1,721,030 research outputs found
Udział polskich uczonych poza granicami kraju w tworzeniu kierunków sowietologii po drugiej wojnie światowej
Get PDFTHE PARTICIPATION OF POLISH SCHOLARS OUTSIDE THE COUNTRY’S BORDERS INCREATING THE DIRECTIONS OF SOVIETOLOGY AFTER WORLD WAR IIThe article presents the participation of Polish scholars in the research on Russia and on the Union of Soviet Socialist Republic after World War II, which was conducted in scientific centers of Europe and the United States. Describing the participation of Poles and of people of Polish descent, the author comes to the conclusion that the scholarly interest in Russia both in Poland and among Polish emigrants dates at least for several generations and concerns many fields of scientific endeavor. In particular, the article pinpoints and describes the conceptions of such scholars as Jan Kucharzewski and Richard Pipes historiography, Adam Ulam, Leopold Łabędź and Zbigniew Brzeziński political science, with special emphasis placed upon a theory of international relations, Father Innocenty Bocheński, Leszek Kołakowski and Andrzej Walicki history of ideas and philosophy, and even economic science Stanislaw Swianiewicz. As the author contends, both disciplinarily and substantively, their efforts mark a very important contribution, constituting significant achievements of Polish science, notwithstanding the fact that many scholars have declared and still declare only possessing Polish origins, often considering themselves to be Americans. The subject of the article is also a field for further scholarly research which is worth exploring and which the author intends to undertake.THE PARTICIPATION OF POLISH SCHOLARS OUTSIDE THE COUNTRY’S BORDERS INCREATING THE DIRECTIONS OF SOVIETOLOGY AFTER WORLD WAR IIThe article presents the participation of Polish scholars in the research on Russia and on the Union of Soviet Socialist Republic after World War II, which was conducted in scientific centers of Europe and the United States. Describing the participation of Poles and of people of Polish descent, the author comes to the conclusion that the scholarly interest in Russia both in Poland and among Polish emigrants dates at least for several generations and concerns many fields of scientific endeavor. In particular, the article pinpoints and describes the conceptions of such scholars as Jan Kucharzewski and Richard Pipes historiography, Adam Ulam, Leopold Łabędź and Zbigniew Brzeziński political science, with special emphasis placed upon a theory of international relations, Father Innocenty Bocheński, Leszek Kołakowski and Andrzej Walicki history of ideas and philosophy, and even economic science Stanislaw Swianiewicz. As the author contends, both disciplinarily and substantively, their efforts mark a very important contribution, constituting significant achievements of Polish science, notwithstanding the fact that many scholars have declared and still declare only possessing Polish origins, often considering themselves to be Americans. The subject of the article is also a field for further scholarly research which is worth exploring and which the author intends to undertake
Samodzierżawie a konstytucjonalizm. Dylematy kształtowania rosyjskiego konstytucjonalizmu w latach 1905–1917
No full textAUTOCRACY VERSUS CONSTITUTIONALISM. THE DILEMMAS OF SHAPING THE RUSSIAN CONSTITUTIONALISM DURING THE YEARS 1905–1917The paper presents the basic principles of the constitutions of the Union of Soviet Socialist Republics adopted during the existence of this state in the years 1917–1991. On the basis of fundamental ideas of the constitutions, the author depicts an image of the so-called Soviet constitutionalism under volatile conditions ranging from the pure revolutionary state to the more classical form of political and legal system presented in the constitutional form. The article concerns specific features of the Soviet constitutionalism, distinguishing it from the classical constitutional models. To a limited extent, the paper also concerns the difference between the theory and practice of the first state of workers and peasants and the first utopia in power, as the Soviet state was described by the scholars of the subject.In the last sphere, the author underlined, in particular, the evolution of legal nihilism, the utopianism, or a rule of exclusion of rights of a certain category of citizens, introduced in the first Soviet constitution, and abolished, de iure, in 1936. On the other hand, however, the paper focuses on the continuity of such principles as specific structure of the power of state, common work obligation, or a legal possibility of dismissing certain „parliamentary” representatives at any time. The author also emphasises the fact, that, despite the will and the concept of the totality of power, the so-called Soviet constitutionalism failed to create a new system of the performance of power, and after the collapse of the USSR, from the constitutional perspective it was rejected by the enactment of a new constitution, which happened in the former Soviet Union as well as in the countries of a similar political order.AUTOCRACY VERSUS CONSTITUTIONALISM. THE DILEMMAS OF SHAPING THE RUSSIAN CONSTITUTIONALISM DURING THE YEARS 1905–1917The paper presents the basic principles of the constitutions of the Union of Soviet Socialist Republics adopted during the existence of this state in the years 1917–1991. On the basis of fundamental ideas of the constitutions, the author depicts an image of the so-called Soviet constitutionalism under volatile conditions ranging from the pure revolutionary state to the more classical form of political and legal system presented in the constitutional form. The article concerns specific features of the Soviet constitutionalism, distinguishing it from the classical constitutional models. To a limited extent, the paper also concerns the difference between the theory and practice of the first state of workers and peasants and the first utopia in power, as the Soviet state was described by the scholars of the subject.In the last sphere, the author underlined, in particular, the evolution of legal nihilism, the utopianism, or a rule of exclusion of rights of a certain category of citizens, introduced in the first Soviet constitution, and abolished, de iure, in 1936. On the other hand, however, the paper focuses on the continuity of such principles as specific structure of the power of state, common work obligation, or a legal possibility of dismissing certain „parliamentary” representatives at any time. The author also emphasises the fact, that, despite the will and the concept of the totality of power, the so-called Soviet constitutionalism failed to create a new system of the performance of power, and after the collapse of the USSR, from the constitutional perspective it was rejected by the enactment of a new constitution, which happened in the former Soviet Union as well as in the countries of a similar political order
Ewolucja doktryny „konstytucjonalizmu radzieckiego” 1918–1991
Get PDFEVOLUTION OF THE RUSSIAN CONSTITUTIONALISM DOCTRINE 1918–1991The paper presents basic assumptions of the constitutions of the Union of Soviet Socialist Republics, adopted during the existence of this state in the years 1917–1991. On the basis of fundamental ideas of the constitutions the author draws a picture of the so-called Soviet constitutionalism under volatile conditions arising from the pure revolutionary declared state to more classical form of political and legal system presented in the constitutional shape. The article concerns specific features of the Soviet constitutionalism, distinguishing it from regular constitutional models. To a lesser extent the paper concerns the difference between theory and practice of the “first state of workers and peasants” and the first “utopia in power”, as the Soviet state was described by the scholars of the field. In particular, the author emphasized evolution of legal nihilism, utopism, or a rule of exclusion of rights of certain citizens’ cathegories, imposed in the first Soviet constitution, and abolished, de iure, in 1936. On the other hand, however, the paper stressed the continuity of such issues as specific structure of the power of state, the common necessity of labour, or the legal possibility of dismissing the „parliamentary” representatives at any time. Also, the author underlines the question that, apart from the needs and the concept of the totality of power, the so-called Soviet constitutionalism was not able to create a new system of performance the power, and after collapse of the USSR, from the constitutional perspective it was rejected by enacting the new constitution, what happened in the former Soviet Union and in the countries of a similar political order.EVOLUTION OF THE RUSSIAN CONSTITUTIONALISM DOCTRINE 1918–1991The paper presents basic assumptions of the constitutions of the Union of Soviet Socialist Republics, adopted during the existence of this state in the years 1917–1991. On the basis of fundamental ideas of the constitutions the author draws a picture of the so-called Soviet constitutionalism under volatile conditions arising from the pure revolutionary declared state to more classical form of political and legal system presented in the constitutional shape. The article concerns specific features of the Soviet constitutionalism, distinguishing it from regular constitutional models. To a lesser extent the paper concerns the difference between theory and practice of the “first state of workers and peasants” and the first “utopia in power”, as the Soviet state was described by the scholars of the field. In particular, the author emphasized evolution of legal nihilism, utopism, or a rule of exclusion of rights of certain citizens’ cathegories, imposed in the first Soviet constitution, and abolished, de iure, in 1936. On the other hand, however, the paper stressed the continuity of such issues as specific structure of the power of state, the common necessity of labour, or the legal possibility of dismissing the „parliamentary” representatives at any time. Also, the author underlines the question that, apart from the needs and the concept of the totality of power, the so-called Soviet constitutionalism was not able to create a new system of performance the power, and after collapse of the USSR, from the constitutional perspective it was rejected by enacting the new constitution, what happened in the former Soviet Union and in the countries of a similar political order
Ewolucja doktryny liberalnej w Stanach Zjednoczonych i jej libertariańska krytyka
No full textPraca poświęcona jest analizie liberalnych doktryn politycznych i prawnych w Stanach Zjednoczonych - tak w ujęciu filozoficzno-prawnym, jak i w odniesieniu do konkretnych instytucji i dziedzin prawa (m.in. prawo konstytucyjne, cywilne, karne) - oraz ewolucji tych doktryn z punktu widzenia współczesnego amerykańskiego libertarianizmu. Tym samym w pracy podjęte są starania o zdefiniowanie amerykańskiego liberalizmu, opisanie jego zmian oraz wskazanie na ich kierunek. Percepcja libertariańska została zastosowana jako, zdaniem autora, najbliższa ideałowi Ojców Założycieli.
Podstawowym założeniem w pracy jest teza, że to liberalizm był doktryną, która miała decydujący wpływ na powstanie i ustrój Stanów Zjednoczonych. Tradycja liberalna istniała w Ameryce już w okresie przedrewolucyjnym, a akty takie jak konstytucja Stanów Zjednoczonych, a zwłaszcza Deklaracja Niepodległości stanowiły potwierdzenie żywotności ideałów indywidualizmu, niezależności i klasycznego liberalizmu pośród społeczeństwa kolonistów. Co więcej, chociaż pierwszy poważny podział w ramach amerykańskiego liberalizmu – na nurt hobbesowski-propaństwowy i locke’owski-podchodzący do państwa sceptycznie – nastąpił już w pierwszych dekadach istnienia państwa amerykańskiego, to uzasadnione wydaje się pojmowanie historii omawianej doktryny jako ewolucji jej głównego nurtu. Zauważono, że z biegiem czasu liberalizm amerykański zatracał swoje pierwotne cechy, odchodząc od etycznego absolutyzmu, naturalizmu, negatywnego rozumienia wolności i formalnego pojmowania równości. Dominować zaczyna utylitaryzm, pozytywizm, pozytywne rozumienie wolności i koncepcja równości szans. Doktryna poddana zostaje wpływom progresywizmu, demokratyzmu, a nawet socjalizmu. Z filozofii buntu przeciwko politycznemu absolutyzmowi i indywidualizmu amerykański liberalizm stał się uzasadnieniem szerokich kompetencji państwa i podporządkowania jednostki interesom społeczeństwa.
Pierwsza część pracy poświęcona jest genezie amerykańskiego liberalizmu - jego korzeni w myśli locke'owskiej, Algernona Sidneya oraz słynnych „Cato's Letters”, a także doświadczeniach rewolucji. Następnie uwaga poświęcona została amerykańskiemu konstytucjonalizmowi i jego szczególnym wpływie na amerykański liberalizm. W następnej części uwaga poświęcona została pierwszym rozłamom w politycznej frakcji liberałów - federalistów i antyfederalistów, wigów i demokratów, a także postępującej demokratyzacji ustroju i myśli politycznej Stanów Zjednoczonych. W tym kontekście przywołana została także myśl Alexisa de Tocqueville'a oraz anarchoindywidualistów.
W drugim rozdziale opisana została redefinicja amerykańskiego liberalizmu. Zdaniem autora dokonała się ona poprzez włączenie w myśl liberalną progresywizmu, egalitaryzmu i interwencjonizmu. Omówione zostają poglądy Johna Deweya, czy też program polityczny Thomasa Woodrowa Wilsona, a przede wszystkim Franklina Delano Roosevelta. Z tych korzeni wyrasta liberalizm społeczny i demokratyczny Arthura M. Schlesingera Jr., czy też neoliberalizm Waltera Lippmanna. Opisane zostają także poglądy m.in. Johna Rawlsa, Ronalda Dworkina, czy Josepha Aloisa Schumpetera. W opozycji do tych przemian - najpierw poprzez tzw. Starą Prawicę, a następnie już w czystej postaci - ukazana zostaje (w całej swojej złożoności) rodząca się myśl libertariańska. To właśnie libertarianizm opowiedział się za powrotem do klasycznych wartości amerykańskiego liberalizmu - indywidualizmu, równości formalnej, czy też negatywnej koncepcji wolności.
W części trzeciej szeroko omówiona zostaje krytyka współczesnego liberalizmu ze strony libertarianizmu (zarówno w jego wydaniu umiarkowanym, jak i radykalnym). Płaszczyzną porównawczą są najbardziej podstawowe instytucje prawa i polityczne. Praca kończy się podsumowaniem przemian i wyznaczeniu ich kierunku - jako dążących ku pozytywizacji koncepcji wolności, egalitaryzacji, intwerwencjonizmu państwowego, równości materialnej, czy sprawiedliwości dystrybutywnej. Zaproponowany zostaje podział amerykańskiego liberalizmu na dwie tradycje - propaństwową i progresywną oraz wolnością. Podział ten nie tylko pozwolić ma na analizę amerykańskiego liberalizmu, ale wręcz na zrozumienie istoty tej doktryny.Cezary Błaszczyk
The Evolution of Liberalism in the United States and its libertarian critique
Abstract
The dissertation concerns the analysis of liberal political and legal doctrines in the United States – both in political-philosophical and legal perspective and their evolution from the modern libertarian perspective. Thus the dissertation is aimed at demonstration of the changes of American liberalism and their tendencies. The libertarian perspective is used because of the close ties between libertarianism and American originalism. According to the author libertarianism is the doctrine closest to the ideals of the Founding Fathers.
The fundamental presupposition of the work is the thesis that liberalism was the doctrine that had decisive impact on the foundation and formation of the United States. The liberal tradition in America started even before the Revolution and documents such as the Declaration of Independence and Constitution confirmed the free-spirited culture and liberal state of mind of the American people. Moreover even if the first important division of the political though (between skeptical Lockean tradition and state-favoring Hobbesian tradition) occurred during the very first decades of the existence of the state, it is possible to portrait the history of the liberal thought in America as the evolution of its mainstream. The dissertation demonstrates that American liberalism evolved further and further from its classical origins and the vision of the Founding Fathers. It became systematically more open to new trends of thought such as democratism, progressivism, egalitarianism and even socialism. Initially a philosophy of radical change and revolt against constraints of the ancien régime, liberalism became a justification of the interventionism and subordination of the people to the state.
The first part of the dissertation concerns the origins of American liberalism: i.a. Lockean philosophy of natural rights, Algernon Sidney’s anti-absolutism and famous “Cato’s Letters” and the experience of the Revolution. Next, constitutionalism and its impact on political thought (and vice versa) are considered. The abovementioned division between liberals: Federalists and Antifederalists, Wigs and Democrats are depicted. Moreover a trend towards democratization of the political system and liberalism itself are analyzed. The political thought of Alexis de Tocqueville is introduced as the most prominent historical depiction of those tendencies.
In the second chapter of the work the redefinition of American liberalism is depicted. In author’s opinion it took place through inclusion of progressivism, egalitarianism and interventionism in the mainstream of liberal thought and political programs. John Dewey’s, Thomas Woodrow Wilson’s and Franklin Delano Roosevelt’s views (among many others) are presented. It is demonstrated how Joseph Alois Schumpeter’s liberalism, Walter Lippmann’s neoliberalism or John Rawls’s theory of justice and even Ronald Dworkin’s luck egalitarianism originated from those traits. On the other hand the libertarian opposition to those ideas (first as the Old Right, then as an impendent but differentiated movement and philosophy) is introduced. It was libertarianism that appealed to the virtues of the classical American liberalism and the vision of the Founding Fathers.
In the third part of the dissertation the critique of the modern American liberalism from the libertarian – both radical and moderate - perspective is presented in context of fundamental political virtues and legal institutions. The work is recapitulated by the summary of the evolution of liberalism, its trends and division between free-spirited, skeptical and statist traditions is proposed
Od Oświecenia do Unii Europejskiej. Wybrane aspekty struktur ponadpaństwowych we francuskiej myśli polityczno-prawnej.
No full textLink archiwalny https://depotuw.ceon.pl/handle/item/345
Doktryna polityczno-prawna Johna F. Kennedy'ego
No full textLink archiwalny https://depotuw.ceon.pl/handle/item/157
Koncepcje ustrojowe izby wyższej parlamentu w II Rzeczypospolitej.
No full textCelem pracy jest kompleksowe zaprezentowanie zagadnienia istnienia Senatu
w okresie II Rzeczypospolitej wraz z pełnym ukazaniem koncepcji ustrojowych, związanych z powstaniem i kompetencjami izby wyższej. Opracowanie prezentuje koncepcje polityczne dotyczące funkcjonowania drugiej izby parlamentu w systemie ustrojowym państwa polskiego, widziane przez pryzmat koncepcji ustrojowych i burzliwej debaty parlamentarnej. Ukazuje również doktryny prawno-ustrojowe, których autorzy poprzez sam fakt ich zgłoszenia, pomimo braku zaprezentowania ich na forum parlamentarnym, wywarli wpływ na doktrynę polityczną analizowanego okresu. Przedstawienie problematyki w taki sposób jest uzasadnione pragnieniem ukazania omawianego zagadnienia w sposób możliwie kompleksowy, jako ewolucji teoretycznej i doktrynalnej dokonującej się w ramach procesów o charakterze społeczno – politycznym, nie tylko jako sensu stricto procesu tworzenia systemu parlamentarnego. W pracy poddano refleksji zagadnienie funkcjonowania izby drugiej parlamentu w państwie demokratycznym wraz z omówieniem poszczególnych modeli tworzenia tej kluczowej dla państwa instytucji.
Za ramy czasowe pracy przyjęto okres bezpośrednio poprzedzający ukonstytuowanie się Sejmu Ustawodawczego Państwa Polskiego (luty 1919 roku), aż do momentu zakończenia debaty ustrojowej w II Rzeczpospolitej. Dokonano zatem w pierwszym rzędzie pełnej analizy projektów teoretyczno - prawnych i politycznych, przedstawiono dyskusje i poglądy czołowych reprezentantów życia politycznego. Kwestie te są kluczowe dla ukazania początków burzliwej dysputy w Drugiej Rzeczypospolitej, dotyczącej kształtu izby wyższej, sposobów jej kształtowania oraz kompetencji.
Tematyka pracy nie była do tej pory przedmiotem kompleksowego opracowania w literaturze przedmiotu. Nie pojawiła się dotąd w polskim piśmiennictwie praca ukazująca instytucję Senatu ani pod względem jego pozycji i kompetencji w Konstytucjach II Rzeczypospolitej, ani w kontekście ówczesnej debaty parlamentarnej. W opracowaniu starano się zatem przedstawić najważniejsze projekty ustrojowe, które stały na gruncie bikameralizmu, jak również przybliżyć stanowiska i argumentację polityczną ugrupowań, które konsekwentnie opierały się na koncepcji monokameralizmu. Specyfika izby wyższej została ukazana również z perspektywy licznych projektów konstytucyjnych autorstwa ówczesnych czołowych przedstawicieli doktryny prawa konstytucyjnego. Ich niebagatelny dorobek na tym polu, dziś niestety praktycznie nie znany, nie był również dotychczas całościowo przedmiotem analizy.
W pracy starano się ukazać najważniejsze zjawiska, dotyczące drugiej izby
we wskazanym wcześniej zakresie, zwłaszcza przewartościowanie znaczenia izby wyższej po przewrocie majowym.
Przyjmując przedstawione założenia, praca została podzielona na sześć rozdziałów.
W rozdziale pierwszym omówiono obecność izby senatorskiej w projektach konstytucyjnych u zarania II Rzeczypospolitej. Rozdział drugi poświęcony został zagadnieniu drugiej izby w projektach Konstytucji doby Sejmu Ustawodawczego. Pozycja ustrojowa drugiej izby obecnej w Konstytucji Marcowej została przeanalizowana w rozdziale trzecim. W rozdziale czwartym przybliżono koncepcje reformy pozycji ustrojowej Senatu w okresie poprzedzającym przewrót majowy. Rozdział piąty poświęcony został roli drugiej izby w poglądach polityczno-prawnych obozu piłsudczykowskiego oraz partii opozycyjnych w latach 1926 – 1935. Ostatni rozdział skupia się na krystalizowaniu pozycji izby senatorskiej w Konstytucji kwietniowej oraz w debacie parlamentarnej, która towarzyszyła jej uchwaleniu.
Każdy z wymienionych rozdziałów zasługuje na dokładniejsze przedstawienie.
W rozdziale I skoncentrowano się na analizie i porównaniu rozwiązań ustrojowych obecnych w programach ugrupowań politycznych i przedstawicieli doktryny prawa w początkowym okresie istnienia II Rzeczypospolitej, tj. od chwili ukazania się odezwy Tymczasowej Rady Stanu aż do podjęcia prac konstytucyjnych przez Sejm Ustawodawczy. Ukazanie kontrowersyjności charakteru zasady dwuizbowości przyszłego ustawodawcy, który oddziaływał na scenę polityczną i dzielił społeczeństwo, pozwoliło na wskazanie, że to pochodna zarówno wpływu, jakie poszczególne partie wywierały na swoich zwolenników, jak też doświadczeń związanych z funkcjonowaniem izb drugich w państwach zaborczych. Przeanalizowano szczegółowo skład Sejmu Ustawodawczego, wskazując, które
z ówczesnych klubów opowiadały się za koncepcją bikameralną, które zaś były mu programowo przeciwne i dlaczego kwestia drugiej izby stała się zarzewiem sporu, który nie skończył się wraz z przyjęciem ustawy zasadniczej. Badając poglądy panujące wśród ówczesnych przedstawicieli doktryny prawa zdefiniowano dominujące przekonanie o celowości ustanowienia bikameralnej legislatywy. Spostrzeżenia uzupełniono o zbadanie dorobku Biura Konstytucyjnego Prezydium Rady Ministrów oraz Tymczasowej Rady Stanu. W tekście przeanalizowano też pozycję ustrojową Senatu zawartą w projekcie Konstytucji autorstwa rządowej Ankiety.
W rozdziale II podjęto próbę uchwycenia różnic w pozycji ustrojowej Senatu obecnej w projektach Konstytucji w okresie 1919 – 1920. Przeanalizowano m.in. pierwszy w dwudziestoleciu projekt Konstytucji przedstawiony przez Radę Ministrów w maju 1919 r., stojący na gruncie monokameralności, gdzie depozytariuszem woli narodu miał być tam jedynie Sejm. Zaznaczyć należy jednocześnie obecność w projekcie rządowym instytucji - Straży Praw – która, jak wykazano w pracy – była tworem odległym od przyjętego w doktrynie spojrzenia na izbę wyższą. W pracy podjęto próbę określenia owego specyficznego rozwiązania instytucjonalnego. Analiza ta doprowadziła do wniosku o kompromisowym charakterze Straży i odmówienia jej podstaw do traktowania jako ukrytego Senatu.
W rozdziale dokonano konkretyzacji poglądów ugrupowań włościańskich na pozycję izby wyższej w koncepcjach ustrojowych ruchu ludowego. Analiza przeprowadzona w oparciu o projekt konstytucji PSL ,,Wyzwolenie”, zapisy stenograficzne posiedzeń izby oraz artykuły programowe partii, uwidoczniła brak jednolitości wśród czołowych członków stronnictwa co do ustanowienia bikameralnej legislatywy. Analiza projektu ,,Wyzwolenia” uwypukliła oryginalny, mieszany charakter kompetencji postulowanej w projekcie Izby Pracy – miała ona posiadać zarówno uprawnienia o charakterze ustawodawczym jak wykonawczym. Izba Pracy nie może zostać uznana za klasyczny organ parlamentu, pomimo pewnych atrybutów charakterystycznych dla ustawodawcy. Zaakcentowano również niespójność i fakt nie wypracowania w kwestiach ustrojowych wspólnego stanowiska przez kluby włościańskie.
Z racji polaryzacji poglądów co do utworzenia izby wyższej w przyszłej Konstytucji wśród ugrupowań Sejmu Ustawodawczego, w pracy wskazano, że kwestia utworzenia Senatu była jednym z najbardziej burzliwych zagadnień, jakie dyskutowano na forum Sejmu.
W oparciu m.in. o stenogramy posiedzeń izby i artykuły prasowe wyodrębniono
i przeanalizowano poglądy przedstawicieli zarówno ugrupowań lewicowych jak prawicy w omawianej kwestii.
Wśród zaprezentowanej typologii rozwiązań ustrojowych odwołano się również do projektu konstytucji, przedłożonego w Sejmie przez Związek Parlamentarny Polskich Posłów Socjalistycznych i wykazano, że socjaliści dostrzegali możliwość realizacji swoich postulatów społeczno-gospodarczych poprzez formułę utworzenia Izby Pracy. Ta zaś powinna być uznana za swoisty surogat izby drugiej parlamentu.
Odwołując się do projektu Konstytucji Związku Ludowo – Narodowego, uchwycono, że była to częściowo recepcja wcześniejszego opracowania rządowej Ankiety. Jej istotą było wprowadzenie koncepcji instytucji zwanej Strażą Praw w miejsce atakowanego Senatu.
W oparciu o analizę udowodniono, że instytucja ta miała być w rzeczywistości całkowicie podporządkowana Sejmowi, który z założenia miała jednak również kontrolować. Na bazie wcześniejszych ustaleń podkreślono w pracy, kompromisowy charakter Straży, który według założeń kierownictwa ZLN miał szansę na zaakceptowanie przez pozostałe ugrupowania sejmowe.
W pracy odwołano się do autorskich projektów konstytucji prof. Józefa Buzka oraz Stanisława Hłaski i Józefa Polaka. Opracowanie J. Buzka łączyło, jak wiadomo, założenie federalistycznej budowy państwa z dwuizbową legislatywą. Obecność izby wyższej w projektowanym systemie ustrojowym państwa gwarantować miała reprezentację poszczególnych ziem we władzach państwowych na poziomie federalnym i była wynikiem przyjęcia przez J. Buzka koncepcji przekształcenia Rzeczypospolitej w państwo federacyjne. Analizie poddano również projekt S. Hłaski i J. Polaka, który zaliczono do klasycznych modeli konstytucyjnych przyjmujących bikameralność władzy ustawodawczej. Ustalono, że w stosunku do innych projektów, zakładających funkcjonowanie drugiej izby o kompetencjach materialno-prawnych mniejszych aniżeli uprawnienia izby poselskiej – w projekcie S. Hłaski i J. Polaka, Senat miał być wyposażony w prawo inicjatywy ustawodawczej. Ponadto, uwypuklono w pracy pewną paralelność pomiędzy opracowaniem S. Hłaski i J. Polaka a rozwiązaniami ustrojowymi obecnymi po 1875 r. w III Republice Francuskiej.
Dokonano również analizy przepisów drugiego projektu konstytucji wysuniętego przez rząd – Ustawy Konstytucyjnej, która pozwoliła na stwierdzenie, że przewidziana tam instytucja Straży Praw miała się cieszyć większą niezależnością względem Sejmu aniżeli Straż przewidziana w projekcie Związku Ludowo-Narodowego. W wyniku analizy założeń ustrojowych dotyczących Straży, wskazano na różnice pomiędzy sposobem postrzegania tej instytucji przez sejmową Komisję Konstytucyjną a rząd. Zaakcentowano, że Straż miała pochodzić w całości z powołania dokonanego przez Naczelnika Państwa. Oceniając instytucję Straży, atrybut kadencyjności uznano za zbyt słaby, by Straży z projektu majowego przyznać rolę organu przedstawicielskiego.
W rozdziale III wychwycono i przeanalizowano najważniejsze etapy debaty, która toczyła się na forum Sejmu Ustawodawczego, poświęconej ewentualnemu utworzeniu Senatu w konstytucji oraz omówiono szczegółowo pozycję ustrojową izby wyższej zawartą w Konstytucji Marcowej.
Jak wykazano, w komisji konstytucyjnej izby rysowały się wyraźne różnice dotyczące przyjęcia określonego modelu ustrojowego dla legislatywy w przyszłej Konstytucji. Były one z początku wiernym odzwierciedleniem podziałów istniejących w ławach sejmowych. Oceniając, wskazano, że koncepcji republiki ludowej z jedną izbą ustawodawczą część członków komisji przeciwstawiała republikę parlamentarną, wyposażoną w dwuizbowe ciało przedstawicielskie, nawiązujące najpełniej do francuskich wzorców ustrojowych z okresu III Republiki.
W rozdziale rozpatrzono argumentację wyrażaną w debatach sejmowych przez zwolenników i przeciwników bikameralności. Szczegółowo omówiono, często wówczas podnoszony, argument na rzecz występowania swoistego procesu – od elitarności drugiej izby do organu charakteryzującego się wysokim stopniem demokratyzacji. W pracy poddano również gruntownej systematyzacji poglądy partii politycznych, ujawniające się w toku debaty sejmowej.
W drugiej części rozdziału trzeciego scharakteryzowano pozycję ustrojową Senatu, umieszczoną w Konstytucji z 17 marca 1921 r. Sformułowano tezę, że rzeczywista postać drugiej izby i jej kompetencje zarówno formalne, jak materialne, nie powstały według jakiegoś planu – nawet ogólnikowego i mglistego, ale były wypadkową wielu całkowicie przeciwstawnych nieraz opinii, poglądów i uprzedzeń. Sformułowano wniosek, że zaprezentowany w pracy proces tworzenia faktycznej pozycji i uprawnień Senatu był paralelny względem zaciekłości prowadzonej debaty ustrojowej, przejawiającej się nie tylko w ostrości przemówień i argumentów, ale również w trybie i metodach pracy izby.
Dokonując przeglądu i analizy uprawnień Senatu, przyznano częściowo słuszność poglądom uznanym w doktrynie, zgodnie z którymi Sejm i Senat tworzyły swoisty substytut dwuizbowości. W efekcie Senat stał się izbą drugą, ale pozbawioną pierwiastka wyższości względem izby poselskiej.
W rozdziale czwartym odniesiono się i poddano ocenie poglądy krytyczne wobec pozycji drugiej izby w świetle przepisów Konstytucji Marcowej oraz porównano teoretyczne koncepcje przedstawicieli doktryny prawa konstytucyjnego. Nawiązano również do koncepcji izby wyższej w projektach politycznych Narodowej Demokracji i ugrupowań mniejszości narodowych w okresie do 1926 r.
Z zaprezentowanych rozważań wynika, że liczne projekty i szkice konstytucyjne zakładające po 1922 r. przebudowę podstaw ustrojowych państwa i poddające krytyce pozycję i uprawnienia naczelnych organów państwa, zostały zainicjowane przez reprezentantów doktryny prawa oraz ugrupowania polityczne. Konstytucji Marcowej zarzucano, że nie była w stanie ustabilizować relacji pomiędzy parlamentem a Radą Ministrów. Konkluzję co do ułudy o utworzeniu stabilnego gabinetu dysponującego stałym zapleczem sejmowym, poprzedzono w pracy stwierdzeniem, że taki zarzut był nie tylko wynikową przyjętej ordynacji wyborczej do izby zakładającej proporcjonalność, ale również wadliwego zbalansowania relacji Senatu z pozostałymi, kluczowymi organami w systemie władzy. Jako przykład próby kompleksowego zdefiniowania wad Konstytucji Marcowej skomentowano postulaty zawarte w wydanej w 1924 r. ankiecie konstytucyjnej pod redakcją Władysława Leopolda Jaworskiego. Przedstawiona analiza wykazała, że zagadnienie niedostatecznie szeroko określonych kompetencji Senatu znalazło swój oddźwięk w publicystyce politycznej Wincentego Witosa oraz w programie politycznym PSL-PIAST.
W rozdziale V pracy przedstawiono i omówiono koncepcje ustrojowe związane z Senatem, które przejawiały się w poglądach polityczno-prawnych obozu piłsudczykowskiego i partii opozycyjnych w latach 1926 – 1935. Wskazano, że poprawki dotyczące modyfikacji pozycji ustrojowej Senatu przedstawione zostały wkrótce po przewrocie majowym. Zaakcentowano w pracy, że asumpt do podjęcia na nowo kwestii zmiany obowiązującej konstytucji, a tym samym pozycji izby senackiej, dostarczyły wybory parlamentarne w marcu 1928 r. Wpływ na intensyfikację publicznej i parlamentarnej debaty ustrojowej wywarło zaplecze polityczne obozu skupionego wokół osoby Marszałka Józefa Piłsudskiego, dążące do zmiany konstytucji.
W odróżnieniu od postulatu rozbudowania uprawnień Senatu, wyrażonego w projekcie Klubu Chrześcijańsko-Narodowego, w sierpniu 1926 r. ugrupowania ludowe i lewicowe przedstawiły projekt przyjmujący jako jeden z aksjomatów całkowitą likwidację izby senatorskiej. W pracy omówiono również szczegółowo projektowaną pozycję Senatu w autorskim projekcie Władysława Leopolda Jaworskiego, w którym druga izba stanowić miała w połowie reprezentację związków zawodowych, w połowie zaś składać się z nominatów głowy państwa. Podkreślono, że novum dotyczącym powoływania składu izby, było uwzględnienie w procesie tworzenia drugiej izby legislatywy planowanej Naczelnej Izby Gospodarczej. W pracy podkreślono, że rozwiązaniem niespotykanym we wcześniejszych projektach Konstytucji dotyczącym Senatu, było wprowadzenie ograniczenia prawa Prezydenta w zakresie kreowania składu nominatów senatorskich. Senatorów mianować miał Prezydent na wniosek Prezesa Rady Ministrów, który to wniosek poparty miał być uchwałą Rady Ministrów.
Szczegółowa analiza koncepcji ustrojowo-politycznych obozu piłsudczykowskiego pozwoliła na stwierdzenie, że środowiska skupione wokół Marszałka, jak również on sam, nie przystępowały do władzy z gotowym planem reform konstytucyjnych. Zamierzenia ograniczały się do ogólnikowych stwierdzeń, sprowadzających się z początkiem do atakowania Sejmu i jego dominującej roli oraz krytyki formuły rządów opartych na nietrwałych sojuszach. Wskazano, że ogólnikowość wytycznych w tej materii ze strony Marszałka jest egzemplifikacją stwierdzenia, że obóz sanacyjny z J. Piłsudskim na czele nie dysponował skrystalizowanym programem polityczno-ustrojowych reform konstytucyjnych. Powstawał on niejako na bieżąco, co w przypadku Senatu ostatecznie skutkowało pewną chaotycznością. Spostrzeżenie, że w obrębie BBWR-u brak było jednomyślności w określeniu przyszłych kompetencji Senatu udowodniono m.in. na podstawie analizy ankiety konstytucyjnej z lipca i sierpnia 1928 r. pod kierunkiem Wacława Makowskiego.
Brak jednolitych poglądów w obrębie BBWR odnosił się do dwóch zasadniczych płaszczyzn – kompetencyjnej oraz organizacyjnej drugiej izby. W wyniku analizy poglądów ustrojowych wyrażonych przez uczestników ankiety, w pracy wyróżniono dwie, przeciwstawne zresztą, koncepcje kompetencji materialnych izby - nieznacznego zwiększenia uprawnień Senatu albo pozostawienia ich w dotychczasowej postaci bądź też daleko idącego zwiększenia roli izby senackiej.
W pracy podkreślono, że żaden z uczestników ankiety nie negował idei bikameralizmu - więcej, przekonanie o niezbędności utrzymania Senatu było powszechne wśród sanacji.
Pogląd o konieczności modyfikacji pozycji Senatu był na przełomie lat 20-tych i 30-tych również zakorzeniony w doktrynie prawa konstytucyjnego. W pracy zaakcentowano odejście od koncepcji izby senackiej jako ciała wyłanianego w drodze wyborów powszechnych na rzecz izby, która stanowiłaby reprezentację obywateli, legitymujących się swoiście pojmowanym tytułem zasługi względem państwa. Odejście od powszechności wyborów miało być zastąpione utworzeniem kolegium wyborczego. Jak udowodniono w pracy, ta forma kreacji izby miała być polityczną formą utrwalenia jednej z najważniejszych zdobyczy politycznych sanacji w tym okresie, a więc stanu posiadania mandatów przez BBWR po wyborach brzeskich. Przyszłą ordynację można traktować jako gwaranta długotrwałej dominacji piłsudczyków w Senacie.
W pracy ustalono, że zasadnicza wytyczna w obozie sanacji w zakresie struktury władzy legislacyjnej była klarowna, miała być nią dwuizbowość. Szerokie odwołanie się do treści projektów konstytucyjnych opracowanych z polecenia BBWR, wyraźnie wskazywało na możliwość uzyskania przez Senat większego znaczenia – temu służyć miała bardziej elitarna i odmienna od sejmowej ordynacja wyborcza. Jak wykazano, znane i popularne hasła walki z sejmokracją i niedostatkami ustrojowej organizacji pozycji Prezydenta i Senatu
w konfrontacji z postanowieniami konstytucji z 1935 r. w odniesieniu do izby senackiej straciły na znaczeniu. Senat został w trakcie prac ustrojowych sanacji potraktowany drugorzędnie – zasadniczym bowiem beneficjentem osłabienia izby poselskiej był urząd Prezydenta.
W pracy wykorzystano również bogaty dorobek, rozpisanej w 1931 r. ankiety konstytucyjnej zwołanej z inicjatywy Stanisława Cara.
Ujęto też proces kształtowania się instytucji Senatu w programach politycznych obozu rządzącego, co omówiono szerzej w rozdziale VI. Skoncentrowano się na projekcie konstytucyjnym S. Cara, który to dokument na polecenie Walerego Sławka stał się podstawą do dalszego procedowania konstytucji na forum Sejmu – w postaci tzw. tez konstytucyjnych. W obrębie głównych założeń ustrojowych określających pozycję ustrojową Senatu w tezach konstytucyjnych, podkreślono dominującą rolę Prezydenta w systemie naczelnych organów państwa. Głowie państwa przysługiwać miało prawo do rozwiązania izby senackiej w dowolnym momencie. Całkowite podporządkowanie izby senackiej, było jednym z elementów wzmacniania władzy głowy państwa. W pracy udowodniono, że zamiar odzwierciedlenia w Senacie woli elementów najbardziej czynnych w budowaniu dobra zbiorowego, a więc obywateli legitymujących się posiadaniem określonych odznaczeń państwowych, był ewidentną próbą podjętą przez obóz piłsudczykowski, mającą na celu zawłaszczenie wszystkich mandatów izby senatorskiej. Zdecydowana większość odznaczonych stanowiła naturalne zaplecze obozu sanacji i ciążyła ku niemu. Przyjęto założenie, że celem budowy ordynacji wyborczej, opierającej się na cenzusie zasługi, był nie tylko zamiar zawłaszczenia władzy przez sanatorów i zmonopolizowanie ustawodawstwa na rzecz obozu rządzącego, ale również dążenie do tego, by przyszły wąski elektorat do izby pełnił rolę gwaranta uzyskania przez sanację dobrego wyniku w przyszłych wyborach. W pracy po raz pierwszy skonkretyzowano i przeanalizowano w sposób kompleksowy rzeczywisty charakter i funkcję, jaką pełnić miał Senat w założeniach piłsudczyków.
Odwołano się przy tym do ideologii Walerego Sławka, której trzonem było wprowadzenie swoistej kategoryzacji obywateli, a czynnikiem ją umożliwiającym - ocena wartości dokonań jednostki dla państwa. W pracy zwrócono uwagę, że akcent w koncepcji Walerego Sławka kładziono, nie na jednostkę, ale na zbiorowość – był to tzw. Legion Zasłużonych. Twór ten miał stać się nową, odpolitycznioną elitą narodu. Jak wykazano, odpolitycznienie miało jednak charakter pozorny. Idea Legionu była próbą utworzenia swoiście rozumianego, ekskluzywnego grona wyborców. Udowodniono niezbicie, że formowany we współczesnej doktrynie zarzut nielogiczności systemu wyborczego do Senatu autorstwa Walerego Sławka, jakoby ,,łatwiej było zostać senatorem aniżeli wyborcą do Senatu” jest błędny. Po pierwsze, ewentualnych członków Legionu należałoby postrzegać jako zdyscyplinowane i w pełni oddane Komendantowi i Sanacji zaplecze. Po wtóre – to właśnie istotą projektowanego systemu wyborczego do Legionu było uczynienie czynnego prawa wyborczego bardziej zaszczytnym, aniżeli biernego. Nagrodą za służbę miało być właśnie członkostwo w Legionie, sprawowanie mandatu senatorskiego musiało i tak zejść na plan dalszy. Legion mógł bowiem liczyć nieograniczoną liczbę członków, Senat - już nie. Konkludując stwierdzono, że ideę Legionu Sławka traktować należy jako próbę obrony posiadania mandatów parlamentarnych przez BBWR po 1935 r.
W pracy skonkretyzowano też dorobek i dokonania p
Doktryny polityczno-prawne państw nieuznawanych w kontekście kształtowania polityki imperialnej współczesnej Rosji
No full textLink archiwalny https://depotuw.ceon.pl/handle/item/411
Ewolucja radykalnie lewicowych doktryn politycznych i jej implikacje prawne po 1989 roku
No full textLink archiwalny https://depotuw.ceon.pl/handle/item/283
- …
