Dicle University Institutional Repository

Diyarbakır Silvan konaklarını anlatan bir sunum

Haspolat, Yusuf Kenan

Silvan Konakları
Prof.Dr.Yusuf Kenan Haspolat
Sadık Bey Kasrı ve Azizioğlu 
Konağı ikametgah olarak 
kullanılmaktadır. Atatürk'ün 
karargah olarak kullandığı Bedri 
Bey Konağı ise günümüzde Gazi 
İlkokulu olarak hizmet 
vermektedir. Bu tarihi eserlerle 
birlikte ayakta kalan Hatip Bey 
konağı bugün müze olarak 
kullanılmaktadır
Hatip Bey Konağı
M. Kemal Atatürk tarafından 
ikametgah olarak kullanılan tarihi 
ev Yörük ailesinden alınarak müze 
haline getirilmiştir. Müzede 
Atatürk’ün kullandığı eşyalar 
sergilenmektedir. Sivil mimarinin 
güzel örneklerinden biri olan tarihi 
konağın yapımında Silvan yöresine 
özgü renkli taşlar kullanılmıştır. 
Konak iki katlı inşa edilmiştir.

Hatip Bey Konağı
Hatip bey konağı

Hatip bey konağı



Azizoğlu konağı
İlçe merkezinde Mescit Mahallesi, 
Azizoğulları Caddesi'nde Azizoğulları 
ailesin ait olan evler, Silvan surlarının 
hemen üzerinde, surlarla bütünleşmiş 
bir mimariye sahiptir. Plan ve inşa tarzı 
ile 18-19. yy'a tarihlenen bu evler, 
ilçenin geleneksel mimarisinin 
vazgeçilmez malzemesi olan kalker 
taşından 2 katlı olarak inşa edilmiştir. 
Yapı, Silvan'a hakim bir noktada ve 
devamındaki diğer Azizoğulları evleri ile 
surlarla birlikte ilçenin tarihi dokusunun 
önemli bir parçasını oluşturmaktadır.
Silvan belediyesi

Azizoğlu konağı






Azizoğlu Konağı
Silvan Kalesinin güneydoğu köşesinde Burcu Şah 
kapısının yanındadır. Azizoğlu ailesi tarafından 
kullanılmaktadır. Geniş bir alan kaplayan konak 
sur ve burçların üzerinde yapılmıştır. Silvan 
yöresine özgü renkli taşların kullanıldığı ünlü 
konak Silvan’daki en görkemli yapılardan biridir


Sadık bey evi
Mala beg olarak bilinmektedir. Üstün ailesine ait tarihi yapı kesme
taştan yapılmış, taş işçiliğinin zengin olduğu eserlerden biridir. Binanın
taşları yapının yakınındaki Mehmet bey’e (Hazal'a Soro) ait bahçenin
içinde kesilmiş ve istiflenmiş bir şekilde kazı sonucu tesadüfen
bulunmuştur. Biçme olarak adlandırılan ve Silvan yöresine özgü renkli
taşların tanesi bir kuruştan alınmış, bulunan bin adet taşa karşılık 1000
kuruş ödenerek evin yapımına başlanmıştır.Tarihi yapı tamamlandıktan
sonra Mervani Tepesi eteklerindeki İpekçi ailesine ait evde ikamet eden
Sadık Bey buraya taşınmış ve ikametgah olarak kullanmaya başlamıştır.
Silvan’daki sivil mimarinin en güzel örneklerinden biridir.

Silvan Kalesinin Kuzey-batı köşesinde olup Boşat kapısının
bulunduğu yerde kale burçlarının üzerinde inşa edilmiştir. Kalenin
yapımında kullanılan taşlar ile kalenin üzerinde yapılan evin taşları
boyut ve renk olarak birbirinden farklıdır. XIX. Yüzyılda yapılan tarihi
evin en büyük özelliği, yapının tüm köşelerinde taştan yapılmış
insan kafası figürü bulunmasıdır. Evin ana çıkış kapısı, Sadık beyin,
Boşat’lı Flit tarafından kapı içinde öldürülmesinden sonra kapı
kapatılmış ve bir daha (Bir asıra yakın) açılmamıştır. Günümüzde
kapı halen kapalıdır. Silvan Kalesi üzerindeki Melik Adil Burcu ve
yanındaki burcun kullanılmasıyla meydana gelen tarihi yapının
kuzeybatı köşesinde Meyyafarıkin Eyyubileri hükümdarı Melik
Kamil'e ait bir kitabe mevcuttur.
Nejat Satıcı. silvan’daki köşk ve konaklar.Tarım çevre ve Doğa
sempozyumu.2011

 Sadık bey kasrı
 Silvan'daki sivil mimarinin en güzel örneklerinden olup, 
1860'lı yıllarda yapılmıştır.Üstün ailesine ait tarihi yapı 
kesme taştan yapılmış ve taş işçiliğinin zengin olduğu 
eserlerden biridir. Silvan Kalesinin Kuzey-batı köşesinde olup 
Boşat Kapısının bulunduğu yerde, içkaleyi çevreleyen kale 
burçlarının üzerinde inşa edilmiştir.
 Sadık Bey Kasrının en büyük özelliği yapının tüm köşelerinde 
taştan yapılmış insan kafası figürü bulunmasıdır
 İki burcun kullanılmasıyla meydana gelen bu yapının 
kuzeybatı köşesinde Meyyafarıkin Eyyubileri hükümdarı Melik 
Kamil'e ait bir kitabe vardır.

Sadık bey evi 


Sadık bey evi

Sadık bey evi 





























Bedri Bey Konağı(Gazi İlkokulu) 
XVIII.  Yüzyılın sonlarında yapılan Bedri Bey konağı 
günümüzde okul olarak kullanılmaktır. Tarihi konak 
Silvan Kalesi’nin batı tarafında olup Bedri Bey 
tarafından yaptırılmıştır. Yapıda Silvan yöresine 
özgü renkli taşlar kullanılmıştır. Konağın giriş 
kapısının taş işçiliği dikkat çekmektedir.27 Mart 
1916 tarihinde 16. kolordu komutanı olarak 
Diyarbakır’a gelen Atatürk yaklaşık iki ay burada 
kaldıktan sonra ordu karargâhını Silvan’a 
nakletmiştir. (N.Satıcı)


Gazi İlkokulu, Bedri Bey Konağı adıyla 
da bilinmektedir. Konak olarak inşa 
edilen yapı günümüzde okul olarak 
kullanılmaktadır. Mevcut durumda 
yapının parselinde iki okul binası daha 
yer almaktadır. Konak 1890 yılında 
yapılmıştır. U’ planlı, iki katlı taş yığma 
yapı, Silvan’ın sivil mimarlık 
örneklerinden biridir. Yapının batı 
kanadı, güney bölümüyle 96° açı 
yapmaktadır, doğu kanadı ise güneydeki 
bölüme diktir. 345 m2’lik alan üzerine 
oturan yapı, üç yönden bina 
cepheleriyle sarılı, kuzey yönü açık 200 
m2 ’lik bir avlu oluşturmaktadır.
Başak Akan.Yüksek lisans tezi.2019





Silvan konakları

Ortadoğunun lojistik merkezi Diyarbakır ile ilgili bir sunum

Ortadoğunun lojistik merkezi Diyarbakır

Diyarbakır ekmek çeşitlerini anlatan bir sunum

Ekmeklerimiz
Prof.Dr.Yusuf Kenan Haspolat
Dünyanın ilk arkeolojik buğdayı, 
Einkorn buğdayı (Durum buğdayı) 
Karacadağ orijinlidir.
Max Planck Enstitüsü
Prof.Dr.Ufuk ESİN, Toplum ve 
Bilim Dergisi’nin 6 ve 7. sayılarında yazdığı bir makalede şöyle 
der; 
“Şimdilik Çayönü, yalnız Anadolu’nun değil, bütün güneybatı 
Asya ve eski dünyada günümüzden 9 bin yılın başlarında ilk 
karma besin ekonomisini gerçekleştiren insan topluluklarının 
yaşadığı bir yer olarak uygarlık tarihindeki yerini almaktadır.”
M.Ö.8000 Ergani-Çayönü mutfağı Çayönü’nde bulunan bazalt öğütme taşları
Çayönü:Bazalttan öğütme ve ezgi taşları (H.Çambel)
Mardinkapı’da Değirmenler
Diyarbakır’da Değirmen 
,

Bir dibek taşı
Buğday öğütme taşı
Kocaköy’de buğday tarımı
Buğdayın eleklenmesi
Buğday döven kadınlar
Dibekte bulgur döven kadınlar  


Ekmek yapan kadınlar
Buğdaycılar Çarşısı
Diyarbakır Buğday Pazarı’nın ne zaman 
yapıldığı bilinmemektedir. Büyük olasılıkta 
XVI.yüzyıldan önceki yıllarda yapılmıştır. 
Pazarın ortasında geniş bir avlu olup 
bunun etrafı revaklarla çevrilmiştir. 
Revakların arkasında depo olarak 
kullanılan mekanlar vardı. Bedestenin 
üzeri kubbelerle örtülmüştür. 
Buğday pazarı-1932

Seyahatnamelerde bolluk
 Seyyah Sestini Diyarbakır için şunu der 
‘Ekmek  lezzetli ve çok ucuz. Meyveler, 
bitkiler bol miktarda bulunuyor
Çarşı Ekmeği(1950’li yıllar )
Bizim aklımız fikrimiz fırınlarda satılan beyaz renkli Çarşı Ekmeği’ ndeydi. Çarşı 
ekmeği fabrika unundan yapılır ve hazır satılırdı. O sıralar un çoğunlukla Konya’dan 
gelirdi. Çarşı ekmeği ev ekmeğine göre pahalı olduğu için kalabalık aileler veya tutumlu 
aileler ev ekmeğini tercih ederdi. Diyarbakır’ın yerlisi, çoğunlukla ev ekmeği kullanırdı. 
Bazı ailelerle memur, subay vb. yabancılar, çarşı ekmeği alırdı. Zamanla ailelerin 
küçülmesi, kadınların ekmek yapma işinden sıkılması gibi nedenlerle ev ekmeği yapımı 
giderek azaldı. 
Ev ekmeği ya da çarşı ekmeği kullanan evin çocukları, zaman zaman ekmek değiş 
tokuşu yapardı. Fırından alınmış, yuvarlak ya da nerdeyse bir metreye yakın boyu ve 
mis gibi kokusuyla imrenerek baktığımız ekmeğin özellikle kenarını veya sivriltilmiş uç 
kısmını zevkle koparır, en güzel pasta gibi hemencecik yerdik. Buna karşılık biz de 
mahalle fırınından yeni çıkmış, üzerinden buğusu tüten ev ekmeğinden bir kısmını 
isteyerek onlara verirdik. Onlar da ev ekmeğini büyük bir iştah ve zevkle 
tüketirdi.H.Değertekin
Diyarbakır ekmeği

Açık ekmek
Ülkede şehirlerin büyük çoğunluğunda pide 
sadece ramazanda yapılırken,Diyarbakır’da 12 
ay yapılmakta ve açık ekmek denmektedir


Tam buğday ekmeği
Sütlü ekmek
Sütlü ekmek


Sütlü ekmek
Tırnak ekmek
Tırnaklı pide
Ramazan pidesi(yumurtalı)
Pide
Küçük pide
Pide


pide



Kepekli ekmek
Çakıl Ekmeği-Açık Ekmek: Her ilin kendisine göre bir ekmek pişirme âdeti vardır.
Diyarbakır’da fırın ekmeği olarak bildiğimiz ve “Açık Ekmek” olarak satılan pide, diğer
illerden farklı biçimdedir. Diyarbakır Ekmeği, diğer illerde sadece Ramazan münasebetiyle
yapılmaktaysa da odun ateşinde pişmedikten sonra istenilen tat alınmaz.
Çevre illerde yapılan ekmek, oldukça incedir: Mardin, Şanlıurfa, Siirt,Elazığ,..
Diyarbakır’ın fırın ekmeği, bundan kırk-elli yıl öncesine kadar, “Çakıl Ekmek” olarak
adlandırılırdı. Yaklaşık yetmiş- seksen cm uzunluğunda olan çakıl ekmeği, bu gün yerini
kırk-elli santim uzunluğunda otuz- otuz beş santim genişliğindeki ekmeğe bırakmıştır. Çakıl
ekmeğinin üstüne susam veya çörek otu da ekilmekteydi.MA Abakay
Bazlama
Bazlama
Bazlama; mayalı hamur tarifiyle hazırlanan ve 
geleneksel olarak sac üzerinde pişirilen, kalın bir 
ekmek çeşididir
Uzun süre mayalanıp dinlendikten sonra elde şekil 
verilen hamur bezeleri günümüzde ocak üzerinde 
pişirilmektedir
Lavaş
Lavaş

Lavaş (Lavaj Ekmeği)
Mayalı hamurdan yapılan yufkaların kızgın tandır 
duvarlarına yapıştırılmasıyla pişirilen ekmek türüdür.
Lavaş piştikten sonra çoğunlukla
30-40 cm uzunluğunda 15-20 cm genişliğinde 
1-1,5 cm kalınlığında elips şeklinde olmaktaysa
da bazen büyüklüğü değişmektedir M.Arlı
Lavaş
MALZEMELER
1 Paket un
1 parça şeker
1 kaşık maya
Yarım paket yağ
1 miktar peynir suyu 
Peynir suyuna bir kaşık yoğurt çalınıp bekletilir , 
üstüne çıkan yağı alınır.
1 yumurta
YAPILIŞI
1 Bardak ılık suda 1 kaşık maya ve şeker kabartılır 
, un açılır . ortasına maya , eritilmiş yağ ve peynir 
suyu konarak yoğrulur. Hamur mayalanırca fırına 
yollar. Üzerine baklava dilimleri çizilerek ekmekler 
yapılır. Üzerine yumurta sarısı sürülür..(DİTAV)
Lavaş 
Lavaş

LAVAŞ
Fetir Lavaşı
5-6 bardak un
1 bardak yağ
1 bardak süt
2 çorba kaşığı maya
1 çay kaşığı şeker
tuz
üzerine sürmek için yumurta
Mayayı ılık süt ve şeker ile çözün ve ekşimesi için 
bırakın. Diğer malzemeleri karıştırın, su ile yoğurun ve 
ekşimesi ve kabarması için bir kaç saat 
bırakın. Merdane ile 20 cm. çapında ve 0.5 cm. 
kalınlığında somunlar hazırlayın, üzerine yumurta 
sürün, çatal ile iğneleyin ve pişirin.
.houshamadyan
Paşa Lavaşı
5-6 bardak un
1 bardak yağ
1 bardak süt
2 çorba kaşığı maya
1 çay kaşığı şeker
1 çay kaşığı çörek otu
1 çay kaşığı rezene
1 çay kaşığı zencefil
1 çay kaşığı mahlep
tuz
üzerine sürmek için yumurta
Mayayı ılık sütte çözün ve şekerle beraber ekşimesi 
için bırakın. Diğer malzemeleri karıştırın, suyla 
yoğurun, bir ka saat ekşimesi ve kabarması için 
bırakın. Merdane ile 1 cm. kalınlıkta açın, dikdörtgen 
olarak dilimleyin, üzerine yumurta sürün, çatalla 
iğneleyin ve pişirin
houshamadyan
Somun
Her yerde görülen ve herkesce
bilinen somun, yuvarlak, 
üstü kabarık ve kenarları 
daha ince ekmek çeşididir.
Mayalanan hamurdan 2- 3 cm
kalınlığında yuvarlak ekmekler yapılır.
Bazı yörelerde hamura haşlanmış 
patates katılır.
Evlerde ya da mahalle fırınlarında pişirilebilir.
Pişen ekmeğin kalınlığı 5- 6 cm, çapı ise 
15- 20 cm kadardır.
Rengi, kullanılan unun randımanına göre esmer ya da beyaz olur
M.Arlı
Dürüm somunu
Mini somun
Minik somun
Somun ekmek
Somun

Somun ekmek

Mercimek katkılı ekmek
Meyir
Otlu   ekmek
Meyir
TAŞ EKMEĞİ
Puf ekmek
Puf ekmek

Çiçek ekmek
Çiçek ekmek
Kaşarlı ekmek
Yağlı pide
Yağlı ekmek


Sahurda Yağlı ekmek
YUFKA EKMEK
MALZEME
un, tuz, su
YAPILIŞI
Un ,su ve tuz ilavesiyle hamur haline getirilir.Oklava
ile açılır.Sac üstünde pişirilir.Yufkaların içine peynir 
gibi  değişik yiyecekler sarılarak yenir.(1 yufka 152 
kalori)Prof. Dr.Mebrure Değer.

Sac ekmeği
Sac ekmeği
Nané Selé: Sac ekmeği olarak bilinen Nané Selé, çoğu 
yerde yufka ekmeği şeklinde de isimlendirilir. Nané
Selé, yağlı ve yağsız olmak üzere ili çeşittir. Pişirimi 
yapılırken sac üstüne verilen yağdan ayrıca üzerinde 
sadeyağ gezdirilir. 
Patlıcan kebap ekmeği
Cağ kebap ekmeği
Lavaş ekmek

EKMEK SACI
Ekmek sacı, sacdan yapılmış bir ev gerecidir. Yuvarlak olup, çapları 25- 50 cm . arasında değişir
. Her evde mutlaka kozikte veya ocak yanında bir ekmek sacı bulunurdu
. Adından da anlaşılacağı gibi, ocak üzerinde ekmek pişirmede kullanılırdı
. Fetir ekmek, ekşili ekmek, kıymalı ekmek, peynirli ekmek... hep sac üzerinde pişirilirdi. 
Bu sac üzerinde biber kebabı, ciğer kebabı, et kebabı da yapılırdı. Bu sac kebapları çok lezzetli olurdu. 
Ahmetli Köyü’nde ekmek yapan kadın
Gözen Akça
Ahmetli Köyü’nde ekmek yapan kadın
Gözen Akça
Çakıl ekmeği
Ekmek yapan kadınlar
Önce avluda yere yine bir örtü serilir, ortasına büyük bir leğen 
yerleştirilirdi. Buğday çuvalından alınan esmer renkli un 
elekten geçirilerek kepeği ayrılır ve beyazlatılırdı. Zavallı 
kadınların üstleri, başları ve çevre un içinde kalırdı. 
Elenen ve kabaca beyazlatılan un, kilerdeki tahtadan yapılmış 
içi parlak kağıtla kaplı un sandığına veya un küpüne konurdu. 
Daha sonra sıra ekmek yapmaya geldiğinde her seferinde 
yeteri kadar un, taslarla hamur leğenine, diğer deyişle hamur 
‘teşt’ine alınırdı.
Kepeğin ayrılmasına rağmen un hala esmerce idi, bu nedenle 
bu undan yapılan ekmeğe, “Ev Ekmeği” denirdi
H.Değertekin
Diyarbekir özlemişim işin gerçeği
Otlu peynir arasında, çakıl ekmeğı,
Seninleyim hep, tut ellerimi,
Aşığıyım gözlerinin, hevsel yeşili...
(İ.Yazıcıoğlu)
Tandır ekmeği

Tandır ekmek

Modern lokantalarda tandır yapmaya başladı

Alipaşa’da tandır ekmeği




Tandır ekmeği
Tandır Ekmeği Toprak üstü kurulan tandırda pişirilen
ev ekmeği. Evde yoğrulan hamur, mayalandıktan sonra,
avlunun bir köşesinde kurulan tandırda pişirilen, yuvarlak
boyutta ekmek.

Tandır Ekmeği
Tandır ekmeği, tandırın iç kenarlarına yapıştırılarak, pişirilen pideye
benzer ekmeğe denir. Ekmeğin çapı 25 cm, kalınlığı 2-2.5 cm dir
Diyarbakır’da tandır ekmeği hamuruna un, su, tuz ve mayanın dışında
bir şey katılmaz. Bazen hamurun içine yumurta veya az oranda yağ
konabilir. Doyuruculuk açısından bir adet tandır ekmeği, fırında pişen 2
adet pideye bedeldir. Lezzet açısından ise tandır ekmeği, fırın ekmeğine
göre daha lezzetlidir. Beze ve naylona sarılıp, buzdolabına konursa, 1
hafta bayatlamaz.

Tandır Ekmeği Malzemeler: Un, su, tuz, yaş ya da 
kuru maya. Yapılışı: Yaş veya kuru mayaya bir 
miktar ılık su ve tuz ilâve edilip 10–15 dakika 
bekletilir. Un eklenip yoğrulur. Ilık bir yerde üstü 
kapatılarak kabarana kadar bekletilir. Sonra 
tekrar yoğrulur. Mayalanan hamurlardan büyük 
parçalar alınıp ekmek tahtasının üstünde şekil 
verilir. Ekmekler, önceden odun ateşinde 
ısıtılmış sacın üstünde pişirilir.Gözen Akça

Köy ekmeği
Kıtır ekmek
Kızartılmış baharatlı ekmek

Bulgur ekmeği
Toraklı ekmek
Balık ekmek
MALZEMELER ; 
1 tane somun veya açık ekmek
3 tane yumurta
500 gr su
500 gr şeker
500 gr yağ
HAZIRLANIŞI ; 
Bayat ekmekler dilimlenir.Çırpılmış yumurta bulanarak 
yağda kızartılır.Hazırlanan şerbete atılır, tuzlanarak 
tuzlu olarakta yenir(Ecz.İrfan RızaYazıcıoğlu)
Ergani şekerli peynirli ekmek
Çavdar ekmeği
Çavdar ekmeği
Ekşi mayalı Kula ekmeği
(gıdaanbarı)
Tam buğday ekmek
Turhal yuğurtmaç(tereyağı,ceviz)

Tokat ekmeği
Kepekli ekmek
Hakkari tandır lavaş


Sandıklı Ekşi mayalı Patatesli ekmek
•Ekşi Maya Nedir ,? Neden Ekşi Maya ,?
•Tarihte bilinen en eski doğal mayalama yöntemi.
•Ömrü uzundur. Buzdolabında 30 güne kadar lezzetini korur.
•İçindeki laktik asitler sayesinde ekmeğin tadı kokusu daha derindir.
•Ekşi Mayalı ekmek tüketmenin faydaları !!!
•Buğday Gluteni etkisi zayıflar. Endüstriyel mayalarda bulunmayan, doğal gerçek ekşi mayadaki 
laktobasillerin fermantasyonu sonucu çıkan yan ürünler Buğday Glutenini zayıflatır ve olumsuz 
etkisini yok eder.
•Probiyotiktir. Bağışıklık Sistemini güçlendirir.
•Glisemik İndeksi düşüktür. Kan şekerini hızlı yükseltmez. Uzun süre tok tutar.
•B vitamini yönünden zengindir. Unutkanlığı azaltır.
•Beta Glukan deposu. Kanseri önlemede yardımcıdır. Ekmek pişerken Ekşi Maya Beta Glukanın
parçalanmasını engeller.
•Ekşi Maya saf ve doğaldır.
•Ekşi Maya Ne Değildir?
•Endüstriyel maya kullanılarak bekletilen hamurların daha sonra maya olarak kullanılması ekşi 
maya değildir. Bu şekilde yapılan mayalar hamurun kolay ve hızlı bir şekilde kabarmasını sağlar. 
Ekşi mayanın özelliklerini taşımaz. Kısa ömürlüdür.
•Nasıl Tüketilir?
•Geldiği gibi dilimleyip tüketebilirsiniz.
•Buzdolabında bütün halde veya ikiye dilimlenmiş 
halde saklayabilirsiniz.
•Keskin bıçak kullanıldığında ufalanmaz.
•Çıkardığınız dilimleri küçültüp ekmek kızartıcıda 
ısıtabilirsiniz.
•Ekmek kızartıcı boyutunda dilimleyip buzdolabına 
koymayınız. Lezzetini azaltacaktır.
•Neden Gerçek Köy Ekmeği?
•Kullanılan unun en önemli özellikleri farklı tahıl 
türlerini içermesi ve buğdayın tamamının öğütülmesi 
ile oluşmasıdır.
•Odun ateşinde uzun sürede piştiği için kendine has 
derin bir lezzeti vardır.
•İyi piştiğinden tüketimi keyifli, sindirimi kolaydır.
•Sandıklı köy ekmeği
Ekşi mayalı Siyez ekmeği
(Dombili)
Ekşi mayalı zeytinli tam buğday ekmeği
(şehrekmek)
Francala
Francala, kepeksiz, düşük randımanlı undan yapılan beyaz ekmekdir
Cevizli francala
(yemek.com)
Ekşi mayalı kuru domatesli zeytinli ekmek
(HaticeÖncel)
Ekşi mayalı  zeytinli köy ekmeği
(entazem)
Ekşi mayalı cevizli tam buğday ekmeği
(tazedirek)
Trabzon Vakfıkebir ekmeği
Ekşi mayalı Karadeniz ekmeği
Ekşi mayalı tam buğday ekmeği
(Droetker)
Glutensiz karabuğday ekmeği
Zeytinli,cevizli zeytinyağlı ekmek
Ekşi mayalı tost ekmeği
refikaninmutfagi.
Soğanlı ekmek
(tarifdefteri)
Mısır ekmeği
(Sabah)

Tahinli pide
(Hürriyet)
Hatay Biberli ekmek
habertürk
Nohut mayalı ekmek
Niksar gevreği
Sarımsaklı ekmek
Sarımsaklı ekmek, sarımsak ve zeytinyağı 
veya tereyağı ile doldurulmuş ekmeklerden 
oluşur ve kekik veya chives gibi ek otlar 
içerebilir. Daha sonra, geleneksel veya 
ekmek fırınında kızartılana veya pişirilene 
kadar ızgara veya ızgara yapılır.(Vikipedi)
Peynirli sarımsaklı ekmek
(nkfu)
Bol tahıllı ekmek
Çok tahıllı,siyez buğdaylı ekmek
Hamsili ekmek
(Düzce kültür md)
Vişneli Ekmek
Hamburger ekmeği
Fırında yapılmış tost ekmeği
Ardahan feselli katmeri
Ayten saren
Mercimekli ekmek
selinkitchen
Sante
Babka(Polonya kökenli bir ekmek)
Tam tahıllı Kafkas ekmeği
Rus çavdar ekmeği
Viyana bageti
İtalyan ekmeği
Zeytinyağlı İtalyan ekmek
Akdeniz(Focaccio) ekmeği
(Zeytinyağı,zeytin,biberiye,kekik,kurutulmuş domates)
Kıbrıs bulla ekmeği
Chia ekmeği
İtalya apulian ekmeği(makarnalık buğdaydan)
Rustik ekmek
İtalyan zeytinyağlı ciabatta ekmeği
pirozbakery
Alman roll ekmeği
pirozbakery
Artisan ekmeği
pirozbakery
Fransız mini baget
pirozbakery
Muzlu ekmek
Lübnan Ekmeği

Fransız baget ekmek
(Lezzet.com)


Ekmeklerimiz

Kurtuluş savaşında Diyarbakırlı kadınlar ile ilgili bir sunum

Kurtuluş savaşında Diyarbakırlı kadınlar

Diyarbakır Behrampaşa camii'ni anlatan bir sunum

Diyarbakır 
Behrampaşa camii
PROF.DR.YUSUF KENAN HASPOLAT
Behram paşa camii 
Behrampaşa camii
Sur camilerinin en görkemlilerinden olan Behram Paşa Camii, Sur’un güneybatısında Melik Ahmet 
Paşa Caddesi, Ziya Gökalp Mahallesi’nde bulunmaktadır. Taçkapı’daki inşa kitabesine göre 
Diyarbakır’ın 13. Osmanlı Valisi Behram Paşa’nın emri ile 1564 tarihinde yapımına başlanmış ve 1572 
tarihinde inşası tamamlanmıştır. Aynı tarihte caminin hemen bitişiğine bir de medrese inşa edilmiştir. 
Cami, Mimar Sinan’ın eserleri arasında sayılmaktadır.

Diyarbakır’daki Osmanlı dönemi 
camilerinin en güzel ve en görkemli örneğini teşkil 
etmektedir. Caminin giriş kapısının üstündeki sağ 
ve sol sahanların ters düzeninin bugünkü 
inşaatlarda kullanılan modern sıkıştırma usulünün 
günümüzden 400 sene önce taş inşaatına 
uygulanması suretiyle yapılması bilim adamlarının 
dikkatini çekmekte ve takdirini kazanmaktadır.
İç görünüş olarak cami, altta ve onun 
üstündeki galeri kemerleriyle düz duvar 
görünümünden kurtulmuş, alttaki küçük çinili 
mihrapçıklarla daha zengin bir görünüş 
kazanmıştır.(1)

Diyarbakır’ın on üçüncü Osmanlı valisi ve beylerbeyi 
olan Sokullu ailesinden Kara Şahin Mustafa Paşa’nın 
oğlu Behram Paşa tarafından yaptırılmıştır. Cümle 
kapısındaki kitâbeden inşasına 972 (1564) yılında 
başlanıp 980 (1572) yılında tamamlanmış olduğu 
anlaşılmaktadır



Tamamen kesme taştan yapılmış, tek 
kubbeli bir yapı olan cami ilk bakışta tek 
kubbeli basit bir yapı olarak 
görünmekteyse de iç ve dış süslemesiyle 
Diyarbakır’ın taş işçiliği yönünden zengin 
yapıları içinde başlı başına bir yer tutar. 
Caminin içindeki duvarlar alttan belli bir 
yüksekliğe kadar karakteristik XVI. Yüzyıl 
İznik çinileriyle süslenmektedir.
Caminin diğer bir özelliği de kuzeyinde 
çift kademeli yanlardan taşan beş sahınlı
bir son cemaat yerinin olmasıdır. Son 
cemaat yeri yanlara doğru taşmış olup, 
sağdaki kısmın üzerine de minare 
yerleştirilmiştir.
Caminin giriş kapısı mukarnaslı bir 
bordür ile çevrilmiş, üzerine de bir kitabe 
yerleştirilmiştir.
Diyarbakır’ın güneybatısında, Süleyman Nazif 
Mahallesindedir. Yapı tek kubbeli kare planlıdır. 
Kuzeyinde çift kademeli yanlara da taşan beş kubbeli 
bir son cemaat yeri vardır. Son cemaat yerinin tavanı 
ahşaptır. Yapı almaşık örgülüdür. İç revak altı 
kubbelidir. Kare planlı harimin doğu ve batı 
yönlerinde üçer tonozlu eyvan bulunur. Bu eyvanlar 
güney ve kuzey yönlerinde ikiye düşer. Girişin 
yanındaki merdivenlerden üstteki mahfillere ulaşılır. 
Son cemaat yerinde iki mihrap daha bulunur. Kare 
plana geçiş tromplarla sağlanır. Sekizgen bir 
kasnağın üzerine kurşun kaplı kubbe oturur. Behram 
Paşa Camisinin adı Tuhfetül-Mimarinde geçer. 
Sinan’ın Silivri Kapı Hadım İbrahim Paşa Camisi ile 
benzerlik gösterir. (2)
Şehrin güneyinde Mardin Kapısı civarındadır.. Mimar Sinan’ın İstanbul dışındaki önemli bir
eseri ve bir deneme yapısı olarak değerlendirilmekte, ancak adı Sinan’ın eserlerine dair
kaynaklardan sadece Tuhfetü’l-mi‘mârîn’de geçmektedir.
Tamamen kesme taştan, tek kubbeli ve tek minareli, son cemaat yeri çifte revaklı ve sakıflı
bir camidir. Aslında bir külliye olarak düşünüldüğü anlaşılmaktadır; hamamı da ayaktadır.
Avlusundaki şadırvanda boğumlu-düğümlü sütunlar dikkati çeker. Minaresi 1928 yılında
kısmen yıkılmış ve ertesi yıl aynı üslûpta tamir edilmiştir. İlgi çekici mimarisinin en önemli
özelliğini tek kubbeli hariminin duvarlarındaki hareket teşkil etmektedir. Dört duvara oturan
tromplu kubbe ile örtülü yapı sisteminde bir değişiklik yapılarak kalın tutulan duvarlarda
dikdörtgen boşluklar elde edilmiştir. Bunların her birinde küçük birer mihrap nişi bulunduğu
ve aralara ikinci kat mahfillerinin yerleştirilmiş olduğu görülmektedir. Böylece kubbe de dört
duvar yerine bir bakıma sekizgen bir ayak sistemine oturtulmuş olmaktadır.
Behram Paşa'nın 976/1571-72 tarihli Vakfiyesi 
bulunmaktadır. Vakfiyede gösterilen hamam ve 
birçok gayrimenkullerden elde edilen gelirlerle 
mütevelli, katip, nazır, cabi, imam, 4 müezzin, 
şeyh, 30 cüzhan ve 10 aşirhanın ücretleri 
ödenmektedir. Bir külliye olarak tasarlandığı 
bilinen yapılardan sadece cami, şadırvan ve 
hamam günümüze ulaşmıştır. Caminin biri giriş 
kapısında diğeri de şadırvanda olmak üzere iki 
kitabesi bulunmaktadır. Taç kapının basık 
kemerinin hemen üzerinde üstündeki mukarnas
dizinin konumuna uygun bir şekilde yerleştirilmiş 
olan kitabe, iki satır halinde olup cell sülüs hatla 
Arapça olarak yazılmıştır. Kitabenin metni ise: 
"Bu cami-i şerif merhum Sultan Süleyman 
kölelerinden ve Sultan-ı a'zam Selim zamanında 
abd-i zaif Behram Paşa tarafından 980Cle 
yaptırıldı. Allah dileğini kolay etsin:' 
(Beysanoğlu,s. 578}(3)

Vakıflar Genel Müdürlüğü mazbut hayrat olarak kayıtlı 
olan Behram Paşa Camisi 1974-1975, 1977. 1998 ve 
2005 yıllarında onarılmış
Diyarbakır'ın en önemli yapılarından biri olan cami, 
kare planlı ve üzeri tek kubbe ile örtülü bir harim, beş 
bölümlü bir son cemaat yeri ve kuzeybatısında kare 
kaideli ve silindirik gövdeli minaresi oluşmaktadır. 
Yapı düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilmiştir 
Kalın duvarlarda boşluklar bırakmanın sonucu dört 
köşede dört tane kare mekân ortaya çıkmıştır. 
Bunlardan mihrap yönünde bulunan ve küçük 
kubbeciklerle örtülü birer hücre meydana getiren 
boşluklara iç taraftan girilmektedir. Aslında beş 
kubbeli olan son cemaat yeri, dıştan sütunlarla 
çevrilip meyilli bir çatı altına alındığından geniş bir 
sakıf meydana getirmekte ve bu özelliği ile 
bölgedeki yazın namazları açık havada kılma 
geleneğine de uygun bir karakter kazanmış 
olmaktadır.
Son cemaat yeri cepheleri dahil duvarlarda iki 
değişik renkte taş kullanılmış olması dış görünüme 
dekoratif bir hareketlilik sağlamıştır. İçte ise tromp 
ayaklarındaki mukarnas dolgular mimari süsleme 
elemanları olarak dikkati çekmekte ve duvarları 
kaplayan XVI. yüzyıl İznik çinileri de cümle 
kapısındaki iki renkli görünüme katılmaktadırlar.
İstanbul’da Bâlî Paşa ve Silivrikapı İbrâhim Paşa 
camilerinin ana mekân şemaları ile yakın 
benzerliğe sahip olan Diyarbakır Behram Paşa 
Camii, bir tek kaynakta adı geçmekle beraber 
Sinan’ın önemli deneme yapıları arasında 
sayılmaktadır.(4)

Taç kapı farklı düzenlemelere 
sahip bordürlerle üç yönden kuşa 
ttlınıştır. En dıştaki tek diş sı asın 
dan oluşan düzenlemeyi dört sLra
mukarnaslı bir bordür izlemektedir. 
Mukarnaslar kapıyı ters "U" 
biçiminden üç yönden 
çevreledikten sonra zeminden 
yükseklikte dışa doğru dönüş 
yaparak devam etmektedir. 
Mukarnas bordürden sonraki 
bordür geometrik süslemelidir. 
Buradaki kompozisyon dört kollu 
ve sekiz köşeli yı dız lardan oluşan 
düzenlemede yıl dızların içine birer 
gülbezek yerleştirilmiştir. Kapı 
kanatları ahşap 
malzemedendir(3). 






Avlunun ortasında sekizgen formda bir 
şadırvan yer almaktadır. Şa dırvan sekiz 
sütunun ta ıdığı geniş saçaklı pramidal bir 
külahla örtülmüştür. Silindirik gövdeli 
sütunlar iki renkli taştan olup iri kaval 
silmelerden oluşan örgülerle 
hareketlendirilmiştir. Taç kapı farklı 
düzenlemelere sahip bordürlerle üç yönden 
kuşa ttlınıştır. En dıştaki tek diş sı asın dan 
oluşan düzenlemeyi dört sıra mukarnaslı bir 
bordür izlemektedir. Mukarnaslar kapıyı ters 
"U" biçiminden üç yönden çevreledikten 
sonra zeminden yükseklikte dışa doğru 
dönüş yaparak devam etmektedir. Mukarnas
bordürden sonraki bordür geometrik 
süslemelidir. Buradaki kompozisyon dört 
kollu ve sekiz köşeli yı dız lardan oluşan 
düzenlemede yıl dızların içine birer gülbezek
yerleştirilmiştir. 



Kapı kanatları ahşap malzemedendir. Kanatlarda taklit 
kündekari tekniği ile on kollu yıl Foto: 41- Behr:ıın
Paşa Camjsi Portali Minare yapının kuzeybatı ında, 
son cemaat yerinin arkasında yer almaktadır. Kare 
kaideli ve silindirik gövdelidir. Kare planlı kaidenin 
kuzey cephesindeki giriş kapısı basık kemerli olup altı 
sıra mukarnas kavsaral ı ve sivri kemerli bir niş içine 
alınmıştır. Giriş cephesi de dahil olmak üzere bu 
nişlerin üstünde dikdörtgen birer beyaz renkli pano 
yer almaktadır. Panoların içinde sekiz köşeli yıldız 
lardan gelişen geometrik süsleme görülmektedir. 
Kaidenin köşeleri üçgen formda pahlanarak çokgen 
pabuca geçiş sağlanmaktadır.(3)
Kıble duvarının ortasında giriş eksenindeki 
mihrap, mihrabın batısmda da mermer minber 
yer almaktadır. İç mekana doğru hafif taşıntı 
yapan mihrap, yarım beşgen planlı ve mukarnas
kavsaral1drr. Kavsara dıştan üç dilimli bir 
kemerle kuşatılmıştır. Kavsaranın alt kısmında 
yarım sekiz köşeli yıldızlardan oluşan ince bir 
bordür görülmektedir. Bunu takip eden ikinci 
bordür mihrap nişini ters "U" biçiminde üst ve 
yanlardan sınırlandırmaktadır Mihrabın 
batısındaki minber, san ve kırmızı renkli mermer 
malzemeden yapılmıştır. Mermerden kapı 
kanatları oymakabartma tekniğindeki farklı 
bitkisel ve geometrik düzenlemelere sahip 
süslemelerle bezenmiştir. Kapı kanatlarını ayıran 
ortadaki dikey bölüm alt ve üstte kare formda, 
ortada silindirik olarak düzenlenmiştir.(3)



 1572 yılında Diyarbakır Valisi Behram Paşa tarafından yaptırılmış Osmanlı 
eseridir. Giriş kapısının üstündeki sağ ve sol sahanların ters düzeninin 
bugünkü inşaatlarda kullanılan modern sıkıştırma usulünün günümüzden 400 
sene önce taş inşaatına tatbiki suretiyle yapılması fen adamlarının dikkatini 
çekmekte ve takdirini kazanmaktadır.
 Caminin çok süslü minberi bir sanat harikasıdır.
 Fuat İplikçi anlatıyor:
 Diyarbekri’in Behram paşa camisinin harek kapısını gördünüz mü.Harç
yoktur orada,kurşunla işlenmiş.Ben İstanbul’da bir çok cami gezdim,böyle bir 
özellik görmedim
 Abdülsettar Hayati Avşar  anlatıyor:
 İstanbul’dan bir çok mühendis ve mimar geldi.Onun nasıl yapıldığını hala 
çıkaramadılar.O iki eyvanın altındaki ters döşemeyi halen çözemediler.Gerçi
Deyrul Zafaran manastırında da var ama onlarınki geçmedir.Bizimkisi ters 
işlemedir.Sol cemaat mahalinin iki eyvanı altıdır o bölüm ve mimari tarzı çok 
çarpıcıdır 
Behram Paşa Camii inceleyen Sedat Çetintaş şu bilgileri vermektedir:
“Kapıdan girince sağlı sollu mahfiller vardır. Bu mahfillerin üst kısmını teşkil
eden kesme taş döşemesinin inşa usulünü dikkate değer buldum. Bu döşemenin
eni üç metreye kadar yakın ve kalınlığı da takriben 15 santim kadar olduğu halde
bu döşeme yekpare bir betonarme plâka gibi durmaktadır. Üstten bakılınca
muhtelif ebatta muntazam eşkaâde zemin döşenmiş levhalar halinde görüldüğü
gibi, aşağıdan tavana bakıldığı zaman da bu taş levhaların yalnız dürzleri, faslı
müşterekleri görülmektedir. Haricen altlı üstlü düz birer satıhtan ibaret görülen bu
döşeme plâkanın içeriden hususî ve gizli demir atkılarla bağlanarak yekdiğerine
zıvana lâmba edilmiş olduğu anlaşılıyor ki bu mahirane inşa usulünü İstanbul
âbidelerinde görmekteyiz (...)
Minaresi Melek Ahmet Paşa Camii minaresine benzer. Edirne’deki Selimiye ile
yaşıt sayılabilir. Kapısı, mihrap ve minberi yüksek birer san’at eseridir.”
Behram Paşa Diyarbakır’da bulunan bütün emlakının yanı sıra Malatya’da 
bulunan emlak ve arazilerini bu camiye vakfetmiştir (5)




Son cemaat yeri simetrik bir düzenleme göstermektedir. Ortadaki taç kapının iki yanında ikişer pencere, 
pencerelerin arasında her iki tarafta birer mihrabiye yer almaktadır. Revak son cemaat yerinden bir seki ile ayrı 
maktadır. Altı sütuna oturan sivri kemerlerin ayırd ğı beş bölümlü son cemaat yerinin üzeri kubbe ile 
örtülmüştür. Taç kapının önündeki kubbe diğerlerinden farklı olup dilimli bir düzenlemeye sahiptir. 
Kemer köşeliklerine birer dairevi madalyon 
yerleştirilmiştir. Köşelerdeki madalyonlarda sekiz 
kollu yıldız düzenlemesi, bunları takip eden iki 
madalyonda sekiz kollu yıldızlar, ortadaki eşkenar 
sekizgeni çevreleyen beş köşeli dört küçük yıldızlarla 
birleşmektedir.(3)

Camide süslemeler tas, mermer, çini, ahsap ve maden malzeme üzerinde
uygulanmıstır. Yogun olarak kullanılan siyah bazalt ve beyaz kalker tas özellikle dıs
mimaride bir arada kullanılarak mimariye iki renkli bir görünüm kazandırmaktadır. 
Bedenduvarlarındaki polikrominin yanı sıra tas malzemeler üzerinde oyma- kabartma 
ve kakmatekniklerinde degisik kompozisyonlar olusturulmustur. Mermer sadece iç 
mekâna özgü birkullanımla minberde karsımıza çıkmaktadır. Mermer üzerinde oyma-
kabartma ve ajur tekniginde süslemelere yer verilmistir. iç mekânda kullanılan 
malzemelerden bir diğeri çinidir. Duvarları belli bir yükseklige kadar kaplayan çiniler 
renkli sır ve sır altı teknikleri ileolusturulmustur. Ahsap malzeme kapı kanatları ve 
minberin taht bölümünü örten kasnak vekülahta kullanılmıstır. Kapı kanatlarında taklit 
kündekari uygulanmıs, minberde ise boyamateknigi tercih edilmistir. Maden sadece 
kapı tokmaklarında döküm teknigi ile kullanılmıstır.(6)
Çiniler beyaz zemin üzerine mavi, yeşil, firuze 
renklerden oluşan hatayiler, hatayilerin aralarından 
çıkan rozet içekleri ve hançer çiçekleri yer almaktadır. 
Bordürlerde ise ortadaki bir palmeti iki yandan 
kuşatan Rumilerle bir düzenleme yapılmıştır.(7)
Çiniler beyaz zemin üzerine mavi, yeşil, firuze renklerden oluşan hatayiler, hatayilerin
aralarından çıkan rozet içekleri ve hançer çiçekleri yer almaktadır. Bordürlerde ise ortadaki bir
palmeti iki yandan kuşatan Rumilerle bir düzenleme yapılmıştır.(8)
Burada da iç mekânda yerden 1 m. yüksekliğe kadar çini kaplamalar görülmektedir.
Sıraltı tekniği kullanılarak yapılan çiniler, beyaz zemin üzerinde mavi ve firuze
renklerden oluşan iri dal,stilize yapraklar ve şakayık bezemelerinden meydana
gelmiş olup, kenarlar ise
yine aynı renkler kullanılarak daha küçük desenlerle bordürlenmiştir.(9)
Statik harikası müezzin mahfili



Kaynaklar
1-Ali Melek.Abdullah Demir Dini Değerleriyle Diyarbakır.2009
2-Mücahit Yıldırım. Diyarbakır Camileri ve Mimar Sinan Ekolü
1.Nebiler sahabiler azizler kenti Diyarbakır.2010
3- Ali Boran.Diyarbakır camileri ve mescitleri.Diyarbakır mimarisi.2012
4-Ara Altun TDV ansiklopedisi
5-Sedat Çetintaş, Anadolu’da San’at Tetkikleri, Cumhuriyet gazetesi, 28 Mayıs 1937
6-Gülsen Baş.Diyarbakır’daki İslami dönem mimarisinde süsleme.Doktora tezi.2006
7- Suna Gürsoy. Diyarbakır eski mimarisinde çini süsleme. Mimarlık AD. Yüksek lisans tezi. 
Diyarbakır. 1993
8-Demet Aykal.Diyarbakır camilerinde süsleme..1.Nebiler Sahabiler Azizler Kenti Diyarbakır..2010
9-Serap Ünal.Özgün Bir Çini Merkezi: Diyarbakır. Geleneksel Diyarbakır El Sanatları.Prof.Dr.Kenan
Haspolat,Yrd.Doç.Dr.Evren Daşdağ.Diyarbakır Valiliği-Dicle Üniversitesi yay.2013
