1,721,032 research outputs found
Interkulturelle Tabu-Kommunikation. Mit Anmerkungen zur aktuellen Mediendebatte über das Burka-Verbot
No full textAn eye-tracking analysis of translation behaviour while using machine translation technology integrated into computer-assisted translation (CAT) tool
No full textDo niedawna programy wspomagające tłumaczenia (tzw. narzędzia CAT) i tłumaczenia maszynowe były postrzegane jako przeciwstawne podejścia do komputerowego wspomagania tłumaczeń. Celem narzędzia CAT nie jest zastąpienie tłumacza, a tylko usprawnienie jego pracy poprzez zapamiętywanie już przetłumaczonych par (tzw. segmentów) przechowywanych w tzw. pamięci tłumaczeniowej. Tłumaczenie maszynowe natomiast jest tłumaczeniem automatycznym wykonanym przez program i pierwotnie miało zastąpić „żywego” tłumacza. Relatywnie niedawno w branży tłumaczeniowej pojawił się nowy nurt, a mianowicie jednoczesne korzystanie z pamięci tłumaczeniowej i tłumaczenia maszynowego w ramach jednego narzędzia CAT. Ma to na celu przyśpieszenie procesu tłumaczenia pisemnego. W niniejszej pracy zostanie zatem zbadany proces, który można opisać jako tłumaczenie wykonane w narzędziu CAT z podglądem tłumaczenia maszynowego.
W badaniu został przeanalizowany program Matecat. Program ten został wybrany do analizy ze względu na to, że, według jego twórców, jego celem jest pogłębienie integracji tłumaczenia maszynowego i konwencjonalnego (tzw. human translation) w ramach narzędzia wspomagającego tłumaczenie.
W badaniu wykorzystana została metoda okulograficzna pozwalająca na ewaluację wysiłku kognitywnego podczas pracy w narzędziu CAT z uruchomionym podglądem tłumaczenia maszynowego (czyli na stwierdzenie, czy rzeczywiście taki tryb tłumaczenia jest mniej pracochłonny niż zwykłe tłumaczenie w programie CAT) oraz na stwierdzenie, czy układ graficzny tego programu jest przyjazny tłumaczowi.
W badaniu zostały poddane obserwacji dwa procesy – tłumaczenie w narzędziu CAT bez podglądu tłumaczenia maszynowego (jako proces podstawowy) i tłumaczenie z podglądem tłumaczenia maszynowego. Badanie umożliwiło zatem porównanie tych dwóch procesów oraz sprawdzenie, czy aktywność wzrokowa ujawnia znaczące różnice pomiędzy nimi.
Praca składa się z Wprowadzenia i trzech rozdziałów. We Wprowadzeniu przedstawione są usystematyzowane pojęcia (w tym problemy terminologiczne) oraz ogólne uwagi dotyczące badania (opis przedmiotu i tematu badań, uzasadnienie wyboru, zarys problemu badawczego oraz pytania badawcze). Na końcu przedstawione są zarys oraz struktura pracy.
Rozdział pierwszy ma na celu przedstawienie technologii, która stanowi przedmiot niniejszej pracy, a mianowicie tłumaczenia wspomaganego komputerowo i jego „podrodzaju” – tłumaczenia wspomaganego przez system tłumaczenia maszynowego (tzn. tłumaczenia w programie CAT z podglądem tłumaczenia maszynowego), jej historii i aktualnego miejsca w branży tłumaczeniowej, a także programu CAT, który został wykorzystany w badaniu.
Rozdział drugi ma na celu próbę odpowiedzi na pytanie: co wiemy, a czego jeszcze nie wiemy jeśli chodzi o tłumaczenia w programie CAT z podglądem tłumaczenia maszynowego? Innymi słowy przedstawia on podstawowe zagadnienia związane z badaniami w dziedzinie, która jest przedmiotem niniejszej rozprawy doktorskiej. Omówione zostały również rozważania metodologiczne, które stanowią podstawę badania.
Trzeci rozdział składa się z dwóch części: opisu badania i opisu jego wyników. W pierwszej części omówione zostały układ i warunki prowadzenia badania oraz charakterystyka grup. Oddzielny podrozdział poświęcony został procedurze analizy wyników. W drugiej części zaprezentowane są wyniki badania według różnych typów danych uzyskanych przy pomocy okulografu oraz programu Matecat. Analiza została przeprowadzona na poziomie tłumaczenia całego tekstu w programie Matecat oraz na poziomie tłumaczenia poszczególnych segmentów.
Praca kończy się podsumowaniem, gdzie zaprezentowane są również implikacje dydaktyczne i wskazane są kierunki możliwych dalszych badań.Until recently translation memory (TM) used in computer-aided translation (CAT) tools and machine translation (MT) were perceived as opposite approaches to using technology in translation — the initial aim of MT is to replace a human translator and the aim of TM is to optimize and expedite human translation workflow. In the last years thanks to progress in the field of machine translation and learning, performative MT has been increasingly implemented in CAT tools giving translators additional suggestions, especially when it comes to the segments from the „no match” category. The latter results in a situation where the translator can edit both TM matches and MT output within a single CAT tool. This work is devoted to such a phenomenon, the so-called MT-enhanced computer-aided translation which is nowadays present in translators’ practice but yet not given much attention to by linguists.
The dissertation seeks to advance the knowledge about MT integration in the Matecat CAT tool and to investigate its effectiveness through the use of eye tracking methodology. The selection of the eye tracking methodology was driven by the fact that it has been successfully used for both cognitive load-related and software usability studies. Thus it allowed the author to investigate the cognitive load of participants performing translation in the Matecat tool in MT suggestion and no-MT suggestion mode and to explore the usability of the program being run in these two modes. The analysis of empirical data is preceded by theoretical considerations of the current state of research in the field. Yet the ultimate goal of this dissertation is to present implications on the use of MT in CAT tools. The author believes that a proper understanding of the mechanisms underlying MT-enhanced CAT translation is an important determinant of its effective use.
The Introduction presents the topic, goals, questions and an outline of the research. It also introduces data types as well as data collection procedures.
Chapter 1 provides an overview of computer-aided translation and its special type — MT-enhanced computer-aided translation, both its history and current place in the translation industry. Moreover, it gives an insight into the growing popularity of this form of translation and its use in translators’ practice. The core features of the Matecat CAT tool which was used in the study are also discussed in this chapter.
Chapter 2 addresses the theoretical framework of the work with a special focus on anthropocentric language theory developed by F. Grucza and the use of eye tracking in linguistics studies. It delineates the current state of research in the field in an attempt to answer the question: what do we know and what do we not yet know when it comes to MT-enhanced CAT translation? This chapter lays out the theoretical foundations propelling the study conducted for the purpose of this dissertation.
Chapter 3 consists of two parts: the outline of the study and the presentation of the study results. The first part provides an overview of the study conditions, the equipment used, the study material (text) and the research groups. It also addresses the results analysis procedure as well as eye tracking metrics and parameters that were taken into consideration. The second part of the chapter is devoted to the presentation of the study results according to different types of eye tracker data obtained as well as data generated by the Matecat program. The analysis was carried out at the level of the entire text as well as its particular segments.
The work ends with a summary, where the implications propelled by insights from the research project are discussed and the directions of possible further research are indicated. The findings are presented in relation to the research questions. Also, the limitations of the study are acknowledged
Company's annual report within a professional communication context (based on reports produced by Polish and British listed companies)
No full textPrzejście na system gospodarki rynkowej w naszym kraju doprowadziło do wyło¬nienia się zbiorowości specjalistów, którzy zaczęli funkcjonować w nieistniejących wcześniej obszarach rodzącego się w Polsce rynku kapitałowego i giełdowego. Po¬wstawanie nowych grup zawodowych wiązało się z wytwarzaniem nowych języków specjalistycznych, którymi musieli oni posługiwać się i tworzyć nowe gatunków tekstów specjalistycznych. Wzrosło także instrumentalne znaczenie tekstów sprawozdawczych, które obok spełniania swej tradycyjnej funkcji informacyjnej, stały się znaczącymi narzędziami oddziaływania zarządów spółek na postawy i zachowania odbiorców. Ta instrumentalna rola tekstu sprawozdawczego stanowi myśl przewodnią i podstawowy problem badawczy rozprawy. Zbadanie roli tekstów sprawozdawczych spółek, a za ich pośrednictwem lepsze poznanie języka specjalistów biznesu, uznałem za ważne zadanie badawcze, które według mojego rozeznania, nie było dotychczas w Polsce podejmowane.
Temat rozprawy mieści się w ramach lingwistyki szczegółowej języków specjalistycznych, która obejmuje badania zmierzające do zrekonstruowania idiolektów specjalistów i polilektów wspólnot zawodowych, a w tym przypadku społeczności zawodowej ludzi biznesu. Badania te mogą być wykonane jedynie w drodze analizy korpusu tekstów specjalistycznych tworzonych przez konkretnych specjalistów. Głównym obiektem analizy jest tekst specjalistyczny raportu spółki giełdowej – odmiana pisana tekstu monologowego stanowiącego narzędzie komunikacji specjalistycznej w sferze biznesu.
Rozprawa składa się z ośmiu rozdziałów. W rozdziale pierwszym zostały omówione podstawy teoretyczne, w oparciu o które, rozwijam swoje tezy i koncepcje. W rozdziale tym jest przedstawione ponadto zwięzłe omówienie stanu badań nad komunikacją i pragmatyką językową. Rozdziały 2, 3 i 4 poświęcone są kolejno analizie komunikacji, języka i tekstu w sferze biznesu. Opisaniu tekstu specjalistycznego, jakim jest raport przedsiębiorstwa, poświęcony jest rozdział piąty. W rozdziałach szóstym i siódmym zostały zaprezentowane wyniki analizy wybranych tekstów raportów oraz listów prezesów spółek polskich i brytyjskich, stanowiących podstawową część narracyjną tych raportów. Wnioski z przeprowadzonej analizy są przedstawione w ostatnim, ósmym rozdziale rozprawy.
Badanie tekstów raportów spółek giełdowych zostało przeprowadzone na materiale korpusu tekstów porównywalnych, tworzonych przez analogiczne społeczności spe¬cjalistów polskich i brytyjskich z tych samych dziedzin, tworzących taki sam gatu¬nek tekstu oraz na ten sam temat. Badane teksty raportów należą do dwóch jednolitych obszarów działalności spółek notowanych na giełdach, a mianowicie: sektora produkcji wyrobów cukierniczych oraz bankowości. Algorytm postępowania badawczego składał się następujących podstawowych czynności badawczych:
analiza kontekstu tworzenia tekstu raportu;
identyfikacja struktury retorycznej tekstu;
określenie typów realizowanych w tekstach aktów mowy;
ustalenie proporcji ilościowych poszczególnych typów aktów mowy realizowanych w tekście;
zbadanie frekwencyjności występowania jednostek leksykalnych w tekście;
analiza konfrontatywna korpusów tekstów angielskich i polskich w celu wykrycia podobieństw i różnic zarówno na płaszczyźnie pragmatycznej jak i na płaszczyźnie wyrażeniowej tekstów w obu językach;
wnioski.
W rozprawie zostały opisane kolejne etapy realizacji badania, które potwierdziło zasadność hipotezy, iż tekst raportu spółki giełdowej jest tekstem polifunkcyjnym, reprezentującym intencje twórcy zmierzającego nie tylko do skonstruowania w umyśle odbiorcy pewnych znaczeń i faktów, ale także dążącego w mniej lub bardziej eksplicytny sposób do ukształtowania jego przekonań, zbudowania pozytywnego wizerunku firmy, wytworzenia klimatu zaufania i więzi z odbiorcą tekstu sprawozdawczego. Twórca raportu spółki stara się oddziaływać na odbiorcę za pomocą różnego szerokiego wachlarza środków językowych i aktów mowy, które zostały opisane w rozprawie. Wprawdzie badanie potwierdza przewagę ilościową aktów informacyjnych nad pozostałymi typami aktów mowy realizowanych w tekstach sprawozdawczych, to jednak w tekstach raportów reprezentowane są także, choć w mniejszej proporcji, pragmatyczne lub nacechowane pragmatycznie akty mowy, które świadczą o pragmatycznych intencjach twórców tych raportów.
Reasumując, zrealizowane badania empiryczne oraz przeprowadzona analiza piśmiennictwa naukowego, potwierdziły zasadność hipotezy badawczej o instrumentalnej, a nie tylko informacyjnej roli tekstu raportu spółki giełdowej.
The transformation and shift towards market economy in our country led to the emergence of new groups of specialists that had not existed before, especially on the stock exchange and in the capital market. This also led to the appearance of specialized languages and texts in order to respond to their communication needs. The dissertation aims at exploring the role and function of company's report in the new economic contexts of our country. The main hypothesis states that a company's report is not only an informative document but is also produced with a pragmatic intention of influencing the investors who are the main recipients of this document. In order to investigate this instrumental role of reports, a corpus composed of Polish and British reports has been examined with special focus on calculating the frequency of occurrence of speech acts and other linguistic characteristics that might point to the pragmatic intentions of their authors. This research comfirmed the hypothesis about the pragmatic and not only informative function of a company's report
Polish and English medical case reports in confrontative framing, exemplified by otorhinolaryngological texts
No full textLink archiwalny https://depotuw.ceon.pl/handle/item/285824354
Communication in public administration. A linguistic evaluation of the problem on the example of communication within coordination of social security systems in the EU
No full textAssessment of the Perception of Computer Games Linguistic Localization Based on Eye-tracking Data
No full textCelem niniejszej rozprawy była próba porównania odbioru wzrokowego pełnej i częściowej
lokalizacji językowej wybranej komputerowej przygodowej gry akcji z odbiorem oryginalnej
wersji językowej tej gry. Celem rozprawy była także próba przedstawienia wyników krytycznej
analizy dotychczasowych rozważań i badań nad lokalizacją językową gier wideo, w
szczególności gier komputerowych, jakie zostały przeprowadzone na gruncie translatoryki, a
także uwag pochodzących z praktyki translacyjnej. Wyniki krytycznego oglądu literatury
przedmiotu uzupełniłem o wyniki własnych badań eksperymentalnych wykorzystujących
metodologię okulograficzną.
Translatoryka podjęła kwestie związane z procesem tworzenia nowych wersji językowych
gier wideo na początku XXI wieku. W tym samym czasie wprowadziła ona też do swoich metod
badawczych metodę okulograficzną. Jak wynika z przeprowadzonej analizy dostępnych
publikacji naukowych, nie wykonano jednak dotąd udanej próby połączenia tych dwóch
zagadnień w ramach jednego projektu badawczego.
Zrealizowany przeze mnie projekt badawczy, w ramach którego przeprowadzono
eksperyment okulograficzny miał na celu analizę uwagi wzrokowej na obszarze napisów
dialogowych, nakładek oraz ekranów dodatkowych w pełnej angielskiej, częściowej polskiej
oraz pełnej polskiej wersji językowej gry Shadow of the Tomb Raider u osób mających duże
lub bardzo duże doświadczenie z grami wideo, ale różniących się między sobą poziomem
kompetencji translacyjnych i translatorycznych.The present thesis is aimed at comparing visual perception of full and partial language
localization of an action adventure computer game juxtaposed with the perception of its original
language version. Another objective of the thesis is trying to critically analyse the results of
theoretical considerations and experiments addressing language localization of video games,
especially computer games, by translation-studies scholars and remarks by translation
practitioners. The results of this critical analysis of the literature on the subject have been
supplemented with the results of the experiments utilising eye tracking methodology carried
out by the author of the thesis.
Translation scholars raised the questions regarding the process of creating new language
versions of video games at the beginning of 21st century. At the same time, eye tracking
methodology was added to the spectrum of translation-studies methods. As it has been
discovered while analysing the available scientific publications, no successful trial of
combining the two issues within one research project has been conducted to date.
Consequently, the research project described here included carrying out an eye tracking
experiment and has been aimed at analysing visual attention at the area of dialogue subtitles,
overlays and additional screens in the full English, as well as partial and full Polish language
versions of the Shadow of the Tomb Raider game among subjects having vast and very vast
experience with video games, who differed from one another with the levels of translation
competence and formal university translation trainin
Sposoby transferencji wiedzy specjalistycznej
Get PDFLink archiwalny https://depotuw.ceon.pl/handle/item/70
Analiza okulograficzna procesu tłumaczenia wspomaganego komputerowo. Tłumaczenie niemieckich aktów administracyjnych na język polski
No full textMotywy podjęcia tematyki
Podstawą analizy ruchów gałek ocznych w procesie translacji jest teoria Marcela A. Justa i Patrice A. Carpenter z 1976, która łączy czas fiksacji wzroku na danym elemencie tekstu z czasem jego kognitywnego przetwarzania. Bazując na tym założeniu badacze procesu tłumaczenia próbują odtworzyć i poznać zależności pomiędzy recepcją bodźca, a sposobem jego przetwarzania. Powodem mojego zainteresowania badaniami okulograficznymi jest podejście antropocentryczne do translatoryki rozwinięte przez Sambora Gruczę, zgodnie z którym w centrum zainteresowania znajdują się konkretni tłumacze wraz z ich właściwościami translacyjnymi. Poznanie właściwości okoruchowych w relacji do właściwości translacyjnych tłumaczy stanowił główny cel badań okulograficznych w mojej pracy. Właściwości translacyjne tłumaczy tekstów specjalistycznych determinuje wiedza specjalistyczna niezbędna dla rozumienia tekstu wyjściowego oraz adekwatnej produkcji tekstu docelowego. Dlatego też punktem wyjścia mojej pracy jest zebranie oraz opis relewantnych z punktu widzenia translacji uwarunkowań prawnych, kulturowych oraz systemowych niezbędnych dla zrozumienia natury oraz roli polskich i niemieckich aktów administracyjnych.
Powodem wyboru aktów administracyjnych jako tekstów wyjściowych są ich specyficzne właściwości lingwistyczne oraz prawne, wywodzące się z właściwego dla danej kultury prawnej sposobu rozumienia działań administracji oraz natury prawno-administracyjnej instytucji prawnych. Z tego powodu od dawna obserwuję potrzebę opisu oraz porównania sposobu rozumienia aktów administracyjnych zarówno z perspektywy polskiego, jak i niemieckiego systemu prawnego pod kątem problemów translacyjnych. Poznanie różnic w sposobie rozumienia aktów administracyjnych w systemach prawnych Polski oraz Niemiec warunkuje ustanowienie przez tłumacza hierarchii wymagań, które muszą być spełnione przy produkcji tekstu docelowego. Z tego powodu najpierw przedstawione zostały zależności kulturowe, prawne oraz językowe niezbędne dla kształtowania procesów kognitywnych zachodzących podczas tłumaczenia. Wyniki przeprowadzonych badań okulograficznych miały powiązać sposób recepcji tekstu wyjściowego oraz docelowego z procesami kognitywnymi, aby uzyskać nową wiedzę dotyczącą przetwarzania kognitywnego tłumaczy.
Budowa pracy
Opis polskich i niemieckich aktów administracyjnych rozpoczęłam od przedstawienia ich mocy obowiązującej w krajach członkowskich Unii Europejskiej, a także od omówienia ratio legis podstaw prawnych uzasadniających sięganie przez organy władzy państwowej do tej formy działań administracji. W celu zrozumienia znaczenia oraz sposobu postrzegania władczych form działania administracji w ramach polskiego i niemieckiego systemu prawnego koniecznym było przedstawienie poglądów doktrynalnych służących za wskazówkę interpretacyjną norm obowiązującego prawa regulujących procedurę wydawania władczych aktów administracyjnych. Ponadto została omówiona polska i niemiecka struktura prawa administracyjnego w zakresie niezbędnym dla zarysowania potencjonalnego kręgu odbiorców i nadawców aktów administracyjnych. Oprócz tego porównano podstawy prawne wydawania polskich i niemieckich aktów administracyjnych, obligatoryjne elementy dotyczące budowy aktów oraz przedstawiono wskazówki interpretacyjne dotyczące natury aktów administracyjnych sformułowane przez doktrynę oraz orzecznictwo. Podobieństwa i różnice w podejściu zarówno w polskim jak i niemieckim prawie administracyjnym zostały uwypuklone, a także wyciągnięto na tej podstawie wnioski dotyczące wymagań stawianych tłumaczom tego rodzaju tekstów. Władczy charakter aktów administracyjnych, ich indywidualnie wiążącą moc, przytoczenie podstawy prawnej oraz uzasadnienia decyzji ukazują występowanie w aktach administracyjnych zarówno elementów tekstu prawnego, jak i prawniczego.
Zauważono, że definicja polskiego aktu administracyjnego została wypracowany na gruncie doktryny i jego regulacja nie została przeniesiona na grunt prawa powszechnie obowiązującego, przy czym niemiecki „Verwaltungsakt” posiada definicję legalną w ustawie. W dalszym opisie polskich i niemieckich aktów administracyjnych dokonano próby porównania niemieckiego „Verwaltungsakt” i jego podtypu „Allgemeine Verfügung” z polską „decyzją administracyjną” oraz „postanowieniem administracyjnym”. Zwrócono uwagę na podobieństwa i różnice wynikające z przeprowadzonego porównania.
W trzecim rozdziale pracy przedstawiono i opisano najbardziej rozpowszechnione metody badania procesów kognitywnych zachodzących w głowie tłumacza podczas procesu tłumaczenia oraz najważniejsze wyniki tych badań. Badania przetwarzania kognitywnego tłumaczy na większą skalę rozpoczęto już w 1986 r., kiedy to Hans P. Krings użył protokołów głośnego myślenia dla zbadania strategii translacyjnych studentów wykonujących tłumaczenia. W następnej kolejności w badaniach translacyjnych uznanie zdobyła metoda retrospekcji pozwalająca zebrać komentarze tłumaczy odnośnie procesu tłumaczenia oraz metoda badania użycia klawiatury (tzw. key-logging) bazująca na specjalnie stworzonym do tego celu programie Translog, umożliwiającym rejestrację użycia klawiatury. Długość pauz interpretowano jako wskaźnik pracy kognitywnej.
W czwartym rozdziale skupiono się na opisie metody okulograficznej oraz sposobu zastosowania badań okulograficznych w translatoryce. Ponadto przedstawiono podstawy teoretyczne tej metody oraz najważniejsze przeprowadzone do tej pory badania z zastosowaniem metody okulograficznej oraz ich wyniki. Uwagę zwrócono na badania polskich i obcych ośrodków, które mały decydujący wpływ na rozwój omawianej metody. Zastosowanie badań okulograficznych do metod opisanych w rozdziale poprzednim umożliwiły ich rewizję i rozwój. Szeroko rozpowszechnioną do tej pory metodę badania użycia klawiatury (tzw. key-logging) stosowaną z wykorzystaniem programu Translog powiązano z badaniami okulograficznymi. Jednakże program Translog wymuszał poruszanie się w nieużywanym przez tłumaczy i poniekąd sztucznym interfejsie, co mogło mieć znaczny wpływ na ruchy gałek ocznych badanych. Niejednokrotnie w literaturze przedmiotu formułowane były uwagi (np. przez Susannę Göpferich) wysuwane pod kątem przeprowadzenia takiego rodzaju badań okulograficznych, które umożliwiały by rejestrację ruchów gałek ocznych badanych wykonujących tłumaczenie w typowym dla tłumaczy interfejsie z rejestracją wszelkich manipulacji dokonywanych w czasie tłumaczenia. Zrealizowanie tego zamierzenia w danej pracy okazało się możliwe dzięki użyciu metody dynamicznych obszarów zainteresowania przy analizie danych, na którą zwrócił uwagę Kenneth Holmqvist w 2011 roku.
Rozdział piąty poświęcono opisowi badania okulograficznego procesu tłumaczenia pisemnego oraz przedstawiono jego wyniki. Badanie okulograficzne procesu tłumaczenia pisemnego, będące podstawą mojej rozprawy doktorskiej, zostało przeprowadzone z udziałem piętnastu osób, studentów ostatnich lat studiów drugiego stopnia w Instytucie Komunikacji Specjalistycznej i Interkulturowej. Badanie przeprowadzono w Laboratorium Eksperymentalnej Lingwistyki Okulograficznej. Tłumaczenie wykonywano przy użyciu komputera zintegrowanego z okulografem, który za pomocą kamer w podczerwieni automatycznie rejestrował ruchy gałek ocznych badanych. Badanych podzielono na trzy pięcioosobowe grupy. Każda pięcioosobowa grupa tłumaczyła inny akt administracyjny na język polski. Na 22 calowym monitorze studenci wyświetlali tekst wyjściowy w formacie PDF, edytor tekstu, w którym tworzony był tekst docelowy oraz przeglądarkę internetową, służącą do wyszukiwania niezbędnej informacji. Zarówno obszar tekstu wyjściowego, docelowego, przeglądarki internetowej, jak i obszar każdego pojedynczego wyrazu w tekście wyjściowym oraz docelowym zdefiniowany był jako obszar zainteresowania. Dla każdego badanego obszaru zainteresowania wybrano parametry, które mogłyby być najbardziej miarodajne dla analizy rozkładu uwagi probantów, czyli długość fiksacji, liczba fiksacji, całkowita długość fiksacji i sakad oraz szerokość źrenicy. Wymienione w tym miejscu parametry służyły do tej pory określaniu intensywności pracy kognitywnej w procesie tłumaczenia. Otrzymane wartości parametrów zarówno podczas wstępnej recepcji tekstu, a także następczej recepcji tekstu wyjściowego oraz docelowego w trakcie procesu tłumaczenia przeanalizowano statystycznie pod kątem ich wzajemnych relacji, a także pod kątem największych średnich tych parametrów podczas recepcji i produkcji poszczególnych części mowy.
Wyniki eksperymentu
Parametry uzyskane podczas wstępnej recepcji tekstu polegającej na przeczytaniu tekstu wyjściowego porównano pod kątem zachodzących korelacji pomiędzy nimi. Ustalono istnienie pozytywnej korelacji pomiędzy parametrem długości fiksacji i liczby fiksacji, co świadczy o zależności procesów sterującymi tymi parametrami. Jednakże nie odnotowano istotnie statystycznej korelacji pomiędzy szerokością źrenicy a długością fiksacji. Na tej podstawie można stwierdzić, że parametr długości fiksacji oraz liczby fiksacji są ze sobą powiązane i świadczą o współzależnych procesach kognitywnych. Natomiast parametr szerokości źrenicy nie koreluje z wcześniej wymienionymi parametrami. Na podstawie analizy wykresu punktowego zauważono, że parametr średniej długości fiksacji koreluje pozytywnie z szerokością źrenicy tylko do poziomu 3,1 mm szerokości źrenicy. Przy dalszym zwiększeniu się szerokości źrenicy nie zachodzi korelacja z parametrem długością fiksacji. Powyższe wnioski pomogły uzyskać wiedzę o relacjach pomiędzy parametrami oraz wpłynęły na zastosowanie oraz interpretację wyników w dalszych etapach badania.
Ponadto dokonano pomiaru zależności pomiędzy długością spoglądania na klawiaturę oraz na monitor podczas produkcji tekstu wyjściowego a szybkością wykonywania tłumaczenia. Niniejsze porównanie miało na celu sprawdzenie, czy tzw. pisanie bezwzrokowe będzie miało wpływ na czas produkcji tekstu docelowego oraz przyśpieszy proces tłumaczenia. Zgromadzone dane okulograficzne, nagrania kamery wideo oraz screen recording umożliwiły ustalenie czasu spoglądania na klawiaturę podczas produkcji tekstu. Badanie statystyczne nie wykazało istnienia istotnej korelacji pomiędzy długością spoglądania na klawiaturę oraz szybkością tłumaczenia. Na tej podstawie można wysnuć wniosek dotyczący potencjonalnego wpływu umiejętności pisania bezwzrokowego na czas tłumaczenia.
Ponadto zauważono, że czas poświęcony formatowaniom tekstu docelowego wynosił od ok. 6 do 30 procent całkowitego czasu tłumaczenia, przy czym formatowanie tekstu wykonywane podczas tłumaczenia wpływało niekorzystnie na czas tłumaczenia. Dokonywanie formatowania tekstu po zakończeniu tłumaczenia umożliwiało szybsze uporanie się z tym zadaniem. Na tej podstawie można sformułować wniosek usprawniający proces tłumaczenia.
Przeprowadzając analizę statystyczną parametrów czasu fiksacji (fixation duration), liczby fiksacji (fixation count), czasu fiksacji i sakad (dwell time) oraz szerokości źrenicy (avarage pupil diameter) podczas recepcji całych obszarów zainteresowania, takich jak: tekst wyjściowy, tekst docelowy i przeglądarka internetowa otrzymano w przypadku trzech pierwszych parametrów istotnie statystycznie wyniki. Jedynie parametr szerokości źrenicy nie wykazał przy recepcji trzech w.w. obszarów zainteresowania istotnych statystycznie różnic. Pozostałe trzy parametry (czas fiksacji, liczba fiksacji, czas fiksacji i sakad) wykazały istotnie wyższe wartości podczas pracy z tekstem docelowym niż z tekstem wyjściowym. Otrzymany wynik wskazuje, że praca kognitywna jest znacząco większa podczas produkcji i recepcji tłumaczenia niż podczas recepcji tekstu wyjściowego. Jeśli chodzi o różnicę w recepcji tekstu wyjściowego oraz przeglądarki internetowej żaden z wymienionych parametrów nie wykazał istotnych różnic. Zatem brak jest podstaw, aby twierdzić, że praca kognitywna podczas recepcji tekstu wyjściowego nie jest intensywniejsza podczas pracy z przeglądarką internetową.
W części poświęconej właściwej analizie recepcji poszczególnych wyrazów w tekście wyjściowym oddzielono wyrazy ze sformatowaną czcionką od wyrazów bez sformatowanej czcionki. Celem tego zabiegu była eliminacja dwuznaczności interpretacyjnej wyników. Badania statystyczne wykazały, że wszystkie trzy parametry, czyli długość fiksacji, liczba fiksacji oraz szerokość źrenicy różnią się istotnie statystycznie podczas recepcji wyrazów ze sformatowaną czcionką zarówno podczas wstępnej recepcji tekstu wyjściowego, jak i podczas tłumaczenia. Następcza analiza post hoc ukazała, które sposoby formatowania czcionki wpływają w największej mierze na powyższe parametry. Największą liczbę istotnie statystycznych wyników otrzymano badając wpływ rodzajów formatowań czcionki na szerokości źrenicy. Zarówno podczas wstępnej recepcji tekstu przed tłumaczeniem oraz w trakcie tłumaczenia największy wpływ na rozszerzenie źrenicy miała kombinacja kilku rodzajów formatowań, mianowicie podkreśleń z pogrubieniami, a także podkreśleń z pogrubieniem wraz z zastosowaniem wielkich liter. Na tej podstawie można stwierdzić, że zastosowanie kombinacji formatowań wraz z podkreśloną czcionką w największym stopniu wpływało na reakcję oka. Natomiast parametr szerokości źrenicy nie wykazał istotnych statystycznie różnic podczas recepcji wyrazów bez formatowania. Stąd można wysnuć wniosek, że parametr ten nie byłby miarodajny dla badania procesów kognitywnych zachodzących podczas recepcji części mowy, lecz byłby odpowiedni dla opisu recepcji formatowań w tekście.
Dla zbadania różnic pomiędzy recepcją poszczególnych części mowy (bez formatowań) w tekście wyjściowym i docelowym użyto dwóch parametrów: długości fiksacji i liczby fiksacji. Przedmiotem analizy były następujące części mowy w niemieckim tekście wyjściowym: rzeczowniki będące terminami, sformatowane rzeczowniki będące terminami, zwykłe rzeczowniki nie będące terminami, czasowniki, przymiotniki, przyimki, rodzajniki, spójniki oraz zaimki. Dwa badane parametry wykazały istotnie statystyczną różnicę podczas recepcji w.w. części mowy. Najdłuższe fiksacje odnotowano na stosunkowo krótkich i prostych częściach mowy. Podczas wstępnej recepcji tekstu w języku niemieckim najdłuższe fiksacje odnotowano na rodzajnikach, zaimkach i spójnikach, zaś w czasie tłumaczenia na spójnikach i zwykłych rzeczownikach. Podczas tłumaczenia długość fiksacji była istotnie statystycznie większa podczas recepcji tekstu docelowego w języku polskim, niż podczas recepcji tekstu w języku niemieckim. Pod względem długości fiksacji nie stwierdzono istotnie statystycznych różnic w recepcji części mowy w języku polskim, natomiast w czasie recepcji tekstu w języku niemieckim repecja poszczególnych części mowy różniła się istotnie. Fiksacje były dłuższe na częściach mowy podczas produkcji tłumaczenia, zaś krótsze na częściach mowy podczas recepcji tekstu oryginału. Ponadto długość fiksacji nie wahała się istotnie podczas recepcji tekstu tłumaczenia na język ojczysty, tylko podczas recepcji tekstu w języku obcym. Najdłuższe fiksacje na stosunkowo krótkich częściach mowy i nie związanych z wiedzą specjalistyczną świadczyć mogą o zachodzących procesach związanych z rozumieniem tekstu. Zatem to nie terminy specjalistyczne wywołały najdłuższe fiksacje, tylko rodzajniki, spójniki, zaimki oraz rzeczowniki nie będące terminami.
Potwierdzenie uzyskanych wniosków dotyczących parametru długości fiksacji mogły być wysnute analizując parametr liczby fiksacji. Parametr liczby fiksacji wykazał najwięcej istotnych statystycznie wyników w porównaniu z pozostałymi wskaźnikami okoruchowymi. Największą liczbę fiksacji wykazały części mowy (zarówno w tekście wyjściowym, jak i docelowym) będące sformatowanymi rzeczownikami-terminami oraz niesformatowanymi rzeczownikami terminami.
Zaś w ankiecie badani wskazali rzeczowniki będące terminami specjalistycznymi jako te części mowy, które stworzyły najwięcej problemów translacyjnych. Wyliczenia statystyczne potwierdziły ten stan rzeczy, gdyż to właśnie rzeczowniki będące terminami spowodowały największą liczbę fiksacji. Zasadnym wydaje się powiązanie parametru liczby fiksacji ze świadomym rozwiązywaniem problemów translacyjnych.
Wnioski końcowe
Porównując wyniki badania okulograficznego, statystycznego oraz ankietowego można wysnuć wniosek dotyczący relacji procesów kognitywnych związanych z rozwiązywaniem problemów translacyjnych z parametrem liczby fiksacji, zaś procesy związane z rozumieniem tekstu z parametrem długości fiksacji. Najwyższe wskaźniki parametrów długości i liczby fiksacji odnotowano podczas recepcji tłumaczenia w języku ojczystym. Z tego wynika, że procesy kognitywne związane z rozumieniem tekstu oraz rozwiązywaniem problemów translacyjnych najwyraźniej manifestowały się podczas przetwarzania produkowanego tekstu tłumaczenia w języku ojczystym. Podczas recepcji tekstu wyjściowego w języku obcym procesy kognitywne związane z rozumieniem tekstu manifestujące się za pomocą długości fiksacji były mniejsze i uwidoczniły się w największym stopniu podczas recepcji niemieckich rodzajników, zaimków i koniunkcji. Natomiast podczas recepcji tekstu docelowego w języku ojczystym procesy związane z rozumieniem tekstu były intensywniejsze niż podczas recepcji tekstu niemieckiego, co wynika z istotnie statystycznie dłuższych fiksacji podczas recepcji obszaru zainteresowania będącego tłumaczeniem. Ponadto nie odnotowano istotnych statystycznie zmian intensywności procesów związanych z rozumieniem podczas recepcji poszczególnych części mowy w tekście polskim, co może być związany z faktem, że język polski jest językiem ojczystym osób badanych i procesy związane z rozumieniem były intensywniejsze i bardziej jednolite. Bazując na wynikach statystycznych oraz ankietowych parametr liczby fiksacji powiązać można ze świadomymi procesami związanymi z rozwiązywaniem problemów translacyjnych, natomiast parametr długości fiksacji z procesami rozumienia tekstu
An eye-tracking analysis of translation behaviour while using machine translation technology integrated into computer-assisted translation (CAT) tool
No full text
- …
