6717 research outputs found
Sort by
Bibliografia prac astronoma i historyka nauk ścisłych Piotra Flina (1945–2018)
Full text linkThe bibliography presents the list of publications by Piotr Flin (1945–2018), an astronomer and exact sciences historian.Niniejsze opracowanie przedstawia spis dwustu pięćdziesięciu (w tym dwustu czterdziestu trzech odrębnych) publikacji śp. Piotra Flina i spis trzech prac doktorskich, których był promotorem. Przedstawiany spis publikacji nie rości sobie pretensji do bycia kompletną bibliografią prac tego Autora. Z uwagi na specyfikę opracowania, publikacje współautorskie wymienione są w porządku czasowym, a nie alfabetycznym współautorów. Dodatkowo, w porównaniu ze standardowym stylem zapisu bibliografii przyjętym w czasopiśmie, na końcu każdego rekordu bibliograficznego w nawiasach kwadratowych pojawia się data opublikowania; podanie takiej daty jest zgodne z konwencją przyjętą w portalu SAO/NASA Astrophysics Data System (i jego wzbogaconej kopii: „Science Archive Facility” w European Southern Observatory). Zgodnie z konwencją przyjętą we wspomnianych portalach w spisie publikacji uwzględnione zostały także dwie recenzje monografii współautorskiej P. Flina
O społecznych i psychologicznych aspektach znikomej recepcji artykułu Władysława Natansona z 1911 roku we wczesnej historii statystyki kwantowej
Full text linkPossible reasons are studied why Ladislas (Władysław) Natanson’s paper on the statistical theory of radiation, published in 1911 both in English and in the German translation, was not cited properly in the early history of quantum statistics by outstanding scientists, such as Arnold Sommerfeld, Paul Ehrenfest, Satyendra Nath Bose and Albert Einstein.The social and psychological aspects are discussed as background to many so far discussions on the academic evaluation of his theory.In order to avoid in the future such Natansonian cases of very limited reception of valuable scientific works, it is proposed to introduce a digital tag in which all the information of relevant papers published so far should be automatically accumulated and updated.Dyskutowane są możliwe przyczyny, które sprawiły, że artykuł Władysława Natansona na temat statystycznej teorii promieniowania, opublikowany w 1911 r. zarówno w języku angielskim, jak i w tłumaczeniu na język niemiecki, nie był prawidłowo cytowany we wczesnej historii statystyki kwantowej przez wybitnych naukowców, takich jak Arnold Sommerfeld, Paul Ehrenfest, Satyendra Nath Bose i Albert Einstein.Omówiono aspekty społeczne i psychologiczne, które pozwalają lepiej poznać tło wielu dotychczasowych dyskusji na temat oceny jego teorii.Aby uniknąć w przyszłości takich natansonowskich przypadków bardzo ograniczonej recepcji wartościowych publikacji naukowych, proponuje się wprowadzenie cyfrowego znacznika, w którym wszystkie dotychczasowe informacje o odpowiednich publikacjach powinny być automatycznie gromadzone i aktualizowane
Prace Instytutu Metalurgii i Metaloznawstwa przy Politechnice Warszawskiej i Jan Czochralski
Full text linkThe article discusses the issues of implementation of important achievements in the field of metallurgy (including armored weapons, fortifications and the navy), under the supervision of prof. Jan Czochralski, who played an important role in the development of the armed forces of the Second Polish Republic.At the same time, it has been noted that the activities of the institutes were conditioned by the poor development of non-ferrous metallurgy, which contributed to delays in the development of technical thinking in the field of aviation and combustion engines, an important element of the armed forces.W artykule zarysowano problematykę wdrażania istotnych dokonań w dziedzinie metalurgii (w tym broni pancernych, fortyfikacji i marynarki) pod kierunkiem prof. dr. h.c. Jana Czochralskiego, które odegrały ważną rolę w rozwoju sił zbrojnych II Rzeczypospolitej.Równocześnie starano się zauważyć, że powstanie instytutów uzasadniał słaby rozwój hutnictwa metali kolorowych. W wyniku zmian tej niekorzystnej sytuacji opóźnienia w rozwoju myśli technicznej w dziedzinie konstrukcji lotniczych i silników spalinowych ulec miały zmianom, doprowadzając także do zwiększenia potencjału sił zbrojnych
Evolutionary transformation of the journal. Part 5
Full text linkThe article outlines the fifth phase of the development of the journal Studia Historiae Scientiarum (previous name Prace Komisji Historii Nauki PAU / Proceedings of the PAU Commission on the History of Science). A new journal website has been created. The information has been provided on the journal indexing and its availability in libraries around the world, the number of foreign authors, and the number of journal reviewers. Naszkicowano piąty etap rozwijania czasopisma Studia Historiae Scientiarum (wcześniejsza nazwa Prace Komisji Historii Nauki PAU). Uruchomiono nową stronę internetową czasopisma. Podano informacje o indeksowaniu czasopisma i jego dostępności w bibliotekach na całym świecie, liczbie zagranicznych autorów oraz liczbie recenzentów czasopisma
Ludzie wobec wyzwań epoki: anglistyka w Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1945–1952 – zarys problematyki
Full text linkThis article provides a brief history of the English Department at the Jagiellonian University from 1945 to 1952. It presents the members of the staff and discusses their background and responsibilities as well as problems they faced in the new post-war reality. After the death of Prof. Roman Dyboski, the founder and first Head of the Department, and the arrest of his successor, Prof. Władysław Tarnawski, formerly affiliated with the University of Lvov, the staff were mainly of junior academic ranks, with no involvement in any serious research. Despite that and despite a perennial shortage of space and problems with logistics, the number of students enrolling in the English studies programme would increase each year making the Department grow in size and scope. Thanks to the help of the New York Kosciuszko Foundation, the Department received a collection of several thousands of books, a few young American grantees of the Foundation joined the teaching staff, and some of the outstanding academics and students (e.g. Przemysław Mroczkowski and Alfred Reszkiewicz) obtained funding support to study or conduct research abroad. For ideological reasons, however, Poland’s authorities closed the programme, which ultimately led to the closure of the Department in 1952.Artykuł dotyczy problemów kadrowych anglistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1945–1952. Autor przedstawia stan osobowy katedry filologii angielskiej, omawia zakres obowiązków pracowników dydaktycznych i problemy, z jakimi zetknęli się w nowej powojennej rzeczywistości. Śmierć pierwszego kierownika katedry, prof. Romana Dyboskiego, i aresztowanie jego następcy, prof. Władysława Tarnawskiego ze Lwowa, sprawiły, że kadra anglistyczna składała się głównie z pomocniczych pracowników naukowych. Pod względem naukowym nie prowadzono zatem żadnych poważnych badań. Mimo wielu problemów lokalowych i logistycznych, kierunek rozwijał się jednak dynamicznie, głównie dzięki ogromnemu napływowi studentów. Dzięki pomocy Fundacji Kościuszkowskiej w Nowym Jorku uzyskano nie tylko kilka tysięcy książek do zbiorów katedry, ale i wsparcie kadrowe. Kilku wybitnych młodych uczonych i studentów wyjechało w tym czasie na studia do Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych (m.in. Przemysław Mroczkowski i Alfred Reszkiewicz). W 1952 r. władze doprowadziły do zamknięcia kierunku
Obalenie ostatnio głoszonych argumentów za wpływem szkoły z Maragha na Kopernika
Full text linkI reply to recent arguments by Peter Barker & Tofigh Heidarzadeh, Arun Bala, and F. Jamil Ragep claiming that certain aspects Copernicus’s astronomical models where influenced by late Islamic authors connected with the Maragha school. In particular, I argue that: the deleted passage in De revolutionibus that allegedly references unspecified previous authors on the Tusi couple actually refers to a simple harmonic motion, and not the Tusi couple; the arguments based on lettering and other conventions used in Copernicus’s figure for the Tusi couple have no evidentiary merit whatever; alleged indications that Nicole Oresme was aware of the Tusi couple are much more naturally explained on other grounds; plausibility considerations regarding the status of Arabic astronomy and norms regarding novelty claims weight against the influence thesis, not for it.Odpowiadam na ostatnie argumenty Petera Barkera i Tofigh Heidarzadeha, Aruna Bali i F. Jamila Ragepa, wedle których na pewne aspekty modeli astronomicznych Kopernika wywarli wpływ późni islamscy autorzy związani ze szkołą w Maragha. W szczególności argumentuję, że: skreślony fragment De revolutionibus, który rzekomo odnosi się do bliżej nieokreślonych poprzednich autorów analizujących mechanizm Tusiego, faktycznie odnosi się do prostego ruchu harmonicznego; argumenty oparte na symbolach literowych i innych konwencjach wykresu Kopernika dla mechanizmu Tusiego nie mają żadnej wartości dowodowej; domniemane oznaki, że Nicole Oresme był świadomy istnienia mechanizmu Tusiego, są znacznie bardziej naturalnie wyjaśnione na innych podstawach; względy dotyczące wiarygodności statusu arabskiej astronomii i normy dotyczące idei nowatorstwa w nauce przemawiają przeciwko tezie o wpływie na Kopernika islamskich autorów związanych ze szkołą w Maragha
Stanisław Bednarski SJ i prof. Stanisław Kot: uczeń i mistrz
Full text linkOn September 15th 1922, a young Jesuit, Father S. Bednarski, enrolled at the Jagiellonian University, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, with specialization in modern history, history of culture and history of art. One of his college professors was a well-known historian, Prof. Stanisław Kot.The Jesuit and Prof. S. Kot shared historical interests and ties of friendship. Prof. S. Kot became the mentor and professor adviser of the Jesuit’s doctoral dissertation, Collapse and rebirth of Jesuit schools in Poland (Kraków, 1933), which on June 15th 1934 was awarded a prize by the PAU General Assembly and was considered the best historical work in 1933.During his research in archives and libraries in Poland and abroad, the Jesuit had in mind not only his own plans but also his mentor’s interests. The student was loyal to his mentor, who was associated with the anti-Piłsudski faction and politically engaged in activities of the Polish Peasant Party. For this reason, Prof. S. Kot did not enjoy the trust of the state authorities. In 1933, as a result of Jędrzejewicz reform, the Chair of Cultural History headed by him was abolished. Fr. S. Bednarski bravely stood in its defence.The friendship of the mentor and student’s ended in World War II. Prof. S. Kot survived the War and emigrated, where he remained active in politics, while his student died on July 16, 1942 in the German Nazi concentration camp in Dachau near Munich. W 1922 r. jezuita ks. Stanisław Bednarski (1896–1942) zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego i rozpoczął studia na kierunku nauki humanistyczne, specjalność historia nowożytna, historia kultury i historia sztuki.Jednym z jego profesorów był Stanisław Kot. Jezuita uczęszczał także na prowadzone przez niego seminarium z historii kultury. Zapewne wówczas między uczniem i profesorem zawiązały się więzy przyjaźni, które trwały aż do wybuchu II wojny światowej. Profesor znalazł w jezuicie nie tylko bratnią duszę, ale także odkrył w nim zadatki na wybitnego znawcę polskiej kultury i szkolnictwa jezuickiego. Stąd wspierał jego prace naukowe oraz torował mu drogę do gremiów naukowych.W 1926 r. ks. S. Bednarski otrzymał absolutorium w Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wykonywał różne prace w zakonie, publikował prace naukowe na łamach czasopism naukowych oraz jednocześnie prowadził rozległą kwerendę nad szkolnictwem jezuickim w Polsce, której beneficjentem był również prof. S. Kot.Rezultaty badań naukowych, prowadzonych w archiwach krajowych i zagranicznych, ks. Bednarski przedstawił w pracy doktorskiej Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce. Studium z dziejów kultury i szkolnictwa polskiego (Wydawnictwo Księży Jezuitów, Kraków 1933), która przyniosła mu nagrodę im. Barczewskiego za najlepsze dzieło historyczne w 1933 r.Jezuita okazał się lojalnym przyjacielem prof. S. Kota. Odważnie zaangażował się w obronę jego Katedry Historii w Uniwersytecie Jagiellońskim. Wybuch II wojny światowej przerwał naukowe i przyjacielskie kontakty mistrza i ucznia.Jezuita zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym w Dachau k. Monachium. Nie zdążył zrealizować swoich planów naukowych. Jego przedwczesna śmierć stanowi bolesną stratę dla kultury narodowej
Sprawozdanie Komisji Historii Nauki PAU w roku 2017/2018
Full text linkThe report discusses the activities of the Commission on the History of Science of the Polish Academy of Arts and Sciences in 2017/2018. It presents the lists of: scientific meetings, new members, new publications, and members who have died.Omówiona została działalność Komisji Historii Nauki PAU w roku 2017/2018. Przedstawiono spisy: posiedzeń naukowych, nowych Członków Komisji, nowych publikacji oraz Członków Komisji, którzy zmarli
Kleist vs. Musschenbroek – trudna droga do prawdy
Full text linkOn October 11, 1745, a German scientist Ewald Georg (Jürgen) Kleist in Cammin in Pommern (today Kamień Pomorski) discovered both the phenomenon of storing electricity in a glass vessel with water, and a new device – an electric capacitor. Kleist quickly and correctly announced his discovery to the scientific community.The greatest help in confirming the discovery and its publication was received by Kleist from Daniel Gralath who was active in the first Polish Society for Experimental Physics Societas Physicae Experimentalis in Gdańsk.At the beginning of 1746, in the Dutch Leiden, in the workshop of the famous professor Pieter Musschenbroek, an experiment was conducted similar to the one in Cammin. The information about the Leiden experiment quickly reached Paris, the centre of European science of that time, and which lead to a proclamation of a new, very important physical discovery. The experiment gained wide publicity in Europe thanks to numerous public repetitions. The French promoter of the Leiden experiment was physicist Jean-Antoine Nollet.The discoverer’s fame was unjustly attributed to Musschenbroek and Leiden, although Daniel Gralath reported Nollet’s letter about Kleist’s priority. From the moment of discovery to modern times, scientific publications in the field of physics and history of science often misrepresent the person of the discoverer, the place of discovery and its name.The aim of the article is to present a broad overview of the reports, descriptions and opinions contained in scientific publications about the discovery. In the review presented in the article, 117 books are divided by country of issue, language and time of publication. The most frequent errors were classified and assigned to the analyzed publications. The result turned out to be surprising, as only 6 items were free of errors, and in the remaining, 254 errors were found. Unfortunately, in both former and contemporary publications, Kleist is sometimes ignored, and even if noticed, his discovery is usually depreciated in various ways. It may come as a surprise that the first two works on the history of electrical research written in the eighteenth century by Daniel Gralath and Joseph Priestley correctly and profoundly convey the course of events and the priority of Kleist’s discovery. It turns out that the French untrue version of the history of this finding is still alive, especially in European countries, so that pupils, students and physics enthusiasts receive a false message about this important discovery.In the circle of reliable researchers in the history of science, the priority of Kleist’s discovery is widely recognized, but even they have a problem with naming the electric capacitor discovered by the Cammin physicist differently than the Leiden jar. One of the reasons for the poor knowledge of Kleist and his experiment is scant scientific literature on the subject and the ignorance of the source texts written by the Cammin explorer. This gap is bridged by a scientific monograph written by the author of the present article. The text of this paper complements the information presented in the author’s book entitled Ewald Georg Kleist – Wielki odkrywca z małego miasta (A great discoverer from a small town): Kamień Pomorski 1745 (Warszawa: Instytut Historii Nauki PAN, Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, 2018).11 października 1745 niemiecki badacz zjawisk elektrycznych Ewald Georg (Jürgen) Kleist dokonał w Cammin in Pommern (obecnie Kamień Pomorski) odkrycia zjawiska magazynowania energii elektrycznej w szklanym naczyniu z wodą oraz nowego urządzenia – kondensatora elektrycznego. Kleist szybko i prawidłowo ogłosił środowisku naukowemu swoje odkrycie.Największą pomoc w potwierdzeniu odkrycia i jego upublicznieniu otrzymał Kleist ze strony Daniela Gralatha działającego w pierwszym polskim Towarzystwie Fizyki Doświadczalnej Societas Physicae Experimentalis w Gdańsku.Na początku 1746 podobny do kamieńskiego eksperyment przeprowadzono w holenderskiej Lejdzie w pracowni słynnego profesora Pietera Musschenbroeka. Informacja o doświadczeniu lejdejskim szybko dotarła do Paryża, ówczesnego centrum europejskiej nauki i obwołana została nowym, bardzo ważnym odkryciem fizycznym. Eksperyment zdobył szeroki rozgłos w Europie, dzięki bardzo licznym publicznym powtórzeniom, które cieszyły się wielkim zainteresowaniem. Francuskim promotorem doświadczenia lejdejskiego był fizyk Jean-Antoine Nollet.Sława odkrywcy przypadła niezasłużenie Musschenbroekowi oraz Lejdzie, chociaż Daniel Gralath informował listownie Nolleta o pierwszeństwie Kleista. Od chwili odkrycia, aż po współczesne nam czasy, publikacje naukowe z zakresu fizyki oraz historii nauki często w błędny sposób przedstawiają osobę odkrywcy, miejsce odkrycia i jego nazwę.Celem artykułu jest przedstawienie szerokiego przeglądu relacji, opisów i opinii zawartych w publikacjach naukowych traktujących o odkryciu. W przedstawionym w artykule przeglądzie ujęto 117 pozycji książkowych podzielonych według kraju wydania, języka i czasu publikacji. Najczęściej występujące błędy sklasyfikowano i przyporządkowano analizowanym publikacjom. Wyniki okazały się zaskakujące, gdyż zaledwie 6 pozycji było całkowicie wolnych od błędów, a w pozostałych doliczono się aż 254 pomyłek, bardzo często powielanych z wcześniejszych źródeł. Niestety, zarówno w dawniejszych, jak i współczesnych publikacjach Kleist bywa pomijany, a jeżeli nawet zauważany, to na ogół jego odkrycie bywa deprecjonowane w różny sposób. Może to dziwić tym bardziej, że pierwsze dwie prace z zakresu historii badań elektrycznych napisane jeszcze w XVIII wieku przez Daniela Gralatha i Josepha Priestleya prawidłowo i wyczerpująco przekazują przebieg wydarzeń i pierwszeństwo odkrycia Kleista. Okazuje się, że francuska, nieprawdziwa wersja historii odkrycia wciąż jest żywa, szczególnie w krajach europejskich, przez co uczniowie, studenci, pasjonaci fizyki otrzymują fałszywy przekaz o tym ważnym odkryciu.W kręgu rzetelnych badaczy historii nauki pierwszeństwo odkrycia Kleista jest powszechnie uznawane, ale nawet oni mają problem z nazwaniem odkrytego przez kamieńskiego fizyka kondensatora elektrycznego inaczej niż butelka lejdejska. Jedną z przyczyn słabej znajomości osoby Kleista i jego eksperymentu jest bardzo skąpa literatura naukowa na ten temat i nieznajomość tekstów źródłowych napisanych przez kamieńskiego odkrywcę. Lukę tę uzupełnia monografia naukowa napisana przez autora artykułu. Tekst artykułu stanowi dopełnienie wiadomości przedstawionych w książce autora pt. Ewald Georg Kleist – Wielki odkrywca z małego miasta: Kamień Pomorski 1745 (Warszawa: Instytut Historii Nauki PAN, Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, 2018)
Fizycy w Krakowie – w 70. Rocznicę I Międzynarodowej Konferencji Promieni Kosmicznych
Full text linkThe article discusses an extraordinary event, i.e. the First International Cosmic Rays Conference, which took place in Cracow in 1947, shortly after the end of the Second World War. The conference was organized by a group of theoretical physicists from the Jagiellonian University and the Academy of Mining under the leadership of Professor Jan Weyssenhoff. The achievements of Polish physicists, especially Cracow scientists, who were involved in the study of cosmic radiation in the 1930s and 1940s are reminded of in this article. The author recalls names of outstanding physicists representing the most wellknown research centers in Europe and the United States during the Conference. The article was enriched with photographs taken during the Conference and numerous unofficial meetings that took place in October 1947 in Cracow. The author of the pictures, Andrzej Hrynkiewicz, was a young scientist, and later professor of nuclear physics at the Jagiellonian University and the Institute of Nuclear Physics of the Polish Academy of Sciences.W artykule nawiązano do niezwykłego wydarzenia, I Międzynarodowej Konferencji Promieni Kosmicznych, która odbyła się w Krakowie w roku 1947, tuż po zakończeniu II wojny światowej. Konferencję zorganizowała grupa fizyków teoretyków z Uniwersytetu Jagiellońskiego i ówczesnej Akademii Górniczej pod przewodnictwem profesora Jana Weyssenhoffa. Przypomniano osiągnięcia polskich fizyków, zwłaszcza uczonych krakowskich, którzy w latach trzydziestych i czterdziestych ubiegłego wieku zajmowali się badaniami promieniowania kosmicznego. Przywołano nazwiska wybitnych fizyków reprezentujących podczas konferencji najbardziej znane ośrodki naukowe z Europy i Stanów Zjednoczonych. Artykuł został wzbogacony fotografiami wykonanymi podczas Konferencji i licznych spotkań nieoficjalnych, które miały miejsce w październiku 1947 r. w Krakowie. Autorem zdjęć był młody naukowiec, Andrzej Hrynkiewicz, późniejszy profesor fizyki jądrowej w Uniwersytecie Jagiellońskim i Instytucie Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk