boðskap til samfélagsins. Jafnréttisbarátta kvenna og réttindabarátta samkynhneigðra settu mark sitt á sögu 20. aldar og var tónlist hluti af þeirri baráttu. Á 21. öld bættust við málefni eins og réttindabarátta flóttafólks. Markmið þessarar ritgerðar er að skoða reynslu tónlistarfólks af því að takast á við samfélagslegt óréttlæti með tónlist sinni. Reynt verður að svara þeirri spurningu hvort reynsla þeirra sé í takt við félagsfræðilegar kenningar og hvert félagslegt samhengi þeirrar reynslu sé. Notast var við eigindlega aðferðafræði en tekin voru sex viðtöl við jafn marga þátttakendur. Niðurstöður sýndu að félagslegt pláss er ríkur þáttur í upplifun jaðarsetts fólks á Íslandi, einnig meðal eldhuga sem taka virkan þátt í réttindabaráttu þeirra. Þá kom í ljós að þegar jaðarsettir einstaklingar hafa náð settu marki í baráttu sinni styðja þeir réttindabaráttu annarra hópa í kjölfarið á virkan hátt
Skjáir, söguhetjur og sjálfsmyndir: Sjónvarpsefni fyrir börn og mótun kynjaímynda
No full textFjölmiðlaumhverfi hefur lengi verið talið móta hugmyndir barna um kynhlutverk, einkum í gegnum söguhetjur í barnaefni. Markmið þessa verkefnis var að kanna hvort og hvernig framsetning persóna í sjónvarpsefni fyrir börn tengist viðhorfum ungs fólks til hefðbundinna kynímynda. Notuð var megindleg aðferð með staðfærðum GRAS-kvarða (e. Gender Role Attitudes Scale), lagður fyrir 109 háskólanema, til að afla gagna um afstöðu þeirra til verkaskiptingar, valdaójafnvægis og kynbundinnar tilfinningatjáningar. Niðurstöður gefa til kynna að meirihluti þátttakenda hafni rótgrónum viðmiðum um yfirráð karla eða undirgefni kvenna og vilji frekar fjölbreyttar fyrirmyndir sem opna á sveigjanlegt uppeldi og víðari sjálfsmynd barna. Sú afstaða samræmist fyrri rannsóknum sem benda til að fjölbreytt framsetning persóna geti rofið staðalímyndir og eflt jafnréttissýn ungs fólks og birtist jafnframt í andstöðu við að kyn ráði skipulagi húsverka, starfsvali eða forystuhlutverkum. Úr þessum gögnum má ráða að hugmyndir um kyn séu hvorki stöðugar né óumbreytanlegar, heldur mótist af menningarlegu umhverfi, skólasamfélagi og fjölbreyttum fyrirmyndum í afþreyingu. Þessar niðurstöður benda til að hægt sé að auka jafnrétti og rýmka val barna með markvissri stefnu við framleiðslu barnaefnis, auk fræðslu og uppeldisaðferða sem styðja sveigjanleika. Rannsókn sem þessi getur reynst dýrmæt viðbót við fyrri þekkingu og opnað leiðir til að endurskoða efnistök í fjölmiðlum, menntun og samfélagsumræðu
Gjöfin að styrkja: Tilfinningar, gildi og merking styrktargjafa
No full textÍ þessari ritgerð er fjallað um hvers vegna Íslendingar styðja við almannaheillafélög og hvað það segir okkur um íslenskt samfélag og þau gildi sem þar ríkja. Ritgerðin er heimildaritgerð, byggð á innlendum og erlendum heimildum og rannsóknum, ásamt kenningum úr mannfræði og félagsfræði. Sérstök áhersla er lögð á kenningar Marcel Mauss (1990) um gjafaskipti og greiningu James Gordon Rice (2007) á góðgerð í íslensku
samhengi. Niðurstöður ritgerðarinnar sýna okkur að stuðningur almennings við almannaheillafélög byggist í raun á samspili tilfinningalegrar samstöðu og velvildar, samfélagslegra væntinga og persónulegra ávinninga. Gjöfin verður aldrei hlutlaus, heldur hluti af félagslegum tengslum og táknrænum skuldbindingum. Hún styrkir ekki aðeins þiggjanda hennar heldur einnig sjálfsmynd styrktaraðilans og getur jafnframt viðhaldið ójöfnuði með því að marka hver telst verðugur hjálparinnar. Niðurstöðurnar varpa ljósi á að íslensk almannaheillafélög gegna lykilhlutverki í að brúa bil í opinberri þjónustu samtímis og þau skapa vettvang fyrir samfélagslegri þátttöku og móta sjálfsmyndir
einstaklinga. Þau eru því að sjálfsögðu mikilvægur þáttur í íslensku samfélagi þar sem velvild, gagnkvæmni og vald fléttast saman á flókinn en þýðingarmikinn hátt.This bachelor ‘s thesis explores why Icelanders support nonprofit organizations and what this reveals about Icelandic society and its core values. This is a source-based thesis, that uses both Icelandic and international research, as well as theories from anthropology and
sociology. Special attention is given to Marcel Mauss ’s (1990) theory of gift exchange and reciprocity and James Gordon Rice ‘s (2007) Analysis of charity in the Icelandic context. The thesis shows that public support for nonprofit organizations is in fact based on
combination of emotional solidarity and goodwill, social expectations, and personal benefits. The gift is never neutral but part of social relations and symbolic obligations. It strengthens not only the recipient but also the identity of the giver and can also maintain
inequality by defining who is considered worthy of help. In conclusion this thesis highlights that Icelandic nonprofit organizations play a key role in bridging gap sin public services, while at the same time creating a space for social participation and shaping
individual identities. They are therefore an important part of Icelandic society, where goodwill, reciprocity, and power intertwine in a complex but significant way
ADHD assessment for self-referred adults at a private psychology clinic
No full textAwareness surrounding adult ADHD has grown in recent years, yet empirical data remains limited regarding how ADHD diagnoses are conducted in Iceland. The aim of the study was to examine self-referred adults diagnosed with ADHD according to DSM-5 criteria at a private psychology clinic in Iceland and compare them to those not diagnosed, based on background variables such as academic achievement, family and substance use history. Furthermore, to explore final psychiatric diagnoses, other than ADHD, among those diagnosed and not diagnosed with ADHD. Data was obtained from participants’ medical records, including background information, scores on the ADHD Rating scale, The Generalized Anxiety Disorder 7-item scale, The Patient Health Questionnaire-9, The Work and Social Adjustment Scale, information from The Mini-International Neuropsychiatric Interview Plus, and the DIVA-5 diagnostic interview. Of 234 individuals assessed, 58.5% met diagnostic criteria for ADHD, with 52.6% meeting criteria for the inattentive type, 2.9% for the hyperactive/impulsive type, and 44.5% for the combined type. Individuals who received an ADHD diagnosis were less likely to have secondary school as their highest level of education and less likely to have a history of substance dependence compared to those who did not receive a diagnosis. No differences were found in symptoms of general anxiety and depression or in functional impairment between the groups as measured on GAD-7, PHQ-9 and WSAS. Individuals not diagnosed with ADHD most frequently met diagnostic criteria for stress-, anxiety-, and mood-related disorders. Self-referred adults undergoing ADHD assessment at a private clinic experience multiple symptoms resembling those of ADHD, regardless of whether they meet diagnostic criteria for ADHD. These findings highlight the importance of differential diagnosis to ensure appropriate diagnosis and treatment.
Keywords: Attention Deficit Hyperactivity Disorder; Adult ADHD; diagnostic assessment
Tólf reynsluspor og tólf erfðavenjur GSA-samtakanna: Þýðing á fyrri hluta bókarinnar Twelve Steps and Twelve Traditions of GreySheeters Anonymous ásamt greinargerð
No full textÞessi meistararitgerð í þýðingafræði er í tveimur hlutum og er viðfangsefnið fyrri hluti bókarinnar Twelve Steps and Twelve Traditions of GreySheeters Anonymous sem kom út árið 2015. Fyrri hluti ritgerðarinnar er greinargerð um frumtextann, marktextann og þýðingarferlið. Seinni hluti ritgerðarinnar er þýðing mín á þeim hluta bókarinnar sem fjallar um tólf reynsluspor GreySheeters Anonymous, GSA-samtakanna eins og þau kallast á íslensku. Ég nefni þýðinguna Tólf reynsluspor og tólf erfðavenjur GSA-samtakanna. Hver kafli fjallar um eitt spor og í lok hvers kafla eru spurningar varðandi viðkomandi spor. Bókin er skrifuð af ónefndum félögum GreySheeters Anonymous (GSA) í Bandaríkjunum fyrir GSA-félaga. Hún leiðir GSA-félaga í gegnum tólf spora vinnu í samtökum fyrir hömlulausar ætur og matarfíkla. GSA-samtökin eru jafningjasamtök sem byggja á tólf spora kerfi AA-samtakanna en í staðinn fyrir áfengi er talað um mat. Til var íslensk þýðing á hverju reynsluspori GSA-samtakanna.
Ég studdist við tvær fræðikenningar við þýðinguna, annars vegar Skoposkenningu Hans J. Vermeers og Katharinu Reiss og hins vegar kenningu Eugenes Nida um áhrifajafngildi (e. dynamic equivalence).This master's thesis in Translation Studies is divided into two parts, with the subject being the first part of the book Twelve Steps and Twelve Traditions of GreySheeters Anonymous, which was published in 2015. The first part of the thesis is a translation commentary about the book and my translation of a portion of it. The second part of the thesis consists of my translation of the section of the book that discusses the Twelve Steps of GreySheeters Anonymous (GSA). I have titled the translation The Twelve Steps and Twelve Traditions of GSA. Each chapter explores one step and at the end of each chapter there are questions related to that step. The book was written by anonymous members of GreySheeters Anonymous in the United States for GSA members. It guides members through the twelve steps in a fellowship for compulsive eaters and food addicts. GSA is a peer support group based on the Twelve Steps of Alcoholics Anonymous (AA) but instead of alcohol, the focus is on food. There was an existing Icelandic translation available of each of the Twelve Steps of GSA. For my translation, I relied on two translation theories: The Skopos theory of Hans J. Vermeer and Katharina Reiss and Eugene Nida’s theory of dynamic equivalence
Áhrif BRCA2 999del5 stökkbreytingarinnar á ónæmissvar arfbera
No full textMutations in the BRCA1/2 genes are associated with an increased risk of developing breast, ovarian, prostate, colorectal and pancreatic cancers. The germline founder mutation BRCA2 999del5 is carried by 0.7% of the Icelandic population and is present in 7.7% of women and 40% of men diagnosed with breast cancer in Iceland. The BRCA2 protein is a central mediator of DNA-repair and helps maintain genomic stability. In cases of genomic instability and a high tumor mutation burden, the immune system identifies and eliminates nascent tumor cells. It is well established that the increased genomic instability in BRCA1/2 mutation carriers raises the lifetime risk of cancer. However, the impact of BRCA1/2 mutations on the immune response in carriers and its contribution to immune dysregulation is poorly understood. This study investigates whether BRCA2 999del5 mutation carriers show differences in immune response that could impact their ability to identify and eliminate nascent tumor cells.
Lymphocytes from 53 healthy BRCA2 mutation carriers and 39 healthy controls were analysed by flow cytometry to assess lymphocyte composition and subpopulations, proliferation capacity and T cell receptor (TCR) repertoire diversity.
While overall lymphocyte counts were comparable between the groups, the mutation carriers showed a lower frequency of NK cells, suggesting altered NK cell homeostasis. A trend towards a reduction in naïve T cell frequencies was detected in CD4+ and CD8+ subsets. Upon stimulation, proliferation measured by Ki67 expression was reduced in mutation carriers following stimulation with pokeweed mitogen, suggesting an impaired functional reactivity. Analysing the TCR Vβ repertoire showed differences in specific variable chains between the two groups, indicating altered diversity.
These findings suggest that BRCA2 999del5 carriers may exhibit subtle immune alterations, particularly in NK cell representation, proliferation capacity, and TCR diversity, which could compromise immune surveillance and increase cancer susceptibility. Expanding understanding in this area may contribute to improved risk assessment, early detection, and preventative strategies.Vísindasjóður Háskóla Íslands,
Rannsóknarsjóður Landspítala,
Samtökin Göngum sama
Lífskán. Ljóðsaga
No full textKona, læknir, þýðandi og lágplöntur eru persónurnar í ljóðsögunni Lífskán þar sem lifandi lag jarðskorpunnar rammar inn þá sem dvelja ofan á og innan í því. Frásögnin hringar sig í kringum hugmyndir um veikindi, dauðleika, staðla, samskipti og sambönd. Ljóðin velta upp spurningum um hlutverk tungumálsins í því að skilgreina og móta bókmenntir, líkamann og hversdagsleikann. Lífskán er ljóðsaga um tengingar, kerfi og aðferðir þess að lifa af og lifa með. Fyrsta hluta hennar ásamt greinargerð er skilað inn til meistaraprófs í Ritlist við Háskóla Íslands
Comparison of Performance Capacity and Muscle Mass of Dominant and Non-Dominant Sides Among 12-Year-Old Female Football Players
No full textHingað til hafa fáar rannsóknir beinst að knattspyrnukonum og enn sjaldgæfara er að ungar stúlkur í íþróttinni séu rannsakaðar sérstaklega. Markmið þessarar rannsóknar er að meta ósamhverfu á vöðvamassa, jafnvægi, lendingarkrafts og stöðugleika á milli ríkjandi og víkjandi hliðar meðal 12 ára knattspyrnustúlkna. Úrtak verkefnisins samanstendur af 85 þátttakendur sem voru að æfa knattspyrnu með völdum íþróttafélögum á höfuðborgarsvæðinu og voru með gild mælingagögn. Gagnasöfnun verkefnisins fór fram frá apríl til júní 2024. Líkamssamsetning var mæld með tvíorkuröntgengeislaþéttnismæli (DXA), jafnvægi með jafnvægisprófi (y-jafnvægispróf) og lendingarkraftur og stöðugleiki með kraftplötum. Niðurstöðurnar sýndu að meðalaldur stúlknanna var 11,7 ± 0,3 ár, meðalhæð 154,4 ± 6,9 cm og meðal þyngd 44,2 ± 8,1 kg. Vöðvamassi víkjandi hluta var örlítið hærri miðað við ríkjandi en ekki var marktækur munur (p=0,448). Marktækur munur var á milli ríkjandi og víkjandi fóta í AT (fram) hluta í jafnvægisprófinu (p=0,008), en ekki var marktækur munur á öðrum hlutum í jafnvægisprófinu. Það var ekki marktækur munur á lendingarkraft (p=0,945) eða stöðugleiki (p=0,083) á milli ríkjandi og víkjandi hluta. Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að ungar knattspyrnustúlkur hafi almennt jafnan vöðvamassa milli hliða. Enginn marktækur munur var á lendingarkrafti eða stöðugleika milli hliða. Fáar rannsóknir hafa skoðað eingöngu stúlkur í knattspyrnu en þessi skortur á rannsóknum dregur úr skilningi á líkamlegum og lífeðlisfræðilegum þáttum sem hafa áhrif á frammistöðu og þróun ungra knattspyrnukvenna. Þessar niðurstöður geta veitt þjálfurum og íþróttafræðingum innsýn í mikilvægi jafnvægis- og stöðugleikaþjálfunar fyrir ungar stúlkur.So far, few studies have focused on female football players, and even fewer have specifically examined young girls in the sport. The aim of this study is to assess asymmetry in muscle mass, balance, landing force, and stability between the dominant and non-dominant side among 12-year-old female football players. The sample consisted of 85 participants who were training with selected football clubs in the capital area and had valid measurement data. Data collection took place from April to June 2024. Body composition was measured using dual-energy x-ray absorptiometry (DXA), balance was assessed using the y-balance test and the landing force and stability were measured using force plates. Results showed that the average age of the girls was 11.7 ± 0.3 years, average height 154.4 ± 6.9 cm and average weight 44.2 ± 8.1 kg. Muscle mass on the non-dominant side was slightly higher compared to the dominant side, but this difference was not statistically significant (p=0.448). There was a significant difference between dominant and non-dominant legs in the anterior (AT) component of the y-balance test (p=0.008), but no significant differences in the other directions, posteromedial (PM) and posterolateral (PL). No significant difference was found in landing force (p=0.945) or stability (p=0.083) between the dominant and non-dominant sides. The results of the study suggest that young female football players generally have symmetrical muscle mass between limbs. There was no significant difference in landing force or stability between legs. Few studies have focused exclusively on girls in football, but this lack of research limits understanding of the physical and physiological factors that affect performance and development of young female footballers. These findings can provide coaches and sports scientists with insight into the importance of balance and stability training for young girls