ILIAUNI Open Journal Systems (Ilia State University, Tbilisi)
Not a member yet
310 research outputs found
Sort by
თეოფანე კესარია-კაპადუკიელის სწავლანის ეფთვიმე ათონელისეული თარგმანი
No full textკესარია-კაპადუკიის მთავარეპისკოპოს თეოფანეს სწავლანი დაცულია კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში.მონაცემები თხზულების ავტორის შესახებ თითქმის არ მოგვეპოვება და რაც ვიცით, ყველაფერი მისი ნაშრომიდანაა ცნობილი. ბერძნულში არ იძებნება სწავლანის ორიგინალი, ამდენად, თარგმანს დედნის ფუნქცია ენიჭება.
ორიგინალის გარეშე თარგმანის ხარისხის სრულად შეფასება ვერ ხერხდება. ასეთ დროს საუბარი შესაძლებელია მხოლოდ ნათარგმნ ტექსტზე, თუ რამდენად კარგად არის ის გადმოქართულებული. განსაკუთრებულია და გადამწყვეტიც კი მთარგმნელის პროფესიონალიზმი და მხატვრული გემოვნება, რაც უტყუარად აისახება თარგმანში, განურჩევლად იმისა, რა სფეროს განეკუთვნება სათარგმნი მასალა. რაც უფრო მრავალმხრივი და დახელოვნებულია მთარგმნელი, მით მეტია გარანტია, რომ დედანი მკითხველამდე ნაკლები „დანაკარგით“ მივა. ჩვენს შემთხვევაში ასეთი ვარიანტი თავად ეფთვიმე ათონელია.
არსებობს საინტერესო ტენდენცია – მთარგმნელი ხშირად მიმართავს მის მშობლიურ ენაში არსებულ ნათარგმნი ან ორიგინალური თხზულებებიდან ციტირებას და მოიხმობს მხოლოდ მისი ენისთვის დამახასიათებელ ხატოვან სიტყვათქმებს, ანდაზებს, იდიომებსა თუ გამოსახვის სხვა მხატვრულ საშუალებებს, რითაც იგი ნათარგმნ თხზულებას შეძლებისდაგვარად აახლოვებს მშობლიურ ენასთან. ამის გათვალისწინებით კი შესაძლოა მთარგმნელის წარმოშობა, მისი საცხოვრებელი გარემო და არეალი დადგინდეს
ქართული ჰაგიოგრაფიული ძეგლების თარგმანთა კონტექსტები, რუსული დისკურსი
No full textThe present article is dedicated to such a complex matter as a problem of presenting adequate translation of cultural-historical concept. Despite the fact that hagiographic texts are fulfilled with clichés and Russian language itself seems to be well processed on parts of orthodox-theological concepts, still serious defects can be detected in within translated texts in Russian. In our opinion this is caused by several factors: 1. Consciously made mistake; 2. Inappropriate scientific approach to the subject; 3. Context understanding problem in the native old Georgian language; 4. Translator’s incompetence.
Perhaps nobody has paid attention so far to one particular passage in “Life of Grigol Khandzteli”, the text discovered, published and translated into Russian by Nikolai Marr, but the presented part of Khandzta monastery typicon in Russian translation, in particular, casts doubt on the Tao Klarjeti monasteries chalcedonic orientation problem, particularly referring to the monastery mode of life involving the no-chalcedonic reglamentation such as Fasting.წინამდებარე სტატია ეძღვნება ისეთ რთულ საკითხს, როგორიცაა კულტურულ-ისტორიული კონცეპტის ადეკვატური გადმოცემის პრობლემა თარგმანში. მიუხედავად იმისა, რომ ჰაგიოგრაფიული ლიტერატურა, ზოგადად, სავსეა ტოპოსებით და რუსული ენაც თითქოსდა „დამუშავებულია“ მართლმადიდებლურ-ღვთისმეტყველური კონცეფციების გადმოცემის კუთხით, ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულებების რუსულ თარგმანებში იძებნება სერიოზული ხარვეზები. ჩვენი მოსაზრებით, ეს რამდენიმე ფაქტორითაა განპირობებული: 1. შეგნებულად დაშვებული შეცდომა; 2. საკითხის შესწავლის არასათანადო მეცნიერული დონე; 3. კონტექსტის პრობლემა ძველ ქართულში და მისი ვერ გაგება მშობლიურ ენაზე; 4. მთარგმნელის არაკომპეტენტურობა.
შესაძლოა, ნიკოლოზ მარის მიერ აღმოჩენილ, გამოცემულ და რუსულ ენაზე თარგმნილ „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ ერთი ეპიზოდისთვის ყურადღება აქამდის არავის მიუქცევია, მაგრამ მის მიერ შემოთავაზებული რუსული თარგმანის ეს ადგილი, კერძოდ, ხანძთის მონასტრის ტიპიკონის ნაწილი, ეჭვქვეშ აყენებს ტაო-კლარჯეთის მონასტრების ქალკედონური ორიენტაციის პრობლემას და მონასტრული ყოფისათვის ისეთისერიოზული საკითხის არაქალკედონურ რეგლამენტაციას, როგორიცაა მარხვა
Experiencing the European Union in the South Caucasus and Eastern Europe
Full text linkThe Eastern periphery of the European Union is a place Russia calls home, and it is where the EU is present on many levels through the Eastern Partnership. This article aims to contribute to the academic de- bate on European identity and identification with Europe by showing that ‘experiencing Europe’ in the Eastern Partnership countries means experiencing the EU both as a normative and geopolitical actor, but also experiencing the fear of losing the ‘traditional way of life’ and customs. This paper shows that the EU is not perceived in the same way in the different Eastern Partnership states, rather in many nuances of percep- tions by the citizens of those respective countries. These differences do not derive from geographical demarcations of the EaP, i.e. the new Eastern Europe and the South Caucasus, but relate to local circumstances and identities. Based on the theoretical framework and research, the article explains that the EU’s normative power is sometimes channelled by the EU to promote its geopolitical interest in the region. The main research methods used are process tracing, thematic analysis of interviews and questionnaires conducted with young people from several EaP countries, and of surveys conducted by internationally recognised entities. Anoth- er method used is content analysis of the documents issued by Euronest and by the European Commission. By applying these methods, the ar- ticle shows that although the Eastern Partnership countries are under the same umbrella, the citizens within them perceive the EU differently from country to country
When I say Europe, I mean Catholicism! The perception of Europe in the discourse of Albanian intellectuals after the fall of state socialism
Full text linkThe fall of the socialist system in Albania aroused the desire in the vast majority of society to integrate into European structures. In the same pe- riod, many public figures undertook the ‘duty’ to show the Albanian peo- ple the way to European integration. At the same time, they began to de- scribe which elements of the country’s culture were European and which were not. From these descriptions, it can be concluded what their percep- tion of Europe and European identity was. In this paper, we will try to analyse the discourse on the image of Europe in the writings of Albanian intellectuals, making a critique of their ahistorical approach when defin- ing the idea of Europe and European identity
შუა საუკუნეების ბერძნული საისტორიო მწერლობა და საქართველო
No full textსაისტორიო მწერლობა ბერძნული ლიტერატურის სწორედ ის დარგია, რომელმაც შუა საუკუნეებშიც განაგრძო განვითარება. ამ პერიოდის საისტორიო მწერლობა ნამდვილად არის მრავალფეროვანი და ძალიან ბევრი საყურადღებო ინფორმაციის შემცველი არა მხოლოდ საკუთრივ ბერძნულ შუა საუკუნეობრივ სივრცეზე (ანუ ბიზანტიის იმპერიაზე), არამედ მის მეზობლებზეც. ამ პერიოდის საქართველოში აქცენტი ძირითადად სასულიერო მწერლობის ნიმუშების თარგმანზე გაკეთდა და საისტორიო მწერლობა ამ მხრივ შედარებით „დაიჩაგრა“.
XX საუკუნეში სიმონ ყაუხჩიშვილმა შეკრიბა და თარგმნა ბიზანტიური მწერლობიდან ის მონაკვეთები, რომლებიც საქართველოზე გვაწვდიდნენ ინფორმაციას და რამდენიმე ტომად გამოსცა (სერია „გეორგიკა“). ამით მან დიდი დახმარება გაუწია ქართულ ისტორიოგრაფიას და იმ პერიოდისთვის ეს მართლაც წინგადადგმული ნაბიჯი იყო. იმის გათვალისწინებით, რომ აქ თავმოყრილია მხოლოდ საქართველოზე არსებული ინფორმაცია, ეს კრებული მკითხველს ვერანაირ შთაბეჭდილებას ვერ უქმნის შუა საუკუნეების ბერძენ ისტორიკოსებზე.
ეჭვგარეშეა, რომ თანამედროვე ქართველ მკვლევარსა და მკითხველს ესაჭიროება ზოგიერთი თხზულების მთლიანად თარგმნა. ამ მხრივ განსაკუთრებით უნდა გამოვყოთ მიქაელ ფსელოსის „ქრონოგრაფია“ (XI ს.) და ანა კომნენას „ალექსიადა“ (XII ს.). მათგან პირველი ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო პერსონაა ზოგადად ბერძნულ სამყაროში. მას საქართველოში საკმაოდ კარგად იცნობენ როგორც მოაზროვნესა და ფილოსოფოსს. ფსელოსის, როგორც ისტორიკოსის წარმოჩენა ბევრს შესძენდა ქართულ ჰუმანიტარულ კვლევებს. ამასთანავე, პერიოდი, რომელსაც ის აღწერს (976-1077 წწ.), ყველაზე აქტიურია ბიზანტიურ-ქართულ პოლიტიკური ურთიერთობების თვალსაზრისით.
ანა კომნენა თავისთავად გამორჩეული ფიგურაა, რადგან შუა საუკუნეებში ქალი მწერლების რიცხვი ერთობ მწირია. მან თავის მამას, იმპერატორ ალექსი პირველ კომნენოსს1 (1081- 1118) უძღვნა ვრცელი ნაშრომი „ალექსიადა“. ამ მხრივაც განსაკუთრებულია, რადგან მმართველის ბიოგრაფია მისი ასულის მიერ აღწერილი, თავისთავად იშვიათი მოვლენაა. შესაბამისად, ანას ნაშრომი ბევრ ემოციურ და გულისამაჩუყებელ პასაჟს შეიცავს, რაც მას ისტორიულ მნიშვნელობასთან ერთად დიდ მხატვრულ ღირებულებასაც ანიჭებს
Traduction et prise de sens... Effi Briest aux mains de trois générations
Full text linkThe original text does not age, it is said, while the translations age, and must constantly be put back on the job. Why? The first page of Théodor Fontane’s novel, Effi Briest, is a page of anthology.
Three French translations of this text have followed each other at an interval of 40 years. I will attempt to demonstrate that only one of them is unlikely to “grow old” while the other two are well imbued with the spirit and tastes of their time.
I will also mention the necessary retranslation of texts by Stefan Zweig reduced to a simple story and without any respect for style or tone.Is it possible to provide a timeless translation? I am convinced of it. I will list the criteria that I think are relevant to validate such a feat.Le texte original ne vieillit pas, dit-on, alors que les traductions vieillissent, et doivent sans cesse être remises sur le métier. Pourquoi?La première page du roman de Théodor Fontane, Effi Briest, est une page d’anthologie.
Trois traductions françaises de ce texte se sont succédé à un intervalle de 40 années. Je tenterai de démontrer que seule l’une d’elle n’est pas susceptible de «vieillir» tandis que les deux autres sont bien imprégnées de l’esprit et des goûts de leur époque. J’évoquerai aussi la nécessaire retraduction de textes de Stefan Zweig réduits à une simple histoire et sans respect aucun du style ou du ton.
Est-il possible de fournir une traduction intemporelle? J’en suis persuadée. J’énumérerai les critères qui me semblent pertinents pour valider une telle prouesse
სალომე(ა) — მხატვრული ბინარი და მთარგმნელობითი რეტროსპექტივები
No full textსაზოგადოებრივ შემეცნებაში არსებობს ცნებები, რომელთაც გარკვეული საბაზო მნიშვნელობა გააჩნიათ და დროთა განმავლობაში სხვადასხვა ისტორიული რაკურსით, ინტერპრეტაციითა და ანალიტიკით ყალიბდებიან თუ წარმოჩნდებიან. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია ის გარკვეული სახეობრივი ბინარები, რომლებიც მსოფლიო კულტუროლოგიური განვითარებისა და ცივილიზაციის შესაბამისად, ე.წ. „საწყისის შემეცნებასთან“ არიან დაკავშირებული. ასეთ სხვადასხვა ანალოგებს შორის არის ბიბლიური ტექსტი და ბიბლიური პერსონაჟი, რომელიც სხვადასხვა ისტორიულ ეტაპზე არაერთგზის იქცა შემოქმედებითი პროცესის ინსპირაციად.
ამ მიმართულებით სხვა არაერთ ანალოგს შორის უნდა მოვიხსენიოთ სალომეა — ძველი აღთქმის ემპირიული პერსონაჟი, რომელიც არ არის მთავარი გმირი, მაგრამ არის ფრიად სახეობრივი, დინამიური და წინააღმდეგობრივი პერსონაჟი.
სალომეას სახე არაერთგზის იქცა გამოწვევად მსოფლიო კულტურული პროცესისათვის, განსაკუთრებით სახვით ხელოვნებასა და ლიტერატურაში, თუმცა სალომეა, როგორც საბედისწერო ქალი და პაროლი ერთგვარი დუბლიკაციური აღქმისა, განსაკუთრებით გამოიკვეთა მოდერნისტულ მხატვრულ ტექსტებში.
ეს გამოწვევა ქართულ ლიტერტურაში მეოცე საუკუნის ოციან წლებში აირეკლა. ამ ინსპირაციის მიზეზი ოსკარ უაილდის სალომეში უნდა ვეძიოთ, რომელიც ერთიდაიმავე პერიოდში ორმა ცნობილმა ქართველმა მწერალმა, პაოლო იაშვილმა და გრიგოლ რობაქიძემ თარგმნა. თავად ფაქტიც ცხადყოფს, რომ ავტორთა სახელიდან და იმიჯიდან გამომდინარე, საქმე გვაქვს ფრიად არაორდინალურ შემთხვევასთან.
ორივე თარგმანისათვის ბაზად მოიაზრება ორი „ბინარი“- ბიბლიური და უაილდისეული, რადგან როგორც ტექსტიდან იკვეთება, ორივე მათგანია გათვალისწინებული.
მიუხედავად ამ ორი ცნობილი მწერლის მსოფლმხედველობრივი და მხატვრული არჩევანის იდენტურობისა, ეს არის ორი განსხვავებული ტექსტი, გამოხატული ინდივიდუალური ნიშნებით და ერთმანეთისაგან გამიჯნული შემოქმედებითი ფორმებით
მარი ბროსე და ქართული ისტორიული წყაროების თარგმანი
No full textFrench orientalist Marie Félicité Brosset (1802-1880) is considered as the founder of European Kartvelology. He began his work in the first haft of 19th century. There was a lot of materials and documents about Georgia in Europe at the time, but it should be noted that these references were descriptive and far from scientific research. It is precisely Marie Brosset who begins the scientific study of Georgian history, literature, grammar, numismatic, sphragistics, metrologies, chronology and other humanitarian disciplines using comparative and critical methodologies. He made a great contribution to the French translation of the texts of “The Georgian Chronicles“. In the mid-nineteenth century, Marie Brosset by translating the texts of “The Georgien Chronicales” into French, brought new life to Georgian history and introduced it to the European society. He dedicated the seven volumes to this issue. He not only translated, but also added the comments and clarifications to the Georgian historical texts.
Analyzing or identifying the features that appear in Marie Brosset’s translation process of historical sources is our research interest, namely, onomastics, toponymics, historical persons or other terminological complexity and generally the differences between the two languages.ფრანგი მეცნიერი, მარი ფელისიტე ბროსე (1802- 1880) ევროპული ქართველოლოგიის ფუძემდებლადაა მიჩნეული. მან მოღვაწეობა XIX საუკუნის პირველ ნახევარში დაიწყო. ამ პერიოდის ევროპაში მრავლად არსებობდა მასალები საქართველოს შესახებ, მაგრამ უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ცნობები აღწერილობითი ხასიათის იყო და შორს იყო სამეცნიერო კვლევისაგან. სწორედ მარი ბროსე იწყებს საქართველოს ისტორიის, ლიტერატურის, გრამატიკის, ნუმიზმატიკის, სფრაგისტიკის, მეტროლოგიის, ქრონოლოგიის და სხვა ჰუმანიტარული დისციპლინების მეცნიერულ შესწავლას წყაროთა შედარებისა და კრიტიკული ანალიზის მეთოდების გამოყენებით.
განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ღვაწლი საქართველოს ისტორიის, კერძოდ, ქართლის ცხოვრების კრებულის ტექსტების ფრანგულ თარგმანებში. XIX საუკუნის შუა წლებში მარი ბროსემ ქართლის ცხოვრების ტექსტების ფრანგულ ენაზე თარგმანით ახალი სიცოცხლე შესძინა საქართველოს ისტორიას, გააცნო ის ევროპულ საზოგადოებას. ამ საკითხს მან 7 ტომი მიუძღვნა. მან არა მარტო თარგმნა, არამედ კომენტარები და განმარტებები დაურთო ქართულ ისტორიულ ტექსტებს, რაც იმის ნიშანია, რომ მკვლევარი სიღრმისეულად გაეცნო ქართულ ისტორიულ ნარატივებს. ჩვენი ინტერესია მარი ბროსეს მთარგმნელობითი მოღვაწეობის ანალიზი, იმ თავისებურებების გამოვლენა, რომლებიც თავს იჩენს ისტორიული წყაროების თარგმანისას: ონომასტიკის, ტოპონიმიკის, ისტორიულ პირთა თუ სხვა სახის ტერმინოლოგიური სირთულეებისა და, ზოგადად, ორ ენას შორის არსებული განსხვავებების გათვალისწინების კონტექსტში
Reinventing ‘Europeanness’ as a tool of negotiation
Full text linkThe present paper was written prior to the unjustified, unprovoked full- scale Russian invasion of Ukraine in February 2022. This war has re- sulted in an unprecedented acceleration of rapprochement of Georgia to the EU, a unique event that greatly increased the dynamics of relations between the EU and Georgia. But before this one-off condition, the fun- damentals of Georgia-EU entered into stagnation. We will try to analyse the obstacles challenging closer EU-Georgian relations, and will look for a possible way out of the current lassitude. These obstacles existed even before the war in Ukraine, and they continue to exist. This paper presents the external and internal obstacles (from the point of view of Georgia), encompassing both hard and real problems, and the perceived dimensions of hindrances. Real problems are pressure on the single currency, immi- gration, and enlargement fatigue. The perceived problem is the long and subtle transformation of the EU’s image from an object of admiration to one of nihilism and even bitterness.
The paper suggests that lowering the expectations of Georgian society to that of a truly peripheral region will bring more adequate modus operan- di between the two entities, putting Georgia in a more realistic position
Communicating European Values through Ukrainian Popular Culture: Case Study of the Jean Monnet European Values in Literary Arts Module
Full text linkThe social impact of popular culture has been widely recognised and re- flected upon in the culture studies discourse. Traditionally regarded as im- manently conservative, artistically superficial, and inferior to the “high”, “elitist” or official types of culture, popular culture provides valuable in- sights into the cultural climate of the age, not only signalling the im- portant cultural shifts and transformations taking place in society, but also shaping the audience’s preferences, behaviour and values sets. For Ukraine, as a country painfully rebuilding its national identity through long-lasting resistance to Russian colonisation, and at the same time pav- ing its way towards the European political, economic, and cultural area, the matter of conceptualisation and development of pro-European cul- tural policies has become subject of ongoing public and expert discussions outlining the Ukrainian culture industry’s mission as a European values communicator. However, the industry’s actual response to this challenge remains largely unexplored. This study, aimed at investigating the exist- ing axiological climate as revealed through the popular culture products generated for and consumed by the Ukrainian audience, sums up the re- sults of 10 student research projects developed under the Erasmus+ Jean Monnet European Values in Literary Arts module implemented at Za- porizhzhya National University throughout 2018-2021. Encompassing a variety of movies and TV series produced in Ukraine within the last five years, the study attempts to reconstruct the axiological messages the products under consideration deliver to their recipients through visual and verbal codes, character concepts, inner hierarchies, core binary oppo- sitions, conflict setting, building and resolution, etc